سرنوشت دومین دریاچه بزرگ ایران چه شد؟
کارگردان مستند «فاصله ۲۸۰» اظهار میدارد که «این فیلم فراتر از یک عدد یا یک دریاچه است؛ آنچه مورد بررسی قرار میگیرد، فاصلهای است که در گذر زمان بین حوزههای آبریز و تالاب بختگان در شرق استان فارس ایجاد شده و به تدریج حیات را از این منطقه سلب کرده است.»
محمدجواد آرمانمهر -کارگردان و تهیهکننده مستند «فاصله ۲۸۰»- در گفتوگوی خود با ایسنا در مورد جدیدترین اثرش که به همکاری سیدحسین آزادی تهیه شده، بیان کرد: این مستند بر وضعیت بحرانی تالاب بختگان (طشک، بختگان و کمجان) در شرق استان فارس تمرکز دارد، تالابی که روزگاری به عنوان دومین دریاچه بزرگ ایران و زیستگاه متنوعی از گونههای گیاهی و جانوری به شمار میرفت.
او با تأکید بر اهمیت زیستی تالاب بختگان بیان کرد: در سالهای پُرآبی، این تالاب میزبانی بیش از یک میلیون پرنده از ۱۸۵ گونه مختلف را بر عهده داشت و همین آمار حاکی از اهمیت بالای این منطقه در چرخه زیستی نه تنها این ناحیه بلکه کل کشور است. با این حال، در سالهای اخیر دگرگونیهای قابل توجهی در حوزه آبریز، سرنوشت این پهنه آبی را به کلی دگرگون کرده است.
آرمانمهر در خصوص عنوان «فاصله ۲۸۰» توضیح داد: عدد موجود در عنوان، به فاصله ۲۸۰ کیلومتری بین حوزههای آبریز و آغاز دریاچه اشاره دارد. روایت فیلم به همین شکل به تغییرات ایجاد شده در این فاصله میپردازد و چگونگی رسیدن دریاچه به مرز خشکی را مورد بررسی قرار میدهد.
به گفته وی، پس از آغاز فعالیت سد ملاصدرا از سال ۱۳۸۶، دگرگونیها شدت بیشتری به خود گرفت و در کنار خشکسالی و دخالتهای انسانی، روند خشکی تالاب تشدید شد.
کارگردان مستند «فاصله ۲۸۰» با اشاره به اینکه هدف اصلی او پرداختن به پیامدهای ناشی از خشکی تالاب بوده است، افزود: نابودی تالاب صرفاً یک مساله محیطزیستی نیست. زمانی که تالاب از بین میرود، زندگی ساکنین حاشیه آن نیز به شدت تحت تأثیر قرار خواهد گرفت؛ فقر، بیکاری و مهاجرت از جمله عواقب مستقیم این واقعه هستند. در این مستند تلاش کردهایم نه تنها زیست بوم تالاب در گذشته را به تصویر بکشیم، بلکه دلایل خشکی و تبعات اجتماعی ناشی از آن را نیز مورد بررسی قرار دهیم.
وی درباره شکلگیری ایده این مستند بیان کرد: ایده اولیه کار از سال ۱۳۹۶ آغاز شد؛ زمانی که بارشهای مقطعی موجب بازگشت پرندگان به محل برای لانهسازی و جوجهآوری گردید، اما به علت کمبود آب، جوجهها گرفتار بسترهای نمکی میشدند. پرندگان جوان که نیاز به شستوشوی نمک از بال و پر خود داشتند، به تدریج با مرگ روبهرو میشدند. این تصاویر و مشاهدات میدانی، من را به سمت تحقیق جدی برای ساخت این مستند سوق داد.
آرمانمهر درباره روند طولانی تولید اثر گفت: «فاصله ۲۸۰» نتیجه حدود هشت سال کار مداوم است. ما از سال ۱۳۹۸ وارد مرحله تحقیق عمیقتری شدیم و در ادامه با تکمیل تحقیقات میدانی و اضافه کردن روایتهای محلی، نسخه نهایی در سال ۱۴۰۳ آماده شد.
وی به چالشهای تولید فیلم نیز اشاره کرد و گفت: تصویربرداری در تالاب بسیار دشوار بود. بسیاری از نقاطی که میخواستیم فیلمبرداری کنیم، در نقاط دوردست و بازتابیترین نواحی تالاب قرار داشت و از آخرین نقطهای که امکان تردد خودرو وجود داشت، گاهی لازم بود ۸ تا ۱۰ کیلومتر بر روی بستر نمکی پیادهروی کنیم. همچنین، هنگام تصویربرداری از پرندگان در زمان تخمگذاری، تنها ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فرصت وجود داشت؛ زیرا اگر مدت زمان بیشتری از تخمها دور میشدند، احتمال از بین رفتن آنها وجود داشت. اگر موفق به ثبت تصویر نمیشدیم، ممکن بود یک سال منتظر بازگشت پرندگان بمانیم.
این مستندساز درباره اکران آنلاین فیلم نیز توضیح داد: من ترجیح دادم که فیلم در آرشیو باقی نماند و در زمان مناسب خودش به نمایش درآید. شاید در فضایی آرامتر برگزاری اکرانهای دانشگاهی و تخصصی بیشتری امکانپذیر بود، اما من معتقدم که هماکنون نیز باید راجع به چنین بحرانهایی بحث و گفتگو شود.
مستند ۵۴ دقیقهای «فاصله ۲۸۰» از ساعت ۱۷ امروز دوشنبه (۴ اسفندماه) در پلتفرم هاشور بهصورت آنلاین اکران شده است.
در ادامه تیزر این مستند را مشاهده کنید:
