اتصال اینترنت در ایران در بهار ۱۴۰۵؛ افزایش کاربران موبایل، کاهش خطوط تلفن ثابت و پیشرفت تدریجی فیبر نوری

ترکیب بازار همچنان بر مبنای سیم‌کارت‌های اعتباری شکل گرفته است. از مجموع خطوط فعال، بیش از ۱۳۰‌میلیون خط اعتباری و نزدیک به ۴۵‌میلیون خط دائمی وجود دارد. بنابراین، تقریباً سه‌چهارم بازار تلفن همراه ایران همچنان در اختیار سیم‌کارت‌های اعتباری است.

با این حال، رشد خطوط دائمی در سال گذشته از رشد خطوط اعتباری سریع‌تر بوده است. تعداد خطوط دائمی از حدود ۳۹‌میلیون و ۷۰۰هزار به بیش از ۴۴‌میلیون رسیده؛ در حالی که خطوط اعتباری از حدود ۱۲۴‌میلیون و ۵۰۰هزار به نزدیک به ۱۳۰‌میلیون افزایش یافته است. ساختار بازار تغییر چندانی نکرده، اما در لایه‌های زیرین آن، جابجایی در ترکیب اتصال‌ها به آرامی در حال رخ دادن است.

در طرف مقابل، تلفن ثابت قرار دارد که بر خلاف تلفن همراه، روند نزولی را ادامه می‌دهد. ضریب نفوذ تلفن ثابت از ۳۲.۳۲درصد در بهار ۱۴۰۴ به ۳۱.۵۴درصد در بهار امسال کاهش یافته و تعداد مشترکان نیز از حدود ۲۷‌میلیون و ۹۷۰هزار به ۲۷‌میلیون و ۴۸۰هزار رسیده است. تفاوت در روند این دو بازار یکی از بارزترین نشانه‌های تغییر الگوی ارتباطی کشور است؛ ارتباطات روزمره بیش از پیش به سمت شبکه‌های سیار متمایل شده است.
 

عدم تغییر در نسل پنجم

اگرچه تعداد اتصالات تلفن همراه افزایش یافته، اینترنت همراه بزرگ‌ترین بخش بازار ارتباطات ایران را تشکیل می‌دهد. در بهار ۱۴۰۵، مجموع مشترکان نسل‌های سوم، چهارم و پنجم اینترنت سیار به حدود ۱۴۶‌میلیون و ۵۰۰هزار اشتراک رسیده است، که در این بین، نسل ۴G همچنان ستون اصلی بازار محسوب می‌شود.

نزدیک به ۱۱۷‌میلیون اشتراک اینترنت همراه به نسل چهارم مربوط می‌شود که به معنای حدود ۹۱.۶درصد از بازار است. نسل سوم با ۴‌میلیون و ۲۰۰هزار مشترک، در حدود ۳.۳۵درصد سهم دارد و نسل پنجم با ۶‌میلیون و نزدیک به ۵۰۰هزار، به بیش از ۵درصد دست یافته است.

به رغم این آمار، ۵G هنوز به عنوان جایگزینی برای ۴G عمل نمی‌کند و بیشتر تبدیل به لایه‌ای جدید در معماری بازار ارتباطات شده است. نسل چهارم همچنان تکنولوژی غالب است و اکثریت کاربران بر روی این شبکه فعالیت می‌کنند. در عوض، نسل سوم به مرحله‌ای رسیده که سهم آن در بازار هر روز محدودتر می‌شود. به همین دلیل، آینده اینترنت همراه را می‌توان در تقابل تثبیت ۴G و گسترش تدریجی ۵G جست‌وجو کرد.

در زمینه سرعت نیز تفاوت میان نسل‌ها همچنان محسوس است. سرعت دانلود گزارش‌شده برای ۳G بین ۲.۸۴ تا ۴.۲۶ مگابیت‌برثانیه و برای ۴G بین ۱۶.۰۷ تا ۲۲.۷۸ مگابیت‌برثانیه است؛ با این حال، داده‌های موجود نشان‌دهنده مقیاس مشابهی برای سرعت ۵G نیست.
 

کیفیت اینترنت ثابت یا همراه؛ کدام بهتر است؟

تعداد مشترکان اینترنت ثابت نیز در حال کاهش است. بر اساس اطلاعات فصل‌نامه آماری سازمان تنظیم مقررات، تعداد اشتراک‌های پهن‌باند ثابت از حدود ۱۱‌میلیون و ۲۰۰هزار در بهار ۱۴۰۴ به حدود ۱۰‌میلیون و ۵۰۰هزار در بهار امسال افت کرده و ضریب نفوذ این بازار به حدود ۱۲درصد کاهش یافته است.

اما کاهش یا عقب‌نشینی در تعداد اشتراک‌ها به معنای برتری اینترنت همراه در تمامی جنبه‌ها نیست. داده‌های کیفیت اتصال نشان می‌دهد که اینترنت ثابت همچنان در برخی شاخص‌های فنی وضعیت بهتری دارد.

میانگین زمان رفت‌وبرگشت داده یا RTT در اینترنت ثابت در ارتباطات داخلی ۲۰.۶۷می‌ثانیه و در اینترنت سیار ۳۳.۳۱میلی‌ثانیه ثبت شده است. در ارتباطات بین‌المللی نیز این مقدار برای اینترنت ثابت ۸۵.۱۷ و برای اینترنت سیار ۱۱۴.۶۸ میلی‌ثانیه گزارش شده است.

در شاخص Jitter یا نوسان تأخیر نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. میانگین Jitter داخلی در اینترنت ثابت ۱.۰۶ میلی‌ثانیه و در اینترنت سیار ۵.۶۵ میلی‌ثانیه است، در حالی که برای ارتباطات بین‌المللی این ارقام به‌ترتیب ۲.۵۹ و ۱۲.۵۶میلی‌ثانیه ثبت شده‌اند.

این ارقام تضاد مهمی را نمایان می‌سازند. هرچند که از لحاظ تعداد مشترکان، وابستگی بازار به اینترنت همراه افزایش یافته، اینترنت ثابت هنوز از نظر تأخیر و پایداری اتصال، تجربه فنی بهتری ارائه می‌دهد. بنابراین، کوچک شدن بازار اینترنت ثابت به معنای بی‌نیازی از آن نیست.
 

گذار ناتمام به فیبر

ترکیب تکنولوژیک اینترنت ثابت نشان‌دهنده مسیر پیچیده این بازار است. در بهار ۱۴۰۵، X-DSL با ۶‌میلیون و ۵۶۰ هزار اشتراک، همچنان حدود ۶۲.۶۸درصد بازار را در اختیار دارد. TD-LTE با حدود ۲‌میلیون و ۵۰۱ هزار اشتراک، سهمی نزدیک به ۲۴درصد دارد و تعداد اشتراک‌های FTTX به یک‌میلیون و ۳۸هزار رسیده و Wi-Fi حدود ۳۶۹هزار اشتراک را به خود اختصاص داده است.

این ساختار نشان می‌دهد که اینترنت ثابت ایران هنوز بر پایه فناوری‌های قدیمی استوار است. فناوری X-DSL با اینکه در فاصله یک ساله از بهار ۱۴۰۴ تا بهار ۱۴۰۵ بیش از یک‌میلیون اشتراک خود را از دست داده است، همچنان نقش عمده‌ای در این بازار ایفا می‌کند.

برعکس، فیبر به طور مداوم در حال رشد است. تعداد اشتراک‌های FTTX در بازه یک ساله از حدود ۶۹۲هزار به بیش از یک‌میلیون و ۳۸هزار افزایش یافته که معادل حدود ۳۴۶هزار اشتراک بیشتر است. اما این رشد هنوز برای ایجاد تغییرات عمده در ساختار کل بازار کافی نیست. فیبر در حال پیشرفت است، اما نرخ جایگزینی فناوری‌های قدیمی هنوز به حدی نیست که بتوان از یک گذار کامل صحبت کرد.

از سوی دیگر، تعداد خانوارهای تحت پوشش شبکه فیبر نوری به ۱۱‌میلیون و ۱۰۰هزار رسیده است؛ عددی که نشان‌دهنده فاصله قابل‌توجهی میان ظرفیت پوشش و تعداد اتصالات واقعی است. گسترش پوشش هنوز به نسبت به تبدیل به مشترک منتهی نشده است.
 

کیفیت شبکه در گزارش‌ها

داده‌های مربوط به نرخ موفقیت برقراری سرویس نیز برتری نسل چهارم را نسبت به نسل سوم تأیید می‌کند. نرخ موفقیت ثبت‌شده برای سرویس داده در ۳G بین ۹۷.۸۸ تا ۹۹.۴۲درصد و در ۴G بین ۹۹.۳۱تا ۹۹.۶۵درصد گزارش شده است. نرخ قطعی نیز در ۴G، با ارقامی بین ۰.۱۶تا ۰.۲۳درصد، پایین‌تر از ۳G با مقادیر ۰.۳۱تا ۰.۵۵درصد است.

مجموع این آمارها نشان می‌دهد که علت اصلی گسترش ۴G تنها به دلیل تعداد کاربران زیاد نیست؛ بلکه پایداری بیشتر این شبکه نیز به تقویت این موقعیت کمک کرده است. اضافه بر این، وجود ۵۲هزار سایت فیزیکی فعال ۴G بیانگر این است که نسل چهارم هنوز اصلی‌ترین شبکه عملیاتی در بازار ارتباطات کشور است.
 

توسعه ارتباطات و شکاف دسترسی

در زمینه توسعه جغرافیایی، گزارش نشان می‌دهد که ۳۷هزار و ۸۸۶ روستا حداقل از یک نوع ارتباط بهره‌مند هستند. از این تعداد، حدود ۳۲هزار و ۹۱ روستا به ارتباط پهن‌باند با پوشش ۳G یا ۴G یا فناوری‌های بالاتر دسترسی دارند.

فاصله میان این دو عدد، شاید به تنهایی کیفیت توسعه ارتباطات روستایی را توضیح ندهد، اما شکاف خاصی را نمایان می‌کند: داشتن نوعی ارتباط لزوماً به معنای برخورداری از اینترنت پهن‌باند نیست. این تمایز در شرایطی که بسیاری از خدمات عمومی، اقتصادی و آموزشی به اینترنت وابسته شده‌اند، اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند.
 

شکایات کاربران

تحلیل بازار بدون توجه به داده‌های شکایت ناقص خواهد بود. در بهار ۱۴۰۵، بیشترین تعداد شکایت ثبت‌شده مربوط به پهن‌باند ثابت با ۲۰هزار و ۷۶۸ مورد بوده است. پس از آن، تلفن ثابت با ۱۱هزار و ۹۶۲ و تلفن همراه با ۶هزار و ۳۰۱شکایت در رده‌های بعدی قرار دارند.

اما نکته‌ی حائز اهمیت‌تر از تعداد شکایات، ماهیت آن‌ها است. «قطع سرویس» در صدر پنج مورد پرتکرار در سامانه ۱۹۵ قرار دارد. پس از آن، تأخیر در نصب و راه‌اندازی، عدم جمع‌آوری سرویس، نارضایتی از پاسخگویی پشتیبانی و مشکلات فنی خطوط ثابت قرار دارند.

این داده یک نکته مهم را به وضوح نشان می‌دهد. مشکل کاربران تنها به سرعت محدود نمی‌شود. قبل از هر بحثی درباره مگابیت و نسل شبکه، یک موضوع بنیادی‌تر وجود دارد: تداوم دسترسی. بازاری که از نظر تعداد اتصالات بزرگ‌تر شده، هنوز در برخی زمینه‌ها با ابتدایی‌ترین درخواست یعنی عدم قطع سرویس مواجه است. / دنیای اقتصاد