زخم پای دیابتی: تهدیدی نامرئی در سایه دیابت

محمدرضا صالحی، دانشیار گروه بیماری‌های عفونی در دانشگاه علوم پزشکی تهران، در خصوص راهکارهای پیشگیری از زخم پای دیابتی و ضرورت‌های مراقبتی به‌منظور کاهش احتمال قطع عضو ناشی از این زخم‌ها، توضیحاتی را ارائه داد. او بیان کرد که زخم پای دیابتی از شایع‌ترین و جدی‌ترین عوارض ناشی از دیابت به شمار می‌آید و در صورت بی‌توجهی، این وضعیت می‌تواند به عفونت‌های خطرناک و حتی منجر به قطع عضو گردد. به همین دلیل، کنترل مرتب قند خون، کفش مناسب و رسیدگی روزانه به پاها از عوامل کلیدی در پیشگیری از این عارضه محسوب می‌شود.

ایجاد زخم پای دیابتی به علت اختلالات ایمنی و عروقی

صالحی تاکید کرد که بیماران دیابتی معمولاً بعد از چند سال از شروع بیماری خود، با اختلالات ایمنی مواجه می‌شوند. این اختلالات منجر به تضعیف عملکرد سیستم ایمنی بدن خواهند شد و در نتیجه، امکان بروز عفونت‌های پوستی و زخم‌های عمقی در پا افزایش می‌یابد؛ این نوع عفونت‌ها در میان بیماران دیابتی به طور معمول شدیدتر و درمان آنها مشکل‌تر است.

او ادامه داد: مشکلات عروقی نیز یکی دیگر از چالش‌های رایج در افراد دیابتی است که به کاهش جریان خون در پاها منجر می‌شود و بیماران ممکن است از احساس خشکی، سنگینی یا ناتوانی در راه رفتن گلایه کنند. این کاهش جریان خون می‌تواند به‌طور بالقوه منجر به بروز زخم‌های دیر بهبودی در پاها شود.

نوروپاتی دیابتی و تغییر شکل پا

این دانشیار بیان داشت که یکی از عوارض خطرناک دیابت، نوروپاتی دیابتی است که به تدریج حس پاها را از بین می‌برد. در این حالت، بیمار قادر به احساس درد یا فشار نخواهد بود و ممکن است به‌علت تماس طولانی‌مدت با کفش نامناسب یا فشارهای مکرر، به تغییر شکل پا دچار شود.

او یادآور شد: این تغییرات، در کنار کم‌خونی موضعی و عفونت، می‌تواند در نهایت منجر به زخم‌های عمیق و پیش‌رونده در پا شود که در موارد وخیم، ممکن است خطر جداسازی انگشت یا کل پا را ایجاد کند.

راهنمای پیشگیری از زخم پای دیابتی

صالحی تاکید کرد که برای جلوگیری از ابتلا به زخم پای دیابتی، اصول کلیدی زیادی وجود دارد که شامل کنترل منظم قند خون است: بیماران باید به‌طور مرتب به پزشک مراجعه نمایند، رژیم غذایی مناسبی را دنبال کرده و سطح قند خون خود را در محدوده نرمال نگه دارند. همچنین، پرهیز از چاقی و استعمال سیگار و قلیان از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند خطر بروز زخم را به طور قابل توجهی کاهش دهد. بیماران دیابتی باید از کفش‌های راحت با پنجه عریض استفاده کنند، کفش‌ها نباید زمخت یا تنگ باشند و کفش‌های اختصاصی برای دیابتی‌ها گزینه‌ای ایمن و مناسب به شمار می‌آید. در صورتی که کفش جدیدی تهیه می‌شود، توصیه می‌گردد که ابتدا فقط ۲۰ تا ۳۰ دقیقه با آن راه بروند و سپس وضعیت پا را بررسی کنند و در صورت مشاهده تغییرات رنگ، قرمزی یا تاول، از پوشیدن آن کفش خودداری کنند.

او افزود: بیماران همچنین باید روزانه یکبار پاهای خود را با آب ولرم و شامپوی مناسب بشویند و به‌خوبی خشک نمایند، به‌ویژه در نواحی بین انگشتان. هر گونه نشانه‌ای از قرمزی، زخم‌های سطحی، ترشحات یا تغییر رنگ پوست باید جدی گرفته شده و با پزشک مشورت گردد. استفاده از مرطوب‌کننده یا پماد نرم‌کننده پس از شست‌وشو، از ترک‌خوردگی و خشکی پوست جلوگیری می‌کند. در صورت بروز احساس گزگز، درد شدید یا بی‌حسی، بیمار باید توسط متخصص جراحی عروق بررسی شود تا از سلامت عروق اطمینان حاصل گردد و در مورد وجود هرگونه زخم فعال: اگر یک ناحیه از پا به قرمزی یا ترشح دچار شده و در حال گسترش باشد، بیمار باید از راه رفتن خودداری کرده و فوراً به مرکز درمانی مراجعه کند.

کنترل قند خون؛ گام اول برای پیشگیری از عفونت‌های ناشی از دیابت

صالحی در پایان خاطرنشان کرد که توجه دقیق به کنترل قند خون، مهم‌ترین حرکت برای جلوگیری از عوارض ناشی از دیابت است. غفلت از این موضوع، بیماران را در معرض خطر عفونت‌های پوستی، ریوی و ادراری قرار می‌دهد و آغاز اقدامات مراقبتی از همین امروز می‌تواند اولین و حیاتی‌ترین گام برای حفظ سلامت و جلوگیری از بروز زخم پای دیابتی باشد.