زیر سایه خشکسالی
در ۲۴ ساعت گذشته، آلودگی هوا در برخی نواحی تهران به اوج خطرناک خود یعنی جیغ بنفش رسیده است! در برخی از ساعات شبانهروز و در بخشهایی از شهر، وضعیت این آلودگی فراتر از حالت بنفش و بسیار ناسالم رفته و به وضعیت قهوهای، که نشاندهنده خطر جدی است، رسیده است. ذرات گرد و غبار در آسمان به حدی تاثیر گذاشتهاند که در وسط تابستان نیز آسمان آبی هرگز دیده نمیشود. غبار، آسمان را به گونهای پوشانده که حتی چند متر آن طرفتر هم در هالهای از گرد و غبار محو شده است. در چنین شرایطی، وزارت بهداشت از مردم خواسته است که: «اگر نیازی ندارید، در خانه بمانید یا به مکانهای بسته پناه ببرید.»
سالهاست که آلودگی هوا دیگر به فصل سرد زمستان محدود نمیشود و ذرات معلق در روزهای گرم تابستان نیز به شهرهای مختلف، از جمله پایتخت، راه یافته و چالشهای بزرگی ایجاد کردهاند. بر اساس دادهها، آلاینده اصلی در هوای تهران در ۲۴ ساعت گذشته «ذرات معلق با اندازه کمتر از ۱۰ میکرون» با میانگین ۳۱۸ بود که کیفیت هوای شهر را در وضعیت خطرناک نشان میدهد. اکنون، این آلاینده با میانگین ۱۱۷ در شرایط ناسالم برای گروههای حساس قرار دارد. این مسئله منجر به برگزاری جلسه کارگروه اضطراری آلودگی هوا در استان تهران شد. همچنین جلسه فوقالعادهای برای بررسی بحران گرد و غبار تحت ریاست معاونت محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست و با حضور نمایندگان سازمان هواشناسی و دیگر نهادهای مرتبط برگزار شد. البته خروجی این جلسه تغییر قابل توجهی در وضعیت آلودگی به همراه نداشت!
شش روز هوای پاک در سال جاری برای تهرانیها
تا به امروز، تهران ۶۷ روز با هوای قابلقبول، ۳۱ روز ناسالم برای گروههای حساس، شش روز هوای پاک، سه روز ناسالم برای همه گروهها و یک روز بسیار ناسالم را تجربه کرده است.
پایتختنشینان سال گذشته فقط هفت روز هوای پاک داشتهاند، در حالی که ۲۱۴ روز هوای سالم قابل قبول، ۱۲۷ روز ناسالم برای گروههای حساس و ۱۹ روز هم هوای ناسالم برای تمام گروههای سنی را مشاهده کرده بودند.
بر اساس شاخص کیفیت هوا (AQI)، وقتی عدد شاخص بین ۵۱ تا ۱۰۰ باشد، کیفیت هوا در وضعیت قابلقبول قرار دارد؛ اما اگر این عدد بین ۱۰۱ تا ۱۵۰ باشد، به معنی وضعیت ناسالم برای گروههای حساس است و وقتی این عدد از ۱۵۰ به بالا برود، به شرایط خطرناک میرسد.
در امان بمانید، در خانه بمانید!
محمد نوری سپهر، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز، درباره افزایش پدیده گرد و غبار در مناطق مختلف کشور و پیامدهای بهداشتی آن هشدار میدهد و میافزاید: «ذرات معلق گرد و غبار که عمدتاً بین ۲.۵ تا ۱۰ میکرون هستند، به راحتی وارد سیستم تنفسی میشوند و میتوانند منجر به تشدید بیماریهای ریوی، آسم، برونشیت مزمن و حتی بیماریهای قلبی-عروقی شوند. این نوع آلودگی به ویژه برای کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی بسیار خطرناک است.»
به توصیه وی، در روزهایی که شاخص آلودگی هوا بالا است، افراد آسیبپذیر باید از رفت و آمد در فضای باز خودداری کرده و در صورت نیاز از ماسکهای مناسب استفاده کنند. همچنین بهتر است درها و پنجرهها را بسته نگهدارند و از دستگاههای تصفیه هوا در فضاهای داخلی استفاده کنند.
در هنگام آلودگی، افراد باید در فضای بسته با تهویه مناسب بمانند و اگر لازم است، زمان فعالیتهای خود را در فضای باز به حداقل برسانند. همچنین از ورزش و فعالیت بدنی در محیطهای بیرون پرهیز کنند و در صورت حضور در خودرو، شیشهها را بالا نگهداشته و سیستم گردش هوای داخل خودرو را روشن نمایند. مصرف مایعات، میوه و سبزیجات نیز فراموش نشود.
این استاد گروه بهداشت محیط بر ضرورت آگاهسازی عمومی و همکاری بینسازمانی برای کاهش منشأ گرد و غبار تأکید دارد و میگوید: «مدیریت کانونهای داخلی و همکاری با کشورهای همسایه برای کنترل کانونهای خارجی گرد و غبار، باید در صدر برنامههای ملی قرار گیرد.»
وزارت بهداشت نیز تأکید کرده است که اگر شهروندان کار فوری ندارند، باید در خانه بمانند و برای جلوگیری از عوارض آلودگی هوا، توصیههایی مطرح کرده است.
از جمله این توصیهها، پرهیز از استعمال دخانیات و مراجعه به پزشک برای کسانی که مبتلا به آسم بوده یا نشانههایی چون تنگی نفس، سرفه، خسخس سینه و درد در قفسه سینه را تجربه میکنند، میباشد.
همچنین توصیه شده که در صورت عدم نیاز به خروج از منزل، در فضای بسته بمانید و دروس و پنجرهها را ببندید. از فعالیتهای شدید و ورزش در فضای باز اجتناب کرده و زمان آن را به حداقل کاهش دهید.
در فضای باز حتماً از ماسک و عینک استفاده کنید و برای کاهش تماس با گرد و غبار در محیط زندگی، نظافت روزانه الزامیست.
افزایش مصرف سبزیجات تازه و مایعات برای سمزدایی از بدن، استفاده از وسایل حفاظت فردی برای کارکنانی که به دلیلی شغلی بیشتر در معرض گرد و غبار هستند و تنظیم سیستم تهویه خودرو در حالت چرخش مجدد هوا از دیگر اقدامات لازم در شرایط آلودگی هواست.
هجوم غبارهای داخلی و خارجی
غیر از نیمه غربی و قسمتی از مرکز کشور، بیشتر استانها به دلیل کانونهای داخلی و محلی دچار گرد و غبار شدهاند، اما این گرد و غبار از کجا میآید و این دود چگونه به چشم ما میافتد؟ بهزاد رایگانی، سرپرست دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار در این مورد بیان میکند: «این پدیده ناشی از منشأهای محلی و خارجی است که مستقل از یکدیگر عمل میکنند. بخشی از گرد و غباری که مشاهده میشود از کشورهای سوریه و بخشی نیز از عراق به سمت استانهای غربی و مرکزی کشور ما رسیده است. این کانونها بهویژه در کشور سوریه فعال هستند.»
بر اساس توضیحات رایگانی، بخش عمدهای از گرد و غبارهای اخیر در تهران ناشی از نواحی جنوبی و شرقی شهر میباشد که شامل مناطق بیابانی جنوبی استان تهران و زمینهای کشاورزیای است که به سبب خشکسالی، امسال زیر کشت نرفته و به حال خود رها شدهاند. علاوه بر آن، در شرق تهران به سمت استان سمنان نیز یک منطقه بیابانی فعال وجود دارد.
میهمانهای ناخواندهای از سوریه و عراق
سرپرست دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار در خصوص منشأ خارجی گرد و غبار اظهار میدارد: «اکثر کانونهایی که بر کشور ما تأثیر میگذارند، در سوریه قرار دارند که در اثنای مسیر خود کانونهای محلی عراق را نیز فعال کرده و در نهایت بر ایران تأثیر منفی میگذارند. در واقع بیشترین سهم به کشور سوریه بازمیگردد که به دلیل تحولات داخلیاش، امکان همکاری با آنها وجود ندارد.»
در مورد عراق هم ظاهراً به آن کشور اعلام شده است که به علت مشکلات مالی، کنترل گرد و غبار را از اولویت خود خارج کرده است. پیشتر کویت پس از شناسایی کانونهایی که از عراق به آن کشور تأثیر میگذارند، با هزینه خود اقداماتی انجام داده است. بر اساس تأکید رایگانی، ایران نیز آماده است تا بخشی از هزینهها را بپذیرد و کمک فنی ارائه دهد، اما منتظر بهبود شرایط برای آغاز همکاریها هستیم.
وی ادامه داد که در سالهای گذشته نیز درگیر پدیده گرد و غبار بودهایم، ولی امسال بالاجبار به دلیل خشکسالی شدید، این مشکل به خاطر کاهش آبهای سطحی بیشتر مشهود است، به طوری که بخشی از اراضی کشور به دلیل عدم پوشش گیاهی و خشکی رها شده است و زمینهای کشاورزی نیز به خاطر کمبود منابع آبی قابل کشت نبوده و رها گردیدهاند. این وضعیت متاثر از شرایط اقلیمی است و در واقع پدیدهای طبیعی به حساب میآید، اما امسال به دلیل خشکسالی گسترده، به شکل شدیدتری ظهور کرده است.
