حکمرانی به ارتباط با اهالی تخصص نیاز دارد

به نقل از ایسنا، مراسم اختتامیه چهل‌وسومین دوره «جایزه کتاب سال» امروز (یکشنبه، نوزدهم بهمن) با حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، و محسن جوادی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تالار وحدت برگزار گردید.

در این مراسم حجت‌الاسلام و المسلمین محمدعلی مهدوی‌راد، دبیر علمی جایزه کتاب سال عنوان کرد که آثار ارسالی برای این جوایز شامل کتاب‌ نویسندگان، مترجمان و ناشران از مؤسسات فرهنگی بوده و ما به این تعداد اکتفا نکرده و از مدیران گروه‌های بررسی کتاب‌ها می‌خواهیم در صورت غفلت از مکتوبی، آن را معرفی نمایند.

او در ادامه اشاره کرد: برای این دوره از جایزه کتاب، ۷۴ هزار و ۲۰۸ عنوان کتاب چاپ اول ارسال شده بود که ۲۰ هزار و ۸۸۶ عنوان از نظر داوران قابلیت بررسی را داشتند و در مرحله اولیه غربال شدند. ۲۳۵ عنوان به مرحله دوم راه یافتند که هر یک به دست سه داور بررسی شدند و ۶۱ عنوان به عنوان آثار منتخب اعلام گردید؛ از این تعداد ۱۴ عنوان به عنوان برگزیده و ۴۷ عنوان دیگر شایسته تقدیر شناخته شدند.

مه‌دوی‌راد در تحلیل خود از کتاب سال، به وفور متون تصحیحی و تحقیقی اشاره کرد و گفت: ۶۴ درصد آثار این دوره به حوزه تصحیح و نصوص اختصاص دارد که بیشتر از تألیف اصل می‌باشد. پژوهش در زمینه متون کهن و بازسازی میراث‌های فرهنگی، به اندازه تألیف اهمیت دارد، اما شناخته‌شده‌تر بودن نام مؤلف از محقق یک واقعیت است. نوآوری بدون پیوند با سنت، بی‌فایده است.

او افزود: ما در مجموع دارای ۷۲ گروه هستیم که در هر گروه یک کتاب برگزیده و یک کتاب تقدیری خواهد شد، اما این به معنای عدم اعتبار سایر آثار نیست. بسیاری از کتاب‌ها دارای اهمیت و سودمندی هستند.

دبیر علمی چهل‌وسومین دوره کتاب سال تصریح کرد: ما به صورت خاص در نظر نداشتیم و صرفاً بر اساس معیارهایی که باید پیاده می‌شد، کتاب‌ها را ارزیابی کردیم، هرچند ممکن است دارای نقاط ضعفی باشیم. آرزو داریم این جایزه در راستای اعتبار جمهوری اسلامی پیش برود.

سپس، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در سخنانی ابراز داشت که نام ایران و کتاب همواره جدا از هم نبوده‌اند و تاریخ غنی این سرزمین با کتاب پیوسته است. او تصریح کرد که ایران تنها تمدنی است که هزاران سال پیوستگی داشته و هسته معنایی آن کتاب به شمار می‌آید. چه در ادوار پیش از اسلام و چه در پس از آن، کتاب همواره بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت ایران بوده است.

او افزود: در فارسی باستان، کتابدار به نام «گنجور» شناخته می‌شد و خود کتاب هم «گنج» قلمداد می‌گردید. این کلمه معنای عمیقی دارد؛ تمدنی که ثروت خود را در کتاب می‌بیند. پیش از اسلام، مواد اولیه برای نوشتن محدود بود، اما به نقل از مورخ قرن چهارم، ایرانیان بهترین استفاده را از منابع طبیعی سرزمین خود در نگارش می‌بردند. این موارد آنچنان که مشاهده می‌شود، در زمان حاضر مورد غفلت قرار گرفته است. به گفته این مورخ، ایرانیان از پوست حیوانات، برگ‌های گیاهی و سنگ‌ها برای نگارش استفاده می‌کردند. بدین ترتیب، ایرانیان از هرچه در طبیعتشان بود، برای تولید متون و آثار مکتوب که سرشت تمدن ایرانی را تشکیل می‌داد، بهره می‌بردند.

صالحی همچنین به موضوع غارتگری‌های تاریخی ایران اشاره کرد و گفت: با این حال، ایران روایت تاریخی خود را داشته است که در متون دینی، فلسفی و علمی به روشنی وجود دارد. تاریخ دانشگاه جندی شاپور در این حوزه نیز از ارزشی در خور توجه برخوردار است. این دانشگاه از زمان شاپور اول تا بعد از اسلام گزیده‌­ی بی‌نظیری از کتابت را به خود اختصاص داد و دایرة المعارف پزشکی جندی شاپور با نام «کناش فی الطب» خود یکی از آثار باارزش بیماری‌شناسی است که رد آن در متون پزشکی پس از اسلام، به ویژه در آثار رازی و دیگران یافت می‌شود.

او افزود: ایران در ایام پیش از اسلام تمدنی سرشار از عشق به کتاب و نوشتن داشته است. هنگامی که اسلام وارد این سرزمین شد، بخشی از محبت ایرانیان به اسلام به خاطر این بود که این دین با کتاب خود را معرفی کرد. در دوره پس از اسلام نیز، بررسی دقیق رویکرد ایرانیان به نگارش و کتابت توسط شهید مطهری در کتاب «خدمات متقابل اسلام و ایران» مطرح گردیده که بازتابی از نقش ایرانیان در شکوفایی تمدن اسلامی و تألیف علوم انسانی و اسلامی است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه هویت ملی ما به نوعی به کتاب وابسته است، گفت: در تاریخ هزار ساله پس از اسلام، ایرانیان توانسته‌اند از طریق کتاب خود را شناسایی کنند و آثاری چون شاهنامه، کلیله و دمنه، دیوان حافظ و گلستان و بوستان سعدی به نحوی از نفوذ عمیق فرهنگی در هویت ایرانیان حکایت دارد.

صالحی همچنین تأکید کرد که می‌توان گفت کتاب قبل و بعد از اسلام واقعاً دو همزاد تمدن ایرانی به شمار می‌روند و نکته نیز این است که با به وقوع پیوستن انقلاب اسلامی، دوره‌ای نو در تاریخ ما آغاز شد. این انقلاب ملتی از جنس کلمات بود و به همین علت، در خلال ۴۵ سال گذشته، کتاب آرامگاه خاصی را به خود اختصاص داده است. بین سال‌های ۱۳۲۰ تا ۵۷ یعنی در ۳۷ سال حدود ۵۰ هزار عنوان کتاب به چاپ رسیده بود، اما از زمان انقلاب اسلامی تا اکنون، بیش از یک و نیم میلیون عنوان کتاب اول و تجدید چاپ شده‌اند. نمی‌توان این نظر را بیان کرد که همه این کتاب‌ها بی‌فایده‌اند؛ بخش قابل توجهی از آن‌ها، مفید و کارآمد بوده و این از جمله دستاوردهای انقلاب اسلامی در این مدت ۴۵ ساله است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: بعد از انقلاب اسلامی، در دهه اول ۸ درصد تألیف‌کنندگان زن بودند، در دهه چهارم این رقم به ۲۹ درصد و اکنون به حدود ۴۰ درصد رسیده است. ما به سوی نوعی عدالت جنسیتی در حوزه تألیف نزدیک‌تر شده‌ایم که از دستاوردهای انقلاب اسلامی به حساب می‌آید و این نکته در موضوعات مختلف نیز صدق می‌کند. در یک تحلیل کلان معنایی، باید بگوییم که انقلاب اسلامی به هسته اصلی تمدن ایرانی بازگشته است.

او همچنین بیان داشت که مؤلفان باید به مسائل جامعه توجه داشته باشند و نظام حکمرانی به این تعامل نیازمند است؛ ابرچالش‌هایی همچون همبستگی اجتماعی و هویت ملی و اسلامی وجود دارد. از این رو، نظام حکمرانی برای ارتباط با مؤلفان تلاش می‌کند و ما به سمت آن‌ها دست نیاز دراز می‌کنیم. نویسندگان و مؤلفان نیز باید به این ابعاد اجتماعی توجه نشان دهند.

سیدعباس صالحی در پایان بیانات خود اشاره کرد که در حوزه نقد و گفت‌وگو مشکلاتی وجود دارد. جامعه‌ای که فقط به نوشتن متکی باشد، دچار مونولوگ است و یک‌جانبه سخن می‌گوید. جامعه‌ای که گفت‌وگو نمی‌کند، اجتماعی پویا نیست و انسداد گفت‌وگو به زمین‌گیر شدن اجتماعی منجر خواهد شد که این یک تهدید به شمار می‌آید. توقع می‌رود مؤلفان بیش از پیش در مسیر گفت‌وگو قرار بگیرند و تلاش کنند که فضای گفت‌وگو را به رویکردی اجتماعی تبدیل کنند.

در انتهای مراسم، برگزیدگان و شایستگان تقدیر در حوزه کتاب سال معرفی شدند و جوایز خود را از دستان رئیس‌جمهور دریافت کردند.