تاخیر در تحویل سایپا؛ شانسی برای بازاندیشی در روند خصوصیسازی صنعت خودروسازی
وزارت امور اقتصادی اعلام کرده است که انتقال مالکیت شرکت خودروسازی سایپا به تعویق افتاده و این مدت زمان به شش ماه افزایش یافته است. به گفته این وزارتخانه، هدف از تصمیم فوق، بازنگری و اصلاح فرایند خصوصیسازی است تا از شتابزدگی در یکی از مهمترین واگذاریهای صنعتی کشور جلوگیری شود.
بر اساس این تصمیم، مدت مذکور فرصتی را فراهم میکند تا داراییها و سهام سایپا به دقت ارزیابی شوند زیرا هرگونه ارزیابی نادرست امکان دارد منجر به تضییع حقوق دولت و سهامداران خرد گردد. همچنین، در این مدت امکان بررسی دقیق اهلیت خریداران نیز فراهم خواهد بود؛ مسئلهای که به اعتقاد کارشناسان، در گذشته بهطور مکرر نادیده گرفته شده و نتیجهای جز شکست در واگذاریها به همراه نداشته است.
تجربههای پیشین و اهمیت دقت در خریدار
واگذاری شرکت ایرانخودرو، آخرین نمونه از فرآیند خصوصیسازی در صنعت خودرو محسوب میشود که در زمان خود با انتقادهای بسیاری از سوی اقتصاددانان روبهرو شد. منتقدان بر این عقیده بودند که انتقال مالکیت به تنهایی نمیتواند به معنای تغییر ساختار مدیریتی و افزایش بهرهوری باشد، مگر آنکه مدیریت جدید شانس و ملزومات کافی برای تحول در اختیار داشته باشد. با این حال، کارشناسان تأکید میورزند که برخلاف تجربههای گذشته، در این ماجرا برای نخستین بار یک نهاد کاملاً خصوصی وارد میدان شده و بایستی عملکرد آن در آینده بهدقت مورد ارزیابی قرار گیرد.
برخی کارشناسان بر این باورند که ریشه مشکلات خصوصیسازیهای پیشین، نبود معیارهای سختگیرانه در شناسایی بخش خصوصی واقعی بوده است. زمانی که سهام شرکتهای بزرگ به نهادهای شبهدولتی یا وابسته به منابع عمومی سپرده میشود، نه تنها رقابتی شکل نمیگیرد بلکه انگیزهای هم برای نوآوری وجود ندارد.
تبعات واگذاری به نیمهدولتیها
کارشناسان حوزه صنایع، سه پیامد عمده برای خصوصیسازیهای نمایشی را برمیشمارند:
ادامه فرهنگ مدیریتی دولتی و کندی در تصمیمگیریهای اقتصادی.
کاهش سطح شفافیت مالی بهدلیل وجود وابستگیهای پیچیده بین مالکیت و مدیریت.
عدم ارتقای کیفیت و فناوری بهخاطر عدم وجود فشار رقابتی و ریسکپذیری محدود.
به نظر تحلیلگران، همین تجربیات است که ضرورت توقف موقت در فرآیند واگذاری سایپا را توجیه میسازد.
فرصت جدید برای خصوصیسازی واقعی
دولت با به تأخیر انداختن واگذاری سایپا، در تلاش است تا از فشارهای سیاسی و مالی چشمپوشی کند و با معیارهای مشخصتری همچون توان مالی، الزامات توسعه فناوری و ارتقای بهرهوری، خریدار نهایی را کند. چنانچه این رویکرد با سطح بالایی از شفافیت اجرا شود، میتواند سایپا را به نخستین نمونه موفق خصوصیسازی واقعی در صنعت خودرو تبدیل کند.
واگذاری این خودروساز که نقشی اساسی در زنجیره تأمین، بازار خودرو و اشتغال دارد، تأثیرات قابل توجهی بر اقتصاد کشور خواهد داشت. بر این اساس، بسیاری از کارشناسان تأکید میکنند که این وقفه ششماهه در صورت همراهی با تصمیمگیریهای عاری از تعصب، نه تنها تکرار خطاهای گذشته را به دنبال نخواهد داشت، بلکه میتواند به عنوان الگویی برای سایر صنایع استراتژیک کشور عمل کند.
