به‌روزرسانی نقشه کلی علمی کشور؛ بخش علوم انسانی، اجتماعی و هنر در مرحله پایانی تهیه

به نقل از بهداشت نیوز، در این نشست که با حضور دکتر محمدرضا مخبردزفولی (رئیس فرهنگستان علوم)، دکتر سعیدرضا عاملی (رئیس شورای تخصصی تحول و ارتقاء علوم انسانی)، دکتر ناصر باقری مقدم (مدیر روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور) و دکتر محمود حاجیلویی (دبیر علمی روزآمدسازی فصل علوم انسانی، اجتماعی و هنر) و تیم معتبر برگزار شد، بحث در مورد روند تدوین «فصل علوم انسانی، اجتماعی و هنر» و موقعیت آن در به‌روزرسانی نقشه جامع علمی کشور انجام گردید.

دکتر مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم و قائم مقام رئیس ستاد علم و فناوری، چارچوب به‌روزرسانی این سند را در سه محور اصلی تبیین کرد و بر این نکته تأکید ورزید که نسخه جدید باید به‌طور مستقیم به مسائل جدی و بحران‌های ملی پرداخته و به اصلاح واقع‌بینانه غفلت‌ها بپردازد. وی گفت که برنامه‌های پیشنهادی باید مبتنی بر اصول واقعی و عملی باشند و نقشه نهایی باید معطوف به اهداف محدود و اولویت‌های مشخص گردد. دکتر مخبردزفولی همچنین خاطرنشان کرد که تدوین نقشه جامع علمی کشور بر مبنای «الگوی آینده» ضروری است و در این راستا شناخت «کلان‌روندهای علم و فناوری جهانی» اهمیت ویژه‌ای دارد. وی افزود که فصل علوم انسانی، اجتماعی و هنر باید به‌صورت کامل و هماهنگ با سیاست‌های کلی نقشه جامع نهایتاً به تصویب برسد.
رئیس فرهنگستان علوم بیان داشت که فصل تدوین‌شده در حوزه‌های علوم انسانی، اجتماعی و هنر از استحکام کافی برخوردار است و تصویب نهایی آن را گامی کلیدی برای شروع فاز اجرایی سند دانست. وی با ساختار سند بر مبنای اختیاری بودن فصل مشترک و سه فصل مستقل علوم انسانی، اجتماعی و هنر، فصل بهداشت، سلامت و آموزش پزشکی و فصل علم و فناوری توافق کرد.

مدل نوین اسناد ملی: دوگانگی «پیکره و فرآیند»
دکتر عاملی، رئیس شورای تحول علوم انسانی، روند تدوین «فصل علوم انسانی، اجتماعی و هنر» را نتیجه همکاری گسترده میان کارشناسان و پژوهشگران با تمرکز بر چهار رکن اصلی «اسلامی‌سازی»، «بومی‌سازی»، «کارآمدی» و «نوآوری» توصیف کرد. وی با تأکید بر مفاهیم مطرح شده توسط مقام معظم رهبری و اسناد داخلی و خارجی مختلف، اضافه کرد که نقشه جامع علمی کشور باید به موقعیت علمی و تفکری خاصی دست یابد که پاسخگوی نیازهای متنوع و واقعی جامعه ایران باشد.
دکتر عاملی همچنین تأکید کرد که علوم انسانی در دنیای امروز نیازمند تعریف جدیدی است که از دیدگاه سنتی و غربی فراتر رفته و در قالب نظام جامع که موجب پیشرفت کشور گردد، رشد یابد.
وی بر اهمیت علوم انسانی، اجتماعی و هنر در تقویت بنیان‌های فکری و افزایش نفوذ نرم جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد و بر ضرورت ایجاد ساختاری جدید و دو بخشی برای تدوین اسناد ملی تأکید کرد.
ساختار پیشنهادی با هدف ارتقای شفافیت، قابلیت ارزیابی و مدیریت بهتر طراحی شده و از دو بخش اصلی تشکیل می‌شود:
بخش اول: پیکره اصلی سند؛ این بخش که اساس و ساختار مدیریتی سند را تشکیل می‌دهد، باید به‌صورت چهار جزء کلیدی طراحی گردد تا محتوای راهبردی سند به‌سرعت قابل فهم باشد: خلاصه مدیریتی، اهداف کلان، بسته‌های برنامه‌ای و نقشه نهادی. بخش دوم شامل مستندات پشتیبان است که به مستندسازی مبانی نظری و مکانیسم‌های اجرایی سند می‌پردازد.
دکتر عاملی توضیح داد که یکی از مسائل محوری این نشست، شیوه جایگزینی فصول در نقشه جامع علمی کشور و طراحی ساختار جدید سه‌بخشی بود. بر اساس این پیشنهاد، «فصل علوم انسانی، اجتماعی و هنر» به عنوان بخشی مستقل، در کنار دو فصل دیگر یعنی «پزشکی» و «سایر علوم» قرار خواهد گرفت. وی اضافه کرد: به مشابه سه فصل، به یک بخش مشترک نیز نیاز داریم که ضمن نمایان ساختن شباهت‌ها در حوزه‌های مختلف، فضای مناسبی برای پیوستگی و ادغام مؤثر فراهم آورد. هدف نهایی برقراری یکپارچگی و تعامل سازنده میان تمامی فصول نقشه جامع علمی کشور خواهد بود.

کارآمدی و اقتصاد هنر، اولویت‌های جدید فصل علوم انسانی، اجتماعی و هنر نقشه جامع علمی کشور
در ادامه این نشست، دکتر حاجیلویی، دبیر علمی روزآمدسازی فصل علوم انسانی، اجتماعی و هنر، گزارشی از مراحل تدوین کار ارائه داد و تصریح کرد که این سند شامل 10 هدف کلان در قالب ۸ بسته برنامه‌ای می‌باشد. این بسته‌های برنامه‌ای به گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان سنجش و نظارت بر آن‌ها به‌سادگی فراهم باشد. این اهداف شامل تحول در علوم انسانی بر اساس آموزه‌های اسلامی با رویکرد بومی‌سازی دانش، افزایش نقش این علوم در تولید ثروت و قدرت جمهوری اسلامی، تقویت اقتصاد هنر و توسعه زیرساخت‌ها و گفتمان‌سازی در این راستا می‌باشد.
وی بیان کرد که ارتباط میان دانشگاه و صنعت و همچنین افزایش سهم شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه علوم انسانی از دیگر اهداف اساسی مورد توجه در این بازنگری می‌باشد.
او همچنین بر اهمیت هنر به عنوان یک زبان جهانی و ابزاری کلیدی در انتقال ارزش‌ها و تقویت قدرت نرم ملی تأکید کرد و گفت که در این فصل از نقشه جامع علمی کشور، به هنر جایگاه ویژه‌ای اختصاص یافته است. بسته‌ای مشخص برای حوزه هنر تعریف شده که در آن به حمایت از تحقیقات بنیادی، توسعه آموزش‌های کارگاهی و نظام استاد-شاگردی، و تقویت اقتصاد هنر توجه شده است.
دکتر حاجیلوئی در پایان، بر تبیین نظریه سیاستی «کارآمدی» به عنوان رکن اساسی سند تأکید کرد. وی تصریح کرد که تحقق «اسلامی‌سازی» علوم از مسیر «کارآمدی» و «حل مسائل واقعی کشور» امکان‌پذیر است و این سند بر تبدیل خروجی‌های پژوهشی به دستاوردهای ملموس و مؤثر در حوزه‌های کلیدی پیشرفت ایران تمرکز دارد. این جلسه در واقع گامی مؤثر در جهت نهایی‌سازی فصل علوم انسانی، اجتماعی و هنر نقشه جامع علمی کشور بود که در گزارش‌ها، پیش‌نویس آن با پشتوانه مطالعات تطبیقی، بازنگری اسناد بالادستی و نظرات مقام معظم رهبری تهیه شده است. هدف نهایی این سند، تدوین نقشه‌ای عملی و کارآمد است که می‌تواند نقش علوم انسانی را در پیشرفت کشور و تقویت قدرت ملی به وضوح نمایان سازد.

دکتر باقری مقدم، مدیر روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور با اشاره به نیاز به همسویی فصل علوم انسانی با نقشه جامع علمی کشور، اهمیت زیربنایی این حوزه در پیشرفت علمی و فناوری کشور را یادآور شد و بر ضرورت سیاست‌گذاری هدفمند برای افزایش سهم پژوهش‌های بومی و اسلامی تأکید نمود.

ایجاد زیست‌بوم یکپارچه، کلید بومی‌سازی و کارآمدی دانش
دکتر عاملی، در جمع‌بندی نهایی نشست، نقش محوری و هدایت‌کننده شورای تخصصی تحول و ارتقاء علوم انسانی به‌عنوان بالاترین مرجع تصمیم‌گیر در پیگیری تحولات این حوزه را تأکید کرد و خواستار تقویت همکاری‌های بین‌نهادی شد. وی با تبیین رویکرد نوین، ضرورت استقرار نظام‌های داده‌محور و استانداردسازی اطلاعات در علوم انسانی، اجتماعی و هنر را به عنوان مولفه‌ای راهبردی برای دستیابی به موفقیت برشمرد و بیان کرد: ایجاد یک زیست‌بوم یکپارچه، یکی از مسیرهای اصلی برای ارتقای جایگاه علمی ایران در سطح جهانی است.