۱۰ علامت پنهان بیماری ام اس و روشهای جلوگیری از آن
براساس گزارشهای منتشرشده توسط خبرآنلاین، بیماری مولتیپل اسکلروزیس یا اماس، یک اختلال خودایمنی مزمن است که به سیستم عصبی مرکزی، شامل مغز و نخاع، آسیب میرساند. در این حالت، سیستم ایمنی بدن به طرز نادرستی به غلاف میلین که مسئول حفاظت و تسهیل در انتقال سیگنالهای عصبی است، حمله میکند. این حملات منجر به التهاب و آسیب به این غلاف میشود و به تبع آن، سیگنالهای عصبی به درستی منتقل نمیشوند.
مهر به نقل از گزارشهای جدید بیان کرده است که اماس معمولاً در سنین جوانی و میانسالی نمایان میشود و زنان نسبت به مردان به این بیماری بیشتر مبتلا میشوند. گرچه علت خاص ایجاد این بیماری مشخص نیست، اما به نظر میرسد که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن مؤثر باشد. عواملی همچون عفونتهای ویروسی، نداشتن ویتامین D کافی و برخی ویژگیهای ژنتیکی میتوانند ریسک ابتلاء به اماس را افزایش دهند.
نشانگان بیماری اماس بسیار متنوع بوده و بسته به مکان آسیبهای عصبی به ظهور درمیآید. از علائم رایج این بیماری میتوان به ضعف در عضلات، مشکلات بینایی مانند تاری یا دوبینی، اختلال در تعادل و هماهنگی، خستگی مفرط، بیحسی یا گز گز در اندامها و مشکلات گفتاری اشاره کرد. این نشانهها ممکن است به صورت دورهای نمایان شوند و پس از مدتی بهبودی را تجربه کنند، اما در بعضی از موارد، بیماری به صورت پیشرونده رشد میکند و نشانهها به تدریج تشدید میشوند.
تشخیص بیماری اماس عموماً با توجه به تاریخچه پزشکی، معاینات عصبی، تصویربرداری مغزی (امآرآی) و آزمایش مایع مغزی-نخاعی انجام میشود. امآرآی نقش کلیدی در شناسایی آسیبهای مغزی و نخاعی مرتبط با این بیماری دارد.
در حال حاضر، هرچند درمان قطعی موجود نیست، روشهای درمانی متنوعی برای کنترل نشانهها و جلوگیری از پیشرفت بیماری ارائه شدهاند. این درمانها شامل استفاده از داروهای تعدیلکننده بیماری همچون اینترفرونها، داروهای کورتیکواستروئیدی برای کاهش التهاب و داروهای جدید بیولوژیک هستند. همچنین درمانهای توانبخشی نظیر فیزیوتراپی، کاردرمانی و درمان گفتاری نیز میتوانند به بهبود کیفی زندگی بیماران کمک نمایند. در این زمینه، خبرنگار به مصاحبهای با زهرا عبادی، فلوشیپ اماس و استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران، پرداخته است.
علت بروز بیماری اماس چیست؟
عبادی: اماس یک بیماری خودایمنی و مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به طور نادرست به اجزاء عصبی مغز و نخاع حمله میکند. این آسیبها در سیستم عصبی مرکزی موجب بروز علائم مختلف میشوند. علت دقیق این بیماری هنوز به طور کامل شناسایی نشده، اما تحقیقات حاکی از آن است که عوامل ژنتیکی نقش کلیدی در استعداد افراد به این بیماری دارند.
مولتیپل اسکلروزیس معمولاً در بازه سنی ۲۰ تا ۴۰ سالگی بروز میکند و بیشتر زنان را درگیر میکند. این بیماری یکی از شایعترین عوامل ناتوانی در میان جوانان است و میتواند به طور جدی زندگی روزمره آنها را تحت تأثیر قرار دهد.
علائم اماس چیست؟
عبادی: نشانههای اماس به گونهای متنوعاند، اما رایجترین علائم شامل اختلالات بینایی مانند تاری دید یکطرفه با درد، مشکلات حسی در اندامها به ویژه اندامهای تحتانی، و ضعف عضلانی هستند. این نشانهها معمولاً بیش از ۲۴ ساعت دوام میآورند و اگر بهموقع تشخیص و درمان نشوند، ممکن است به ناتوانیهای جدی و از دست رفتن توانایی حرکتی منجر شوند.
عوارض ناشی از عدم درمان اماس چیست؟
عبادی: چنانچه اماس به موقع درمان نشود یا دیر تشخیص داده شود، آسیبهای عصبی پیشرفتهتری خواهد داشت که ممکن است عواقب جدی مانند از دست دادن کامل توانایی حرکت و کاهش کیفیت زندگی فرد را در پی داشته باشد. این بیماری میتواند به شدت فعالیتهای روزمره بیمار را محدود کند.
درمان اماس چگونه است؟
عبادی: خوشبختانه در سالهای اخیر، پیشرفتهای قابل توجهی در درمان اماس صورت گرفته است. داروهای گوناگونی برای کنترل بیماری توسعه یافته که میتوانند از بروز حملات و پیشرفت آسیبهای عصبی جلوگیری کنند. این داروها شامل انواع ضعیف تا قوی هستند که بر اساس وضعیت بیمار تجویز میشوند. در ایران نیز تعداد زیادی از این داروها برای مبتلایان در دسترس و به طور گستردهای مورد استفاده قرار میگیرند.
تشخیص به موقع و شروع درمان سریع اماس بسیار حیاتی است و میتواند بر کاهش عوارض و بهبود کیفیت زندگی بیماران تأثیر بگذارد. لذا آگاهی از نشانهها و مراجعه به پزشک متخصص در زمان مناسب امری ضروری است.
نقش تغذیه در درمان بیماری اماس چیست؟
عبادی: یکی از سوالات متداول بین بیماران مبتلا به اماس رابطه بین رژیم غذایی و پیشرفت بیماری است. هرچند باورهای عمومی بیشتری درباره پرهیز از غذاهای سرد یا توصیه به مصرف غذاهای گرم وجود دارد، اما تحقیقات علمی معتبری این فرضیات را تأیید نکردهاند.
اگرچه تغذیه به تنهایی قادر به ایجاد یا درمان اماس نیست، ولی تأثیر زیادی در کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد. پیروی از یک رژیم غذایی سالم، متوازن و ضدالتهاب میتواند به همراه داروها و درمانهای پزشکی، روند پیشرفت بیماری را به کندی انجامدهد و از بروز حملات شدیدتر جلوگیری کند.
آیا بیماران اماس باید رژیم غذایی خاصی را دنبال کنند؟
عبادی: بیماران مبتلا به اماس نیاز به حذف کامل هیچ گروه خاص غذایی ندارند. توصیه جدی این است که از یک رژیم غذایی سالم، متعادل و غنی از مواد مغذی پیروی نمایند. این رژیم غذایی باید شامل مصرف زیاد میوهها و سبزیجات تازه، دریافت کافی از فیبر غذایی، مصرف متوسط از میزان پروتئین و اجتناب از مصرف زیاد نمک، غذاهای سرخشده و فستفود باشد. رعایت این رژیم نه تنها برای بیماران اماس بلکه برای سلامت عمومی تمام افراد توصیه میشود.
آیا مصرف زیاد فستفود میتواند باعث بروز اماس شود؟
عبادی: تاکنون هیچ مطالعه معتبر و تاییدشدهای وجود ندارد که نشان دهد مصرف مستقیم فستفود به تنهایی منجر به ابتلاء به اماس میشود. با این حال، یافتهها نشان میدهد که افزایش شیوع بیماریهای خودایمنی نظیر اماس در دهههای اخیر ممکن است با تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی ناسالم، شامل افزایش مصرف غذاهای فرآوریشده و پرچرب، رابطه داشته باشد. این تغییرات در رژیم غذایی میتواند با ایجاد التهاب مزمن در بدن، زمینهساز بروز یا تشدید بیماریهای التهابی و خود ایمنی باشد.
چرا زنان بیشتر از مردان به اماس مبتلا میشوند؟
عبادی: زنان به سبب تفاوتهای بیولوژیکی، هورمونی و ایمنی نسبت به مردان نسبت به بروز برخی بیماریهای خودایمنی همچون اماس آسیبپذیرتر هستند. به رغم برخی ادعاهای غیر علمی، هیچ تحقیقی نشان نداده است که ویژگیهای روانی یا «چندبعدی بودن فکری» زنان دلیلی برای افزایش احتمال ابتلاء به اماس باشد. تفاوتهای هورمونی و عملکرد بهینه سیستم ایمنی، عوامل بیشتری در این زمینه هستند.
بارداری و شیردهی در بیماران اماسی چیست؟
عبادی: بیماری اماس به عنوان یک اختلال خودایمنی و مزمن سیستم عصبی مرکزی، عموماً در سنین جوانی به ویژه بین ۲۰ تا ۴۰ سالگی ظاهر میشود. این بازه سنی مصادف با دوران باروری زنان است و بدین خاطر، بسیاری از زنانی که به اماس مبتلا هستند، درباره بارداری، زایمان و شیردهی نگرانیهایی دارند. در این گزارش، نکات علمی مهمی در رابطه با این موضوعات و راهکارهای پیشگیری و مراقبت از بیماری اماس بیان میشود.
پاسخ مثبت است. زنان مبتلا به اماس، بخصوص نوع حملهای بهبودیافته (Relapsing-Remitting MS)، قادر به باردار شدن و زایمان هستند و در اغلب موارد، بارداری برای آنها منع خاصی ندارد. بارداری نه تنها بیخطر به نظر میرسد بلکه برخی زنان در این دوران از کاهش تعداد حملات اماس بهرهمند میشوند. با این حال، برنامهریزی برای بارداری باید حتماً با مشورت پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام شود تا در خصوص مدیریت دارویی و زمان مناسب تصمیمگیری شود.
شیردهی در بیماران پس از زایمان، امکانپذیر است؟
عبادی: بله، در بیشتر موارد، شیردهی برای زنان مبتلا به اماس منعی ندارد. نکته حائز اهمیت، هماهنگی استفاده از داروها با دوره شیردهی است، چرا که بعضی از داروهای مخصوص کنترل اماس ممکن است در شیر مادر ترشح یابند و نیاز به مشورت و تغییر توسط پزشک معالج دارند.
راههای پیشگیری از ابتلاء به اماس چگونه است؟
عبادی: اگرچه علت دقیق ابتلاء به اماس هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند. برخی از مهمترین روشهای پیشگیری از اماس یا کاهش ریسک پیشرفت این بیماری عبارتند از: پرهیز از مصرف سیگار. استعمال سیگار یکی از عوامل محیطی شناختهشده در بروز و پیشرفت بیماری اماس است. ترک سیگار علاوه بر کاهش احتمال ابتلاء برای عموم، در افراد مبتلا نیز میتواند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهد.
دریافت کافی ویتامین D
کاهش سطح ویتامین D در بدن با افزایش احتمال ابتلاء به اماس مرتبط است. به افراد در معرض خطر یا ساکنین مناطق کمآفتاب توصیه میشود که تحت نظر پزشک، سطح ویتامین D خود را مورد بررسی قرار دهند و در صورت لزوم از مکملهای ویتامین D استفاده کنند.
سبک زندگی فعال و سالم
ورزش منظم و فعالیت بدنی سبک تا متوسط، نه تنها برای سلامت عمومی مفید است بلکه میتواند به کنترل بهتر نشانههای اماس و کاهش خستگی در بیماران کمک کند. همچنین رعایت یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از فیبر، میوه و سبزیجات و محدود کردن مصرف غذاهای فرآوریشده و پرچرب، توصیه میشود.
به طور کلی، زنان مبتلا به اماس میتوانند باردار شوند، زایمان کنند و به فرزند خود شیر دهند، به شرطی که تمامی مراحل زیر نظر پزشک متخصص صورت گیرد. علاوه بر این، رعایت اصول زندگی سالم شامل پرهیز از سیگار، دریافت کافی ویتامین D، فعالیت بدنی منظم و تغذیه مناسب در پیشگیری از اماس و کنترل بهتر این بیماری در مبتلایان تأثیر بسزایی دارد.
۴۷۲۳۶
