موسیقی ساختهشده با هوش مصنوعی، موجی از اختلافات حقوقی ایجاد میکند
طبق گزارش ایتنا، یکی از ریشههای اصلی این پیچیدگی آن است که بر خلاف خیلی از محصولات خلاقانه دیگر، یک آهنگ معمولاً «تکمالکیتی» نیست و معمولاً در اختیار یک حق واحد یا یک نهاد مشخص قرار نمیگیرد. در واقع، حقوق مربوط به ضبط و حقوق مربوط به نشر به شکل جداگانه مدیریت میشوند و غالباً در دست چند بازیگر گوناگون قرار دارند؛ از برندها و شرکتهای ضبط گرفته تا ناشران موسیقی و حتی خودِ ترانهسرایان.
با وجود این فضای مهآلود حقوقی، فرایند پذیرش فناوری و همچنین شکلگیری توافقهای تجاری متوقف نشده است.
شتاب گرفتن رشد آهنگهای تولیدی با هوش مصنوعی
در دادههایی که در گزارش آکسیوس آمده، تعداد آهنگهای کاملاً تولیدشده با هوش مصنوعی که هر روز در پلتفرم استریم دیزر(Deezer) بارگذاری میشوند، از حدود ۱۰ هزار قطعه در ژانویه ۲۰۲۵ به بیش از ۹۰ هزار قطعه در ژوئن ۲۰۲۶ رسیده است.
این افزایش فقط در تعداد رخ نداده؛ سهم این قطعات از کل آهنگهای بارگذاریشده در هر روز نیز در همین بازه زمانی جهش چشمگیری داشته و از حدود ۱۰ درصد به بیش از ۵۰ درصد رسیده است.
این روند افزایشی پیشتر هم از سوی خود دیزر مورد اشاره قرار گرفته بود. این پلتفرم فرانسوی پیشتر گفته بود نزدیک به ۱۸ درصد از آهنگهای بارگذاریشده در آن بهطور کامل با هوش مصنوعی تولید میشوند و روزانه بیش از ۲۰ هزار قطعه از این جنس در سرویس ثبت میشود.
مسئول نوآوری دیزر نیز در واکنش به این وضعیت تأکید کرده بود که نشانهای از کند شدن این موج دیده نمیشود.
از دعواهای حقوقی تا قرارداد؛ مسیر تازه برای لیبلهای بزرگ
در ماههای اخیر، به جای ادامه دادن جدالهای حقوقی، بخشی از لیبلها و برندهای بزرگ موسیقی ترجیح دادهاند مسیر را عوض کنند و به سمت بستن قرارداد با استارتاپهای فعال در موسیقیِ مبتنی بر هوش مصنوعی بروند.
گروه موسیقی وارنر(Warner Music Group) اختلاف کپیرایت خود با استارتاپ هوش مصنوعی یودیو(Udio) را با یک توافق پایان داد؛ و در ادامه اعلام کرد این دو شرکت بهصورت مشترک یک پلتفرم تازه برای خلق موسیقی راهاندازی خواهند کرد. این سرویس قرار است بر پایه مدلهای هوش مصنوعی آموزشدیده روی آثار دارای مجوز طراحی شود و در نتیجه، یک جریان درآمدی تازه برای هنرمندان و ترانهسرایان فراهم کند.
این مدلِ «توافق بهجای تقابل» پیشتر هم در تعامل و همکاری با استارتاپ سونو(Suno) دیده شده بود. رابرت کینکل، مدیرعامل وارنر، توافق این شرکت با سونو را که به راهاندازی مدلهای مشترک موسیقی هوش مصنوعی منجر شد، به عنوان شروع یک منبع درآمدی تازه و رو به گسترش برای هنرمندان و ترانهسرایان توصیف کرد.
به گفته او، این اتفاق اولین تجربهای است که طی آن هنرمندان وارنر تنها مصرفکننده موسیقی نیستند، بلکه میتوانند از فرایند خلق آن نیز درآمد کسب کنند.
نگرانیِ هنرمندان همچنان در سایه میماند
حتی با وجود چنین قراردادهایی، بخشی از جامعه هنری همچنان نسبت به پیامدهای احتمالی هوش مصنوعی برای خلاقیت انسانی ابراز نگرانی میکند. پیشتر، دهها موسیقیدان از جمله بیلی آیلیش، نیکی میناژ و استیوی واندر در نامهای سرگشاده هشدار داده بودند که موسیقی تولیدشده با هوش مصنوعی و آموزش دیده بر پایه آثار آنان، ممکن است خلاقیت را تضعیف کند و در نهایت هنرمندان انسانی را به حاشیه براند.
در عین حال، پلتفرمهای استریم نیز برای کنترل ریسکهای سوءاستفاده احتمالی وارد عمل شدهاند. دیزر از جمله اعلام کرده بود آلبومهایی که شامل آهنگهای تولیدشده با هوش مصنوعی هستند با یک برچسب هشدار مشخص میشوند و اگر شناسایی شود که از این آهنگها برای دستکاری آمار پخش استفاده شده، پرداخت حق امتیاز آنها متوقف خواهد شد.
به نظر میرسد صنعت موسیقی که پیشتر مرحله دشوار گذار به دوران استریم را پشت سر گذاشته، اکنون تلاش میکند با تکیه بر طراحیهای تازه حقوقی و تجاری، تهدید هوش مصنوعی را به فرصتی برای شکل دادن به یک درآمد جدید تبدیل کند؛ هرچند در عمل، ابهامهای حقوقی درباره مالکیت آثار و همچنین سهم دقیق هر طرف از این جریان مالی هنوز به طور کامل روشن نشده است.
