«شناسایی توده» یا «غربالگری»؟ بررسی انتقادی سیاستهای تشخیص سرطان در کشور
رئیس مرکز تحقیقات سرطان در دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی، انتقاداتی را نسبت به آنچه که تحت عنوان «غربالگری» سرطان در کشور انجام میشود، مطرح کرده و تأکید دارد که بسیاری از این فعالیتها واقعاً «کشف زودرس» هستند به جای اینکه به عنوان غربالگری استاندارد به شمار آیند.
دکتر محمداسماعیل اکبری ، در خصوص غربالگری سرطان در ایران به بیان نکاتی پرداخت و گفت: در مورد غربالگری سرطان، درک مفاهیم و تعاریف از اهمیت بالایی برخوردار است؛ آنچه که اکنون به عنوان غربالگری سه نوع سرطان در کشور برجسته میشود، در واقع غربالگری نیست. بهطور مثال، آزمایش «خون مخفی مدفوع» FOBT که به بررسی خون ایمونولوژیک مدفوع میپردازد، اگر نتیجه آن «مثبت» باشد، این نشاندهنده احتمال وجود یک توده سرطانی است. این نوع ارزیابی را نمیتوان غربالگری نامید، چون در این سناریو تودهای بالفعل وجود دارد و ما در حال کشف آن هستیم.
او درباره غربالگری سرطان پستان توضیح داد: همچنین در زمینه سرطان پستان، افرادی در رده سنی ۳۰ تا ۷۰ سال به مراکز مشخصی مراجعه میکنند؛ تمامی کسانی که به این مراکز میآیند، معاینه میشوند. در صورتی که برخی از این مراجعهکنندگان دارای تومور باشند، احتمال سرطانی بودن آنها نیز وجود خواهد داشت. در این مورد از آنها خواسته میشود تا مراحل مشخصی را طی کنند. این فرایند به معنی غربالگری نیست، بلکه آن را میتوان «کشف زودرس» یا “Early Detection” نامید؛ به این معنا که یک توده شناسایی شده است.
رئیس مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی به انجام تست «پاپ اسمیر» برای شناسایی سرطان دهانه رحم نیز اشاره کرد و گفت: تست پاپاسمیر باید هر پنج تا هفت سال یک بار انجام گیرد، اما متأسفانه در برخی موارد، این آزمایش هر سه تا چهار ماه یکبار در کشور تکرار میشود. این تست برای نمونهبرداری از دهانه رحم انجام میگیرد و اگر سلولها تغییر کرده باشند، ممکن است رحم را خارج کنیم. این روند برای پیشگیری از سرطان است، اما به شیوهای غیرمعمول انجام میگیرد.
او در خصوص پاپاسمیر افزود: اگرچه این روش یکی از قدیمیترین شیوهها محسوب میشود و هزینههای بالایی را به خود اختصاص داده، اما در کشور ما به طور استاندارد انجام نمیشود. استانداردسازی به این معناست که تمام زنان موظف باشند از سن معین برای غربالگری پاپاسمیر مراجعه کنند.
اکبری بر ضرورت افزایش آگاهی عمومی برای پیشگیری از سرطان تأکید کرد و گفت: ارتقای آگاهی عمومی، بهترین راهکار در مبارزه با سرطان به شمار میآید. افزایش اطلاعات و اطلاعرسانی به جامعه درباره انواع سرطانها از اهمیت ویژهای برخوردار است. زمانی که از بیماران میپرسیم «چرا دیر به پزشک مراجعه کردهاید؟»، برخی پاسخ میدهند که در آزمایش ماموگرافیشان هیچ مشکلی نداشتهاند. اقداماتی که صورت میگیرد، به معنای واقعی غربالگری نیست؛ چرا که در این شرایط تنها معاینه یا تصویربرداری انجام شده و بیماری تشخیص داده نشده است و بیمار دیر مراجعه میکند. بنابراین ضروری است که مشخص شود اقدامات را برای کدام گروه، با چه روش و در چه زمانی پیادهسازی میکنیم.
اکبری با تأکید بر اهمیت آموزش خاطرنشان کرد: از یک سو باید مردم را آگاه کنیم و از سوی دیگر، به آموزش پزشکان با توجه به امکانات موجود توجه نماییم تا از انحراف به سمت غیر استانداردها جلوگیری شود. هرچند که نمیخواهم بگویم مسائل اقتصادی بیاهمیت است، اما همه موارد صرفاً به پول و جمعآوری آن ختم نمیشود؛ روحیه مردمداری و وجدان کاری نیز به همان اندازه اهمیت دارد. اگر انسان با مردم به درستی برخورد کند، خداوند نیز راهش را هموار خواهد کرد.
