هشدار درباره افزایش موارد هپاتیت A در بین کودکان و نوجوانان ایرانی

هپاتیت A، یکی از بیشتر شیوع‌یافته‌ترین بیماری‌های عفونی در سطح جهانی می‌باشد و با وجود پیشرفت‌های قابل توجه در زمینه بهداشت، هنوز هم به‌عنوان یک بار سنگین بر دوش نظام بهداشت و درمان در تعداد زیادی از کشورها باقی مانده است. این ویروس عموماً از طریق دهان و به دنبال مصرف آب یا مواد غذایی آلوده به بدن نفوذ کرده و به کبد رسیده و باعث بروز التهاب در این ارگان حیاتی می‌شود. گرچه برخی انواع دیگر هپاتیت می‌توانند مزمن شوند، نوع A به صورت مزمن درنمی‌آید، اما در شرایطی می‌تواند منجر به التهاب شدید و ناگهانی کبد گردد، به‌ویژه در بزرگسالانی که سابقه بیماری‌های کبدی دارند. یکی از نگرانی‌های اصلی درباره این ویروس، توانایی بالای آن در مقاومت در برابر حرارت و مواد ضدعفونی کننده است، به طوری که حتی در محیط‌های آلوده از جمله فاضلاب، قادر به زنده ماندن به مدت طولانی است.

اگرچه در کودکان علائم این بیماری معمولاً خفیف یا نامحسوس به نظر می‌رسند، این وضعیت خطر انتقال پنهانی ویروس را افزایش می‌دهد. ممکن است یک کودک بدون نشان دادن هیچ‌گونه علائمی ناقل ویروس باشد و آن را به دیگران منتقل کند. به همین دلیل، متخصصان بهداشت معتقد هستند که افزایش شیوع این بیماری در کودکان می‌تواند هشداری برای جامعه باشد، زیرا با افزایش سن شدت علائم نیز بالا می‌رود و خطر بروز عوارض جدی در بزرگسالان و معمولاً بیشتر می‌شود. بنابراین، برنامه‌ریزی برای پیشگیری و واکسیناسیون، به خصوص برای گروه‌های در معرض خطر مانند افرادی با بیماری‌های مزمن کبدی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

در این راستا، مسعود محمدی از مرکز تحقیقات زئونوز در دانشگاه علوم پزشکی جهرم به همراه دانشکده علوم پزشکی گراش، تحقیقی جامع درباره وضعیت شیوع هپاتیت A در میان کودکان و نوجوانان ایرانی انجام داده‌اند. هدف این مطالعه، بررسی گستره انتشار ویروس در گروه‌های سنی یک تا نوزده سال و تحلیل داده‌های موجود از سرتاسر کشور بوده است.

در این پژوهش، از روش مرور نظام‌مند و متاآنالیز استفاده شده است. محققان با جست‌وجوی جامع در پایگاه‌های علمی بین‌المللی، مطالعاتی که بین سال‌های 2000 تا 2022 صورت گرفته را جمع‌آوری و تحلیل نمودند. در این بررسی، داده‌های مربوط به ۳۹ مطالعه که مجموعاً شامل ۱۱ هزار و ۷۹۵ کودک و نوجوان ایرانی می‌شود، ارزیابی شد تا تصویری دقیق از میزان شیوع هپاتیت A در کشور فراهم گردد.

یافته‌های به‌دست‌آمده از این مطالعه، که در مجله علمی-پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بابل منتشر شده، حاکی از آن است که حدود ۳۷ درصد از کودکان و نوجوانان ایرانی به ویروس هپاتیت A آلوده شده‌اند. بر اساس تفکیک سنی، شیوع این بیماری در میان نوجوانان (۱۳ تا ۱۹ سال) تقریباً به ۵۵ درصد و در کودکان زیر ۱۳ سال به نزدیک ۱۵ درصد بالغ می‌شود. این آمارها نشان‌دهنده این است که با افزایش سن، احتمال آلودگی نیز افزایش می‌یابد؛ وضعیتی که می‌تواند ناشی از افزایش تماس با محیط‌های عمومی، مصرف غذاهای آماده یا کاسته شدن از مراقبت‌های بهداشتی باشد.

نویسندگان این تحقیق در نتیجه‌گیری خود تأکید کرده‌اند که شیوع نسبتاً بالای هپاتیت A در میان جمعیت جوان کشور نیاز به توجه فوری از سوی مسئولان حوزه بهداشت دارد. به اعتقاد ایشان، طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی برای والدین و مدارس، بهبود کیفیت آب آشامیدنی و توسعه روند واکسیناسیون می‌تواند به جلوگیری از افزایش شیوع این بیماری کمک کند.

مقایسه نتایج این مطالعه با داده‌های جهانی نیز نکات جالب توجهی را بیان می‌کند. به‌عنوان مثال، در پرو میزان شیوع در کودکان حدود ۵۰ درصد، در ترکیه ۴۷ درصد و در مراکش ۵۱ درصد گزارش شده است. در مقابل، در کشورهای اروپایی نظیر ایتالیا و پرتغال به ترتیب حدود ۱۰ و ۲۸ درصد می‌باشد. این تفاوت‌ها بیشتر به شرایط بهداشتی، سطح آگاهی عمومی و وضعیت اقتصادی مربوط می‌شود. در کشورهای پیشرفته، دسترسی آسان‌تر به منابع آب سالم و خدمات بهداشتی باعث کاهش چشمگیر شیوع این نوع بیماری گردیده است.

با وجود اینکه ایران در سال‌های اخیر پیشرفت‌های محسوسی در زمینه بهداشت داشته، اما همچنان گروه‌هایی از جمعیت به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار در معرض خطر هستند. بررسی‌ها نشان می‌دهد عواملی مانند سطح تحصیلات پایین، وضعیت اقتصادی نامساعد و مصرف آب ناسالم می‌تواند ریسک ابتلا به این بیماری را تشدید کند. علاوه بر این، کودکان در مهدکودک‌ها و مدارس به‌دلیل نزدیکی با همسالان، در معرض انتقال ویروس بیشتری قرار دارند.

متخصصان بر این باورند که رویکردهای پیشگیرانه‌ای چون رعایت بهداشت شخصی، شستن دست‌ها قبل از تناول غذا و پس از استفاده از سرویس بهداشتی، نوشیدن آب پاک و دریافت واکسیناسیون، بهترین راه‌های جلوگیری از ابتلا به هپاتیت A هستند.

آموزش عمومی از طریق رسانه‌ها و اجرای برنامه‌های آموزشی در مدارس نیز می‌تواند در کاهش تعداد مبتلایان به این بیماری نقش بسیار مؤثری ایفا کند. اگر این اقدامات به‌صورت جدی پیگیری نشوند، احتمال افزایش میزان شیوع در جامعه وجود خواهد داشت که نهایتاً بار مالی سنگینی را بر دوش نظام بهداشت کشور بیافزاید.