فاضلاب در میان شالیزارهای شمال/ تهدید میکروبی برای کشاورزی!
شهرستان بابل، بهعنوان یکی از مراکز پرجمعیت و فعال شمال ایران، در کنار برخورداری از امکانات طبیعی و کشاورزی فراوان، برای سالها با یک بحران مزمن و مغفول در زمینه مدیریت فاضلاب دست به گریبان است؛ بحرانی که بهطور خاموش و بدون واکنش از سوی نهادهای اجرایی، بسترهای زیستمحیطی حیاتی مانند رودخانه بابلرود را آلوده کرده و تهدیدی جدی برای سلامت عمومی محسوب میشود.
با توجه به نواقص زیرساختها و عدم وجود یک سیستم جامع برای تصفیه فاضلاب شهری، دفع گسترده فاضلابهای انسانی و خانگی در حاشیه رودخانهها، جویها و زمینهای زراعی به یک عادت عادی و مکرر در بابل تبدیل شده است؛ روندی که نه تنها زیبایی شهر را مختل کرده، بلکه به اکوسیستم منطقه نیز آسیب جدی وارد میآورد.
بر مبنای دادههای رسمی، تخمین زده میشود سالانه نزدیک به ۴۰۰ میلیون مترمکعب فاضلاب در استانهای شمالی کشور تولید شود؛ با این حال، تنها ۴۰ درصد آن تحت فرآیند تصفیه قرار میگیرد و بیش از ۶۰ درصد باقیمانده، بدون هیچگونه پردازش، مستقیماً یا از طریق رودخانهها به دریای خزر ریخته میشود. این حجم عظیم از آلایندههای میکروبی و شیمیایی، بهطور همزمان نهتنها بهعنوان یک مشکل محلی بلکه بهعنوان بحرانی ملی در زمینه منابع آبی، حفاظت از محیط زیست و وضعیت سلامت میلیونها ساکن شمال ایران به شمار میآید.
تخلیه شبانه فاضلاب در بابلرود
در بابل، فقدان زیرساخت مناسب برای جمعآوری و تصفیه فاضلاب به این منجر شده که ماشینهای لجنکش، پسابهای خانگی را بهطور غیر بهداشتی در حاشیه رودخانهها، مناطق سبز شهری و حتی زمینهای زراعی تخلیه کنند. شهروندان بارها با ضبط تصاویر و ویدیوهایی از این ناهنجاری، آن را در فضاهای مجازی به اشتراک گذاشتهاند.
علاوه بر این، بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی و اختلاف کم ارتفاع بابل نسبت به سطح دریا، شرایط را برای استفاده از روشهای سنتی دفع فاضلاب مشکلساز کرده است. در بسیاری از مناطق روستایی و ویلایی، ساکنان با ایجاد چاههای جذبی به دفع فاضلاب میپردازند؛ در حالی که این شیوه در اوضاع کنونی نهتنها مؤثر نیست، بلکه خود به یک عامل آلودهکننده منابع آب و خاک تبدیل شده است.
سلامت مردم در خطر است
ناصر کیایی، رئیس اداره حفاظت محیطزیست بابل در این خصوص تاکید کرد: تخلیه نامناسب فاضلاب در مکانهای عمومی و حاشیه رودخانهها یک تهدید جدی برای سلامتی شهروندان و کشاورزی منطقه به حساب میآید. ما بارها به مسئولان مربوطه هشدار دادهایم، اما هنوز قدم موثری برای رفع این مشکل برداشته نشده است.
وی ادامه داد که طرح راهاندازی تصفیهخانه فاضلاب بابل از سال ۱۳۷۴ در زمینی به مساحت ۱۰ هکتار در منطقه مقریکلا آغاز شده، اما متأسفانه این طرح به دلیل عدم توسعه، قادر به پوشش جمعیت ۷۰۰ هزار نفری بابل نخواهد بود. راهکار بنیادین، برقراری یک شبکه جامع برای جمعآوری فاضلاب شهری و ارتقاء زیرساختهای تصفیه به تناسب رشد جمعیت شهرستان است.
مشکل اصلی؛ نبود محل مشخص برای تخلیه
به نقل از کیایی، مسئله کلیدی در حال حاضر، عدم وجود مکانی مشخص بهعنوان محل تخلیه موقت فاضلاب است. کارشناسان شهرداری پیشنهاد دادهاند زمینی به مساحت ۳۰۰۰ مترمربع نزدیک تصفیهخانه برای تأسیس ایستگاه تخلیه موقت و سپتیکسازی اختصاص یابد و در آستانه این موضوع، اداره آب و فاضلاب نیز با واگذاری ۱۵۰۰ متر از اراضی تصفیهخانه مقریکلا به شهرداری موافقت کرده است.
تنها ۲۱ درصد مازندرانیها زیرپوشش فاضلاب
بهزاد برارزاده، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران در مورد وضعیت وخیم فاضلاب شهری گفت: در حال حاضر تنها ۲۱ درصد از جمعیت شهری مازندران به شبکه جمعآوری فاضلاب متصل هستند، بهطوری که حتی در شهرهای بزرگ همچون ساری، بابل و جویبار نیز، تنها نیمی از جمعیت تحت پوشش این شبکه قرار دارند.
وی بر لزوم توسعه شبکه فاضلاب در مازندران بهواسطه هزینههای سنگین، ساخت و سازهای پراکنده و محدودیت زمین تاکید کرده است.
سپتیکها و چاههای جذبی؛ راهحلی ناکارآمد
کارشناسان محیط زیست و بهداشت عمومی معتقدند که نصب سپتیک یا حفر چاه در مناطق شهری و روستایی تنها بهعنوان یک راهحل موقتی و ناکارآمد محسوب میشود. علت این ناکارآمدی به تراکم بالای ساختوساز، فاصله کم چاهها و همچنین سطح بالای آبهای زیرزمینی در مازندران مربوط میشود که این امر مانع از جذب کامل فاضلاب و افزایش خطر آلودگی منابع آب را بهدنبال دارد.
فاضلاب؛ تهدید خاموش برای کشاورزی بابل
بابل به عنوان یکی از مراکز اصلی تولید برنج در کشور، با مشکل تخلیه فاضلاب در زمینهای کشاورزی روبروست. این وضعیت نهتنها سلامت محصولات غذایی را در معرض خطر قرار میدهد، بلکه اعتبار کشاورزی منطقه را نیز زیر سوال میبرد. بسیاری از اراضی زراعی که به تخلیه فاضلاب اختصاص یافتهاند، یا در نزدیکی شهر قرار دارند یا حتی در داخل آن واقع شدهاند.
راهکار چیست؟
برای برطرف کردن این بحران، لازم است که پروژه تصفیهخانه مرکزی بابل با سرعت بیشتری پیش برود، ایستگاههای تخلیه موقت در نقاط معین تأسیس شوند و شبکه جمعآوری فاضلاب شهری و روستایی با تأمین بودجه مناسب گسترش یابد.
علاوه بر این، افزایش آگاهی عمومی، پیگیری قانونی متخلفین و ورود جدیتر نهادهای نظارتی میتواند به کاهش تخلفات زیستمحیطی کمک شایانی کند.
