۱۰ نوع غذای خاص عید قربان در شهرهای گوناگون ایران

پخت و تهیه انواع خوراکی‌ها برای زیباتر کردن سفره قربانی، از مراحل اصلی برگزاری جشن عید قربان به شمار می‌رود. این غذاها ممکن است در هر استان تفاوت‌هایی داشته باشد، و در این گزارش به معرفی ۱۰ نوع غذای خاص و میان‌وعده‌ای که در روز عید قربان در مناطق مختلف ایران تهیه می‌شود، پرداخته شده است. البته لازم به ذکر است که در حال حاضر، برخی افراد ممکن است دیگر به این سنت‌ها پایبند نباشند و آداب و رسوم پخت این غذاها به مرور زمان کم‌رنگ‌تر شده است.

در کرمانشاه، یکی از غذاهایی که در روز عید قربان پخته و بین مردم تقسیم می‌شود، به نام «نُواله» شناخته می‌شود. روش تهیه آن به این صورت است: گوشت قربانی پس از شستن با آب پخته می‌شود و به آن «شوروا» گفته می‌شود. معمولاً برای این گوشت دعاهایی نیز قرائت می‌گردد. پس از پخت کامل، استخوان‌ها از گوشت جدا شده و گوشت بدون استخوان در ظرفی دیگر قرار می‌گیرد. سپس، این گوشت در نان پیچیده و بین مردم توزیع می‌شود؛ در حالی‌که آب گوشت هم در ظرف‌های جداگانه ریخته و میان اقوام، دوستان، آشنایان و همسایگان خیرات می‌گردد.

در قصرشیرین، حلوایی با روغن حیوانی، آرد گندم و خرمای هسته‌گیر شده به نام «عرفات» تهیه می‌شود. مقداری از این حلوا را در قرص‌های نان لواش قرار داده و به صورت لوله‌ای شکل درآورده و بین دوستان و اقوام تقسیم می‌کنند. در حین پخت حلوا، دعاهایی نیز به‌صورت مکرر خوانده می‌شود.

غذای «چکدرمه» از جمله خوراک‌هایی است که ترکمن‌ها برای مهمانان خود در روز عید آماده می‌کنند. این غذا شامل برنج، گوشت قربانی و گوجه‌فرنگی است.

در اشنویه (آذربایجان غربی)، دو نوع آش معروف به نام‌های آش نخود و آش دوینه تهیه می‌شود. آش نخود از ترکیب آب، نخود، برنج، گرده و سبزی‌هایی چون ترخان، تره، جعفری، گشنیز، اسفناج، روغن، پیاز و نمک درست می‌شود و آش دوینه با ترکیبی از دوغ، سبزی‌های محلی مانند برگ سوسن و ترشوک و برنج تهیه و در روز عید بین دوستان و اقوام توزیع می‌گردد.

«آش شِنگی» دیگر غذایی است که در روز عید قربان در امامشهر سمنان تهیه می‌شود. این آش با ترکیب برنج، روغن، گوشت، سیب‌زمینی و «شِنگ» که نوعی سبزی محلی است، درست می‌گردد.

«دیگ جوشک» نیز نوعی آش است که به نیت خوشبختی دختران و پسران جوان سیستانی در شب عید قربان تهیه می‌شود. مواد اولیه آن شامل عدس، گندم، برنج و ماش است.

در شهرو از توابع بندرعباس، دو نوع حلیم به نام‌های حلیم گندم که از ترکیب آرد گندم، نخود، لوبیا، فلفل و زنجبیل و حلیم خرما که از شیره خرما، آرد گندم، روغن و دارچین تهیه می‌شود، درست و بین مردم تقسیم می‌گردد.

در هشتجین خلخال، نانی به نام سوتی فطیر یا نان شیری که به آن نَزیک یا نان روغنی نیز می‌گویند، تهیه می‌شود. این نان از ترکیب آرد گندم، شیر، روغن، تخم‌مرغ و زردچوبه تهیه و بین اقوام، دوستان و همسایگان تقسیم می‌گردد.

در یازتپه سرخس، دو نوع نان به نام‌های «نان چِلیک» که با خمیر گندم تهیه می‌شود و به صورت چانه‌های کوچک در روغن سرخ می‌شود، و «نان قَتلِمه» که با خمیر گندم که به چانه‌های کوچک تقسیم و در روغن سرخ می‌شود و سپس در موقع خوردن روی آن شکر می‌پاشند، طبخ و بین اقوام و دوستان توزیع می‌شود.

در شوشتر، از دل و جگر گوسفند یا گاو قربانی قورمه درست می‌شود و به نیت ثواب، برای روح درگذشتگان فاتحه‌ای خوانده و آن را بین همسایگان و نیازمندان توزیع می‌کنند.

پی‌نوشت: اطلاعات این گزارش از مقاله «جلوه‌های آیینی عید قربان در فرهنگ مردم» اثر شهرزاد دوستی که در فصلنامه فرهنگ مردم ایران منتشر شده، استخراج شده است.