اگر مرتباً چشمهای خود را میمالید، این مطلب را از دست ندهید/ بیماری که حتی با وجود عینک هم بهبود نمییابد
اگر شما هم از آن دسته افرادی هستید که عادت به مالش چشمان خود دارید و با این کار احساس راحتی میکنید، باید آگاه باشید که این رفتار در پزشکی چشمی بسیار نادرست و حتی خطرناک است. این عمل میتواند زمینهساز ابتلا به «قوز قرنیه» شود؛ بیماریای که در آن قرنیه به تدریج نازک و به شکل مخروطی تغییر میکند و در نتیجه حتی با استفاده از عینک نیز امکان دید واضح فراهم نمیشود.
آلرژی و آستیگماتیسم را جدی بگیرید
قوز قرنیه یا کراتوکونوس (Keratoconus)، یک اختلال مزمن در چشم است که به دلیل ضعف در ساختار قرنیه ایجاد میشود و به تدریج موجب برآمدگی و تغییر شکل آن به صورت مخروطی میگردد. اکثر علل بروز این بیماری به جنبههای «محیطی» مربوط میشود. دکتر فرهاد نجات، جراح و متخصص چشم و عضو انجمن تخصصی جراحان چشم اتحادیه اروپا، تأکید میکند که مالش مداوم چشمها و انواع آلرژیها، مهمترین عوامل محیطی در ایجاد این بیماری به شمار میآیند. بهطور کلی، مالش چشم تنها به تنهایی نمیتواند قوز قرنیه را از صفر به وجود آورد، اما در افرادی که زمینه ژنتیکی یا ضعف ساختاری در قرنیه دارند، این عادت میتواند موجب بروز یا تشدید این مشکل شود.
دکتر نجات در خصوص رابطه بین آلرژیهای چشمی و قوز قرنیه میگوید: بسیاری از موارد قوز قرنیه در افرادی که در طول عمرشان هیچ گاه قصد عمل جراحی نداشته و شماره چشم پایینی داشتهاند، به دلیل عدم تشخیص از آغاز ناشناخته باقی مانده است. اما اگر این افراد دچار آلرژی باشند و مرتباً چشمان خود را بخارند، قوز قرنیه به طور ناگهانی میتواند شماره چشم را ۷ تا ۸ واحد افزایش دهد.
این چشمپزشک در ادامه به شرایط خاصی که میتواند سرعت پیشرفت بیماری را تحت تأثیر قرار دهد، اشاره میکند و میگوید: در کودکانی که مستعد به آلرژی هستند، حساسیت به عوامل محیطی مانند گرد و غبار، حیوانات خانگی و گیاهان آپارتمانی میتواند منجر به خارش مزمن چشم و افزایش سریع بیماری شود؛ بنابراین والدین باید به آلرژی و عوامل حساسیتزای فرزندان خود توجه نمایند.
به گفته این جراح چشم، وجود آستیگماتیسم و افزایش مداوم شماره چشم در افراد نیز میتواند یکی از نشانههای قوز قرنیه باشد. زیرا شماره آستیگماتیسم معمولاً بعد از سنین ۷-۸ سالگی دیگر تغییر نمیکند. لیکن اگر هر ساله افزایش یابد، لازم است به وجود قوز قرنیه شک کرد و بهطور جدی پیگیری نمود.
چگونه میتوانیم بیماری را در کودک خود شناسایی کنیم؟
بیماری قوز قرنیه معمولاً در سنین زیر ۲۰ سالگی خود را نشان میدهد و اگر به درستی درمان نشود، میتواند به پیشرفت خود ادامه دهد تا سن ۳۰ تا ۳۵ سالگی. دکتر نجات میگوید که با تشخیص بهموقع، میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. او ادامه میدهد: «قوز قرنیه انواع مختلفی دارد، اما ۹۰ تا ۹۵ درصد بیماران به نوع شایع آن مبتلا میشوند.» به قول نجات، بروز این بیماری عموماً در سنین نوجوانی یا تینیجری رخ میدهد، که در اکثر افراد بین ۱۱ تا ۱۲ سالگی تا ۱۹ تا ۲۰ سالگی است. در برخی افراد این بیماری میتواند خفیف باشد و با یک عینک به راحتی قابل اصلاح باشد، در حالیکه شماره چشم دیگر خیلی بالا نمیرود.
عضو انجمن تخصصی جراحان چشم اتحادیه اروپا در پاسخ به این سوال که والدین چطور میتوانند این عارضه را در فرزندان خود تشخیص داده و پیگیری کنند، میگوید: دو روش برای این کار وجود دارد؛ اول، وجود سابقه خانوادگی؛ اگر پدر، مادر، عمو، خاله یا دایی دچار قوز قرنیه شدهاند یا بر اساس مشاوره برای عمل لیزری به آنها گفته شده که «شما قوز قرنیه دارید و نمیتوانید عمل کنید»، باید خانوادهها نسبت به این امر حساسیت نشان دهند و فرزند خود را در دوران نوجوانی برای معاینه به چشمپزشک مراجعه کنند تا امکان تشخیص بهموقع فراهم شود. دوم، افزایش تدریجی و مداوم شماره چشم در کودک؛ به ویژه شماره آستیگماتیسم. اگر فرزند شما هر سال شماره آستیگماتش افزایش پیدا کند، باید به قوز قرنیه مشکوک شوید و به چشمپزشک مراجعه کنید.
آیا فرد مبتلا به قوز قرنیه میتواند کور شود؟
بسیاری از مردم تصور دارند که قوز قرنیه شدید میتواند به کوری منجر شود، اما دکتر نجات میافزاید که این عارضه هرگز باعث نابینایی یا ناتوانی نمیشود، هرچند که بسیار آزاردهنده است. زیرا فرد حتی با عینک نیز قادر به دستیابی به دید کامل نخواهد بود و به علاوه، نمیتواند تا آخر عمر خود تحت عملهای حذف عینک قرار گیرد.
چرا نرخ قوز قرنیه در ایران ۱۰ برابر میانگین جهانی است؟
شیوع قوز قرنیه در ایران نسبت به کشورهای دیگر افزایش یافته است. متخصصان بیان میکنند که شیوع این بیماری نه تنها در ایران، بلکه در کل خاورمیانه، بیشتر از سایر نقاط جهان است. آمار نشان میدهد که شیوع این بیماری در ایران و منطقه ۲.۵ درصد و در سطح جهانی پنجصدم درصد میباشد؛ به این ترتیب آمار ابتلا در ایران ۱۰ برابر بیشتر از معدلات جهانی است.
دکتر نجات درباره علل افزایش این بیماری در ایران و منطقه توضیح میدهد: در گذشته برآوردهای کمتری از ابتلا وجود داشت و تنها ۲ نفر از هر ۱۰۰ هزار نفر شناسایی میشدند، اما با پیشرفت تجهیزات تشخیصی و افزایش آگاهی خانوادهها، شناسایی موارد بیشتر شده است. همچنین، افزایش عملهای لیزری به شناسایی بیماران کمک شایانی کرده است زیرا قبل از جراحی، از تمام بیماران عکسهای تخصصی قرنیه تهیه میشود و در صورت وجود قوز قرنیه، عمل انجام نمیگردد.
این چشمپزشک به یک دلیل دیگر که از اهمیت بالایی برخوردار است اشاره میکند: در کشورهای نزدیک به خط استوا، شرایط گرما و وجود آلرژیها شیوع بیماری را افزایش میدهد. به عنوان مثال، کودکان مناطق جنوبی ایران، عربستان یا دبی به دلیل خارش و مالش چشمانشان در معرض خطر بیشتری قرار دارند. در حالی که در مناطق سرد همانند قطب جنوب، این بیماری به ندرت دیده میشود. به همین دلیل، شرایط اقلیمی، ابزارهای تشخیص و آگاهی عمومی همه در افزایش شناسایی این بیماری نقش بسزایی ایفا میکنند.
نجات به مطالعه مهمی که در میان اسکیموها در قطب جنوب انجام شده نیز اشاره میکند و میگوید: این تحقیق نشان داده که افرادی که ژن قوز قرنیه را دارند اما به واسطه سرمای شدید قطب و استفاده از دستکشهای محکم نمیتوانند چشم خود را بمالند، هرگز دچار قوز قرنیه شدید نشدهاند. این یافته واقعاً جالب است.
درمان قوز قرنیه به مرحله بیماری بستگی دارد
روشهای درمان قوز قرنیه به مرحله بیماری که فرد در آن مراجعه میکند وابسته است. دکتر نجات میگوید: «تشخیص بهموقع در تمام رشتههای پزشکی حائز اهمیت است. اگر بیماری زود تشخیص داده شود، میتوان با عمل کراسلینکینگ (Cross-linking) و بدون بیهوشی، از پیشرفت آن جلوگیری به عمل آورد. به عنوان مثال، اگر یک کودک ۱۳ ساله به موقع تحت این عمل قرار گیرد، شماره چشمش دیگر تغییر نمیکند. اما اگر در زمان مناسبی شناسایی نشود، ممکن است بیماری تا ۳۰ سالگی ادامه یابد.»
درمان قوز قرنیه دارای گزینههای متعددی است. دکتر نجات توضیح میدهد که «درمان بسته به شرایط بینایی و نیازهای شغلی هر فرد متفاوت است. به عنوان مثال، خانمهای خانهداری یا کشاورزانی که با دیدی بین ۸۰ تا ۹۰ درصد از عینک در کار روزمره خود مشکلی ندارند، نیازی به درمان اضافی ندارند. اما افرادی مانند حسابداران، کارمندان بانک یا کارشناسان فناوری اطلاعات که نیاز به دقت بیشتری در دید دارند، باید از لنزهای مخصوص استفاده کنند. این لنزها باید در صبح روی چشم قرار گرفته و در شب برداشته شوند و برای استفاده روزانه دید کاملی فراهم میکنند. با این لنزها نباید شنا کرد یا دوش گرفت.
به گفته این عضو انجمن تخصصی جراحان چشم اتحادیه اروپا، «در موارد شدید قوز قرنیه، عینک و لنز دیگر کارایی نخواهند داشت و از روشهای جراحی مثل کاشت حلقه یا لنز داخل چشمی بهره گرفته میشود. این روشها جایگزین عینک نیستند، اما میزان دید را به حدود ۹۵ درصد بهبود میبخشند. با این حال، این درمانها برای مشاغل حساسی مانند خلبانی یا رانندگی حرفهای مناسب نمیباشند. در مراحل بسیار پیشرفته، وقتی هیچ یک از روشها مؤثر نباشند، گزینه نهایی «پیوند قرنیه» خواهد بود.
