دلایل افزایش وزن ناشی از اضطراب و نظر طب سنتی چینی درباره خوراکیهای محبوب روده
به نقل از خبرآنلاین، آیا تا به حال به این مسئله فکر کردهاید که فشارهای روحی ممکن است روند کنترل وزن شما را پیچیدهتر کند؟ تحقیقات علمی اخیر نشان میدهد که استرس فقط بر روی هورمونهای ما تأثیر نمیگذارد، بلکه توازن میکروبی روده را نیز به هم میزند و فرایند کاهش وزن را دشوار میکند. طب سنتی چینی از زمانهای دور به ارتباط این دو آگاه بوده و به تضعیف عملکرد دستگاه گوارش به عنوان یکی از نتایج استرس توجه کرده است. با ترکیب اطلاعات علمی روز و مبانی کهن پزشکی، به درک بهتری از این موضوع دست مییابیم که استرس چگونه به افزایش وزن دامن میزند و میتوانیم با چند راهکار طبیعی به تعادل مطلوب برسیم.
پیوند نامحسوس استرس و روده
استرس چیزی فراتر از یک فشار ذهنی است و تأثیرات عمیقی بر روی عملکرد بدن بر جای میگذارد. در زمانهایی که تحت فشار روانی قرار دارید یا مشغلههای زیادی دارید، هورمونهای مرتبط با استرس میتوانند عادات غذایی شما را تغییر دهند و شرایط روده را مختل کنند که این امر معمولا منجر به اضافهوزن و چاقی میشود.
لو هوآنیی، پزشک متخصص طب سنتی چینی، در برنامه «سلامت ۱+۱» از شبکه انتیدی که رسانهای وابسته به اپک تایمز است، اشاره کرد که فلور روده، که مجموعهای از باکتریهای ساکن در روده را شامل میشود، به طور مستقیم با وزن، وضعیت خلقوخو و عملکرد سیستم ایمنی بدن ارتباط دارد. حمایت از باکتریهای مفید از طریق تغذیه مناسب و سبک زندگی سالم میتواند به حفظ تعادل بدن کمک کرده، التهاب را کاهش داده و احتمال افزایش وزن را به حداقل برساند.
تأثیر استرس بر میکروبیوم روده
روده به عنوان «مغز دوم» شناخته میشود، چرا که محور ارتباطی مغز و روده تأثیرات متقابلی بر هضم، خلقوخو و سیستم ایمنی دارد. زمانی که در مواجهه با استرس، اضطراب یا فشار شدید قرار میگیرید، این شبکه از حالت تعادل خارج میشود و ممکن است به مشکلاتی نظیر سندرم روده تحریکپذیر، نفخ، یبوست یا اسهال منجر گردد.
در طب نوین، استرس منجر به تحریک واکنش «فرار یا مبارزه» میشود، که موجب ترشح هورمون کورتیزول از غدد فوقکلیوی شده و بر فعالیت روده، اشتها و ذخیره چربی در ناحیه شکم تأثیر میگذارد. تداوم چنین وضعیتی و ترشح مداوم این هورمونها در طولانیمدت تعادل میکروبی روده را مختل میکند، متابولیسم را کاهش داده و به چاقی و التهاب یاری میرساند.
طب سنتی چینی نیز با سابقهای چند هزار ساله، دلایل مشابهی ارائه میدهد:
پیرامون طحال: طبق آموزههای طب سنتی چینی، طحال نماینده کل سیستم گوارش است و وظیفه تبدیل غذا به «چی» (انرژی) و خون را بر عهده دارد که نیروی کل بدن را تأمین میکند. فشارهای روحی، به ویژه نگرانی یا نشخوار فکری، طحال را ضعیف کرده و میتواند منجر به بیاشتهایی، نفخ، مدفوع آبکی و کاهش کارایی سیستم ایمنی گردد. در کتاب «قانون درونی امپراتور زرد» تأکید شده است که «نشخوار فکری به طحال آسیب میزند.» این بیان نشاندهنده این است که فشار ذهنی میتواند فرایند هضم و تولید انرژی را مختل کند.
پیرامون کبد: طبق همین آموزهها، کبد وظیفه تنظیم جریان «چی» و احساسات را بر عهده دارد. استرس، خشم یا سرخوردگی میتواند منجر به «انسداد جریان چی در کبد» و اختلال در گردش این انرژی شود. در نتیجه، ممکن است به سرعت عصبی شوید، دچار ناراحتیهای گوارشی شوید و برای آرامش به غذا خوردن روی بیاورید. تمایل به مصرف خوراکیهای چرب یا ترد نظیر مرغ سرخشده یا چیپس سیبزمینی، نمونهای از تأثیرات استرس بر خلقوخو و متابولیسم است.
پیرامون کلیه: در طب سنتی چینی، کلیهها به عنوان محل جوهره بدن یا «جینگ» شناخته میشوند که ماحصل نیروی رشد، تولید مثل و سرزندگی است. استرس مزمن به تدریج موجب تحلیل «جینگ» میشود و این امر میتواند به خستگی، اختلالات خواب و کاهش نرخ متابولیسم منجر شود. از نظر طب نوین، این وضعیت به معنای خستگی غدد فوقکلیوی، اختلال هورمونی و کاهش تابآوری بدن در مواجهه با استرس است.
این اطلاعات نشان میدهد که استرس یک حالت صرفاً روانی نیست بلکه بر کل بدن تأثیرگذار است. استرس بر عملکرد دستگاه گوارش تأثیر منفی میگذارد، مانع از جریان انرژی میشود، شادابی را از بین میبرد و با ایجاد تغییر در سازوکار روده، افزایش خطر اضافهوزن و بروز بیماریهای مزمن را به همراه دارد.
نقش استرس در چاقی
به گفته لو هوآنیی، استرس دو طریق عمده برای ایجاد اضافهوزن دارد: رفتاری و فیزیولوژیک. این دو عامل مکمل یکدیگر بوده و به چرخه افزایش وزن دامن میزنند.
۱. پرخوری احساسی
زمانی که سطح استرس افزایش مییابد، بسیاری از افراد به جستجوی آرامش از طریق غذا خوردن برمیآیند. این رفتار تنها یک عادت ناپسند نیست بلکه از ریشهای بیولوژیکی برخوردار است. استرس میتواند فعالیت قشر پیشپیشانی مغز – مسئول حفظ خودکنترلی – را کاهش دهد و در عوض سامانه پاداش مغز را فعال کرده و منجر به جذب خوراکیهای پرچرب و شیرین میشود.
چشمانداز طب نوین: فشار شدید میتواند شما را به سوی خوردن غذاهای شور و ترد نظیر چیپس و مرغ سوخاری سوق دهد، در حالی که احساس غم و اندوه یا تنهایی بیشتر تمایل به شیرینیجات، از جمله بستنی و شکلات را در پی خواهد داشت. این خوراکیها با آزادسازی دوپامین، موقتا احساسات شما را تسکین میدهند، اما این آرامش معمولاً به احساس گناه، نوسانات قند خون و مجدد پرخوری میانجامد.
چشمانداز طب سنتی چینی: فشار روانی میتواند باعث توقف جریان چی در کبد شود که بدین ترتیب فرایند هضم و جریان انرژی تحت تأثیر قرار میگیرد. لذا، برای جبران این بینظمی، میل به مصرف مواد غذایی خوشطعم و محرک افزایش مییابد. این روند به تدریج تولید چربی و نفخ، به ویژه در ناحیه شکم را به همراه دارد.
۲. عدم تعادل هورمونی
استرس نه تنها موجب تغییر رفتار میشود بلکه بر متابولیسم نیز تأثیر میگذارد. استرس مزمن در نتیجه ترشح بالای کورتیزول از غدد فوقکلیوی به وقوع میپیوندد.
چشمانداز طب نوین: افزایش کورتیزول منجر به جمعآوری چربی، بهویژه در ناحیه شکم میشود و همچنین با افزایش اشتها، اختلال در خواب و تشدید التهاب همراه است. کمبود خواب نیز تعادل هورمونهای به تنظیم گرسنگی (از جمله گرلین و لپتین) را به هم میزند و موجب افزایش ولع و کاهش احساس سیری میشود، که کلیت کاهش وزن را به شدت دشوار میکند.
چشمانداز طب سنتی چینی: استرس طولانیمدت به مرور انرژی کبد و کلیهها را تخلیه میکند. کبد ضعیف قادر به تنظیم احساسات و جریان چی نخواهد بود، در حالی که کلیههای تحلیل رفته نیز از حفظ تعادل انرژی ناتوانند. خستگی، زخمهای دهانی، خشکی چشم، سیاهی دور چشمها و بیخوابی از نشانههای این عدم تعادل هستند که گواه بر تحتفشار بودن بدن به شمار میآید. این عدم هماهنگیها عملکرد بدن را در زمینه هضم و متابولیسم خوراکیها تضعیف کرده و موجب افزایش وزن مقاوم میشوند.
چرخه معیوب
پرخوری احساسی و عدم تعادل هورمونی به یکدیگر وابستهاند: استرس منجر به تمایل به غذا میشود، پرخوری سوختوساز را مختل میکند، خواب نامناسب به تشدید استرس دامن میزند و ضعف اعضای حیاتی بازیابی را دشوارتر میسازد. اگر به این وضعیت واکنشی ندهید، این چرخه میتواند به چاقی، افسردگی و بیماریهای مزمن منجر گردد.
آیا میتوان در دوران استرس کاهش وزن داشت؟
استرس یک تجربه جهانی است. دانشآموزان با فشارهای امتحانی مواجهاند، جوانان با چالشهای کاری و خانوادگی دست و پنجه نرم میکنند و حتی بازنشستگان نیز دچار انواع خاصی از استرس هستند، از جمله مدیریت زمان و مشکلات خواب.
لو هوآنیی بر این نکته تأکید میکند که استرس به خودی خود آسیبزننده نیست و مهم این است که نسبت به استرس و واکنشهای ناشی از آن چه عملکردی داشته باشیم. در واقع، کاهش وزن در شرایط استرسزا غیرممکن نیست. با کنترل مؤثر استرس همراه با سبک زندگی سالم، میتوان به نتایج مورد نظر برای کاهش وزن دست یافت.
او پیشنهاد میکند که برای مدیریت استرس از تکنیکهای ذهنآگاهی بهره بگیرید:
- مراقبت از نشانههای جسمی و عاطفی
- تمرین تنفس عمیق برای آرامسازی سیستم عصبی
- تنش و راحتی متناوب در عضلات برای تخلیه استرس
ذهنآگاهی میتواند به افراد کمک کند تا در زمانهای استرسزا به نحو بهتری عمل نمایند، کنترل بیشتری بر بدن خود داشته باشند و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشد.
سه راهکار برای حفظ سلامت میکروبی روده
بسیاری از افراد تلاش میکنند تا سلامت روده خود را با مصرف مکملهای پروبیوتیک افزایش دهند، اما با نتایج متناقضی روبهرو میشوند. لو اشاره میکند که با وجود هزاران پروبیوتیک موجود در بازار، محصول مناسب به مراتب دشواره، مشابه یک شریک زندگی است. بنابراین، او توصیه میکند که بهجای تغذیه مستقیم باکتریها، بر روی پرورش آنها تمرکز نمایید. به عبارت دیگر، باید میکروارگانیسمهای مفید را تغذیه کنید تا شرایطی فراهم آورید که فلور روده به صورت طبیعی شکوفا شود.
سه راهکار اساسی او برای تقویت باکتریهای سالم به شرح زیر است:
- غذای سالم: مواد غذایی طبیعی و غنی از فیبر که باکتریهای مفید را تغذیه میکنند.
- سبک زندگی منظم: تأمین خواب کافی و منظم و فعالیت بدنی مستمر به حمایت از سلامت روده و سیستم ایمنی کمک میکند.
- کاهش استرس: بهرهگیری از روشهای آرامشبخش برای تسکین نگرانیها و کمک به ایجاد یک محیط متعادل در روده.
خوراکیهای مفید برای باکتریهای سالم
بر اساس دانش طب سنتی چینی و تغذیه مدرن، برخی از مواد غذایی میتوانند به رشد باکتریهای مفید یاری برسانند:
- سبزیجات: فلفل زرد و قرمز، بروکلی، گلکلم و اسفناج مواد مغذی لازم برای تغذیه میکروبیوم روده را تأمین میکنند.
- حبوبات: سویا، لوبیای سیاه و ادامامه (سویای سبز) منبع خوبی از فیبر محلول و پروتئینهای گیاهی هستند و به تقویت باکتریهای مفید کمک میکنند.
- زنجبیل و پیاز: این دو ماده حاوی ترکیبات ضدباکتریایی از جمله گینجرول و آلیسین هستند که به تقویت سیستم ایمنی یاری میرسانند.
- زردچوبه: با خواص آنتیاکسیدانی خود به کاهش وزن و رفع استرس کمک میکند.
- باباآدم: بر پایه آموزههای طب سنتی چینی، این گیاه به تغذیه کلیه و طحال کمک کرده و دمنوش آن میتواند موجب رشد باکتریهای مفید روده شود.
- مارچوبه: این گیاه میتواند تشنگی را کاهش دهد و متابولیسم بدن را تقویت کند.
- موز نیمهرسیده: این میوه دارای نشاسته مقاوم است که سیری را ایجاد میکند بدون اینکه قند خون را افزایش دهد وبه کاهش وزن کمک میکند.
- سیبزمینی شیرین: منبع خوبی از نشاسته مقاوم است که به رشد باکتریهای مفید روده کمک میکند.
- روغنهای سالم: روغن زیتون، روغن بذر کتان، روغن کاملیا و روغن آووکادو به حفظ تعادل فلور روده کمک میکنند و فضای مناسبی برای پروبیوتیکها فراهم میآورند.
روده به نوعی «سازمان ملل» میکروبها محسوب میشود. با ارائه تغذیه مناسب به میکروبهای مفید، میتوانید تعادل ایجاد کرده، توانایی خود را افزایش دهید و کنترل بهتری بر روی وزنتان داشته باشید.
از منظر طب سنتی چینی و طب نوین، برخلاف مدعاها، استرس در فرایند هضم تأثیر میگذارد، رخنههایی در فلور روده ایجاد میکند و میتواند موجب افزایش وزن گردد. اما با آشنایی با سازوکارهای این مسائل و رسیدگی به آنها از طریق تغذیه متعادل، اتخاذ سبک زندگی آگاهانه و کنترل استرس، میتوانیم تعادل از دست رفته را دوباره برقرار کنیم.
در طب سنتی چینی، مراقبت از طحال و تسکین کبد موجب به جریان افتادن چی میشود، توانمندی هضم را افزایش میدهد و بدن را به حالت متعادل بازمیگرداند. نتیجه این فرایند تنها به کنترل وزن ختم نمیشود، بلکه به تقویت سیستم ایمنی، بهبود خلقوخو و تداوم سلامت نیز منجر میشود.
٤٧٢٣٦
