تحولات جدید در روند تولید واکسن در کشور
در جلسه خبری که امروز (۹ شهریور) به مناسبت هفته دولت برگزار شد، دکتر علیرضا رئیسی در خصوص وضعیت تولید واکسنهای کشور توضیحاتی ارائه داد و گفت: استراتژی اصلی وزارت بهداشت این است که واکسنها حداکثر ممکن در داخل کشور تولید شوند و قطعا از این تولید حمایت خواهیم کرد. تاریخچه تولید واکسن در کشور به حدود ۸۰ سال پیش برمیگردد و در سالهای اخیر پیشرفتهای قابل توجهی را در این زمینه شاهد بودهایم.
وی همچنین اظهار داشت: موسسات «پاستور» و «رازی» به تولید واکسن مشغول بودند، اما متاسفانه حجم تولید خصوصا در موسسه رازی کاهش یافته است؛ به عنوان نمونه، تولید واکسن «ثلاث» که قبلاً در کشور انجام میشد، اکنون با چالشهایی روبرو است و در حال حاضر این واکسن از خارج کشور وارد میشود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با تاکید بر لزوم تنوع در تولید واکسن در کشور ادامه داد: گرچه بخش خصوصی هم به عرصه تولید واکسن وارد شده است، اما متاسفانه نتوانستهایم کیفیت مورد انتظار و میزان لازم را تأمین کنیم. واکسنهایی که در کشور تولید میشوند باید دارای تاییدیههای لازم باشند. در حال حاضر اکثر واکسنها از خارج کشور وارد میشوند که این نه تنها منجر به افزایش هزینه ارزی میشود بلکه به دلیل تحریمها با چالشهایی مواجه هستیم. به عنوان مثال، در دوران جنگ ۱۲ روزه به علت محدودیتهای پروازی با مشکلاتی در واردات واکسن مواجه شدیم و مجبور به استفاده از ذخایر موجود شدیم.
رییسی افزود: بیشتر واکسنهای وارداتی به کشور معمولا از هند میآیند. همچنین انستیتو پاستور قصد دارد با همکاری کشور کوبا، فناوری تولید دو نوع واکسن پنوموکوک و روتاویروس را به تصاحب آورد. این انستیتو همچنین در نظر دارد با چین نیز قراردادهایی منعقد کند. بار دیگر بر این نکته تاکید میکنم که رویکرد اصلی وزارت بهداشت، تاکید بر تولید داخل واکسن است.
وی تصریح کرد: در راستای این هدف، وزارت بهداشت حمایتهای جدی از شرکتهای دانشبنیان، انستیتو رازی و انستیتو پاستور برای تولید واکسن خواهد داشت. در حال حاضر، ۸ گروه در زمینه تولید واکسن کرونا فعالیت میکنند و برخی از این گروهها موفقیتهایی کسب کردهاند. ما باید به مساله حمایت از تولید داخلی بها دهیم، زیرا در حوزه سلامت، کیفیت تولیدات اهمیت بسیاری دارد. اگرچه تجهیزات پزشکی داخلی در بسیاری از موارد استاندارد هستند، ولی بیکیفیتها نباید استفاده شوند، مانند برخی اتفاقات که در مورد ماشینهای دیالیز رخ داده است.
رییسی با بیان اینکه تمامی چالشها و مشکلات نظام سلامت باید در کانون توجه قرار گیرد، اظهار داشت: یکی از این چالشها، پدیده مصرف الکل است و باور دارم که در کشور نیاز به مراکز ترک الکل وجود دارد. اگر به سادگی از این موضوع غافل شویم، هرگز به نتیجه مطلوب نمیرسیم.
وی ادامه داد: کنترل ناهنجاریها ضروری است، زیرا عدم کنترل آنها میتواند بیماریزایی را به دنبال داشته باشد. نگهداری از حیوانات خانگی یکی دیگر از چالشهای اجتماعی است؛ افرادی که اقدام به نگهداری از این حیوانات میکنند باید به واکسیناسیون و انگلزدایی آنها توجه داشته باشند، در غیر این صورت، ممکن است به شیوع بیماریهای مشترک میان انسان و حیوان دامن بزنند. باید تمامی نکات ایمنی و مراقبتهای لازم را رعایت کرد.
رییسی در ادامه صحبتهایش با تاکید بر لزوم تغییر در رویکرد به حوزه سلامت گفت: با توجه به پیشرفت فناوریها و ورود هوش مصنوعی به تمامی جنبهها، لازم است رویکردی نوین در مدیریت و ارائه خدمات سلامت اتخاذ کنیم. به زودی در سامانهای از خودمراقبتی از طریق فناوری رونمایی خواهیم کرد تا بتوانیم اطلاعات را به صورت شخصیسازی شده ارائه دهیم و با مردم ارتباط برقرار کرده و ابزارها و آموزشهای لازم را برای خودمراقبتی در اختیارشان قرار دهیم.
معاون بهداشت وزیر بهداشت درباره اولویتهای وزارت بهداشت گفت: اولویتهای این وزارتخانه در حال حاضر شامل جوانی جمعیت، عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع است و چهارمین اولویت نیز خودمراقبتی میباشد.
وی افزود: وزارت بهداشت بر این باور است که برای حل مشکلات در حوزه سلامت به مشارکت مردم نیاز داریم. بررسیها نشان میدهد که ۷۵ تا ۸۰ درصد مشکلات حوزه سلامت فرای این حوزه قرار دارند. مسائلی نظیر آلودگی هوا، تصادفات جادهای و دیگر مشکلاتی که تأثیراتی بر سلامتی مردم دارند، اما در حیطه نظام سلامت قرار نمیگیرند.
رییسی در خصوص برنامه پزشکی خانواده گفت: این برنامه در چندین طرح توسعهای کشور لحاظ شده و به صورت ناقص در مناطق روستایی به مرحله اجرا درآمده است.
وی با اشاره به اینکه آمار نشان میدهد ۴۰ درصد از آزمایشاتی که در کشور تجویز میشود، غیرضروری است و هزینههای هنگفتی به مردم تحمیل میکند، افزود: همچنین بسیاری از داروهایی که تجویز میشود نیز بر اساس راهنماهای بالینی نیست که باید کاهش یابند. این موارد میتواند منجر به افزایش هزینههای سلامت شود و باید تأمین بودجه برای این حوزه بدون محدودیت باشد.
او تأکید کرد: کشورهای دیگر به سمت اجرای پزشکی خانواده پیش رفتهاند تا مشکلات حوزه سلامت را حل کنند. در دنیا، ۷۰ درصد بار درمانی به دوش پزشکان عمومی است، در حالی که در کشور ما اغلب مردم به پزشکان متخصص مراجعه میکنند.
معاون وزیر بهداشت در پاسخ به سوال ایسنا درباره برنامههای وزارت بهداشت برای غربالگری دانشآموزان در سال تحصیلی جدید توضیح داد: به طور قطع، مدارس باید گروه اصلی هدف وزارت بهداشت قرار گیرند؛ چرا که آموزش سبک زندگی سالم و سرمایهگذاری بر سلامت افراد زیر ۱۸ سال اثرگذاری بیشتری دارد. آموزشهای مرتبط با سبک زندگی سالم، پیشگیری از بیماریهای مزمن و جلوگیری از پوسیدگی دندان برای سنین پایین امکانپذیر است. تجربیات جهانی نشان داده است که افزایش تعداد دندانپزشکان تأثیری بر بهبود شاخص پوسیدگی دندان در کودکان و نوجوانان ندارد، اما پیشگیری میتواند اثرگذار باشد.
وی ضمن اشاره به اینکه بسیاری از افراد در سنین ۶۰ تا ۷۰ سالگی بیشتر از نیمی از دندانهای خود را از دست میدهند، افزود: این امر نشاندهنده این است که افزایش تعداد دندانپزشکان به تنهایی نتیجه مثبتی بر سلامت دهان و دندان نخواهد داشت و ضرورت پیشگیری از کودکی وجود دارد.
معاون وزارت بهداشت با بیان اینکه با مشکلات ناشی از استفاده از شبکههای اجتماعی روبرو هستیم، تاکید کرد: چاقی، کمتحرکی و استفاده بیرویه از شبکههای اجتماعی مسائلی هستند که باید در غربالگری مدارس بیشتر مدنظر قرار گیرند. متاسفانه سن ابتلا به دیابت، فشار خون و بیماریهای متابولیکی رو به کاهش است و دختران به دلیل سبک زندگی ناسالم در دوران بلوغ با مشکلاتی نظیر تنبلی تخمدان مواجه میشوند که در آینده روی باروری آنان تأثیر میگذارد.
رییسی همچنین به اهمیت خواب به موقع کودکان اشاره کرد و گفت: کودکان باید پیش از ساعت ۱۰ شب بخوابند زیرا تولید هورمونها در بازه زمانی ۱۰ شب تا ۴ صبح انجام میگیرد. بیتوجهی به این نکته میتواند مشکلاتی در زمینه رشد و چاقی به وجود آورد.
معاون وزیر بهداشت در پاسخ به سوال یکی از خبرنگاران درباره شیوع بیماریهای تنفسی پس از بازگشت زائران از اربعین حسینی بیان کرد: گزارشهایی مبنی بر شیوع بیماریها وجود ندارد، اما به طور یقین، هر زمان که جمعیت انبوهی در یک مکان حضور داشته باشد، احتمال شیوع بیماریهای تنفسی وجود دارد و این امر ارتباطی با سفر اربعین ندارد. همچنین باید تغییر نگرش نسبت به بیماری کووید-۱۹ صورت گیرد، زیرا این بیماری در حال حاضر به یک بیماری بومی مانند سرماخوردگی تبدیل شده است.
وی ادامه داد: هرگاه با یک سوش جدید یا جهش ژنتیکی مواجه شویم، باید نسبت به آن نگرانی داشت. اگر تغییرات ژنتیکی در سیستم بهداشتی نمایان شود، بایستی با احتیاط برخورد کرد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره سقط جنین در کشور تصریح کرد: سقط جنین معمولاً به دو شیوه قانونی و غیرقانونی انجام میشود که اطلاعات دقیقی درباره سقط غیرقانونی در دست نیست. بررسیها نشان میدهد که سقط قانونی در کشور به کمتر از ۱۰ هزار مورد در سال میرسد.
رییسی همچنین به اجرای برنامه «نفس» در کشور اشاره کرد و گفت: سقط جنین ممکن است موجب بروز مشکلات جسمی و روحی برای مادران شود و به نوعی میتوان آن را قتل دانست. تبلیغات مربوط به داروهای سقط جنین در شبکههای اجتماعی به شکل کنترلنشدهای ادامه دارد و زمانی که زوجین درباره سقط جنین تصمیم میگیرند، باید به ریشهیابی چرایی این تصمیم پرداخته شود. برنامه «نفس» در کشور اجرا میشود و توانسته است مانع از سقطهای جنین شود؛ در این برنامه ۱۵ هزار نفر تحت مشاوره قرار گرفته و از این تعداد ۱۰ هزار نوزاد به دنیا آمدهاند.
وی باری دیگر بر اهمیت ارائه خدمات پایه سلامت در راستای برنامه پزشکی خانواده تاکید کرد و اذعان داشت: منظور از برنامه پزشکی خانواده این است که یک تیم پزشکی متشکل از گروههای مختلف نظام سلامت، یک جمعیت خاص را تحت پوشش قرار دهد. این برنامه میتواند افرادی که به مراقبت عمومی نیاز دارند را شناسایی کرده و در صورت نیاز به مراکز تخصصی نزدیک محل سکونتشان ارجاع دهد. این رویکرد به ارتقای کیفیت خدمات پزشکی و کاهش هزینههای درمانی در مراکز تخصصی کمک خواهد کرد.
معاون وزیر بهداشت با اشاره به چالشهای موجود در حوزه پزشکی خانواده انتقاد کرد و تصریح کرد: اغلب این چالشها ناشی از مسائل مالی و بدهیهای انباشته است. همچنین تعرفههای پزشکی پایین است که انگیزه متخصصان را برای مشارکت در این برنامه کاهش میدهد. باید اشاره کرد که پرداختهای مربوط به متخصصان بیمارستانها از اسفند سال گذشته به روز شده و روند بهتری به خود گرفته است.
وی با بیان اینکه منابع لازم برای اجرای برنامه پزشکی خانواده باید به موقع و با حجم کافی در اختیار وزارت بهداشت قرار گیرد، افزود: سازمان برنامه و بودجه باید اعتبار لازم را به وزارت بهداشت تخصیص دهد. رئیسجمهور نیز که خود سابقه وزارت و نمایندگی مجلس را دارد، بر اجرای برنامه پزشکی خانواده تاکید دارد و به سازمان برنامه و بودجه دستور داده که بودجه لازم را به وزارت بهداشت اختصاص دهند.
رییسی به ضرورت همزمانی اجرای پزشکی خانواده و مراکز تخصصی برای ارتقاء سلامت تاکید کرد و افزود: برنامهریزی باید به گونهای باشد که افراد به مراقبتهای پایهای و تخصصی با کیفیت مطلوب دسترسی داشته باشند.
وی همچنین اشاره کرد: پرونده الکترونیک سلامت نیز از دیگر عواملی است که به برنامه پزشکی خانواده کمک میکند. منظور از این پرونده این است که اطلاعات بیمار در دسترس پزشک متخصص قرار گیرد و سپس نتایج تشخیص پزشک متخصص به پزشک عمومی که بیمار را ارجاع داده، فرستاده شود. با وجود تلاشها، اتصال در سطح سه به طور کامل به نتیجه نرسیده است، اما موفقیت ۸۰ درصدی در سطح یک حاصل شده است. وجود سامانههای متفاوت در بیمارستانها، اتصال در این زمینه را کند کرده و باید این سامانهها قابلیت اتصال یکدیگر را داشته باشند.
رییسی با اشاره به آماده بودن سناریوهای لازم برای اجرای برنامه پزشکی خانواده افزود: مدیریت منابع توسط بیمهها و سازمانهای ذیربط در اولویت قرار دارد و با ورود این برنامه به سطح ملی، هر فرد میتواند به خدمات سلامت پایه و تخصصی به صورت مداوم دسترسی داشته باشد.
رییسی همچنین بر اهمیت کنترل بیماریهای واگیر تاکید کرد و گفت: ما موفق به دریافت گواهی حذف سرخک و سرخجه شدهایم، اما این گواهی به معنای عدم وجود این بیماریها نیست و ممکن است انتقالات محلی داشته باشیم. برنامههای پیشگیری و حذف بیماریها ادامه خواهد داشت.
معاون وزیر بهداشت بیان کرد: کشورهای همسایه نظیر افغانستان و پاکستان بالاترین میزان شیوع این بیماریها را دارند، اما ایران توانسته کنترل این بیماریها را اعمال کند. میزان انتقال بومی این بیماریها در ایران ۶ درصد است و در صورتی که مواردی از ابتلا به سرخک در شرق کشور گزارش شود، سیستم بهداشتی به صورت خانه به خانه برای تزریق واکسن اقدام خواهد کرد که البته هزینههای زیادی را به همراه دارد.
رییسی همچنین تصریح کرد: تعداد مبتلایان به سرخک در ایران نسبت به کشورهای همسایه کمتر است و برنامههای کنترل و حذف بیماری سرخک و سرخجه با جدیت دنبال میشود و دسترسی به خدمات پیشگیری در کل کشور محقق گردیده است. علاوه بر موفقیت در کنترل سرخک و سرخچه، هیچ موردی از ابتلا به فلج اطفال طی ۲۰ سال گذشته گزارش نشده است.
وی همچنین پشه آئدس را به عنوان یک زنگ هشدار برای تمام دنیا معرفی کرد و گفت: بیماری تب دنگی نخست از سمت کشور امارات به ایران وارد شد، اما در دو منطقه چابهار و بندر لنگه به شیوع بومی دچار شد. بیشترین انتقال بومی در چابهار به علت شرایط محیطی این شهر است. این پشه به گرمای بالا، سرما و سمپاشیها مقاومت زیادی نشان میدهد و از همین رو نابودی آن دشوار است، اما امکان کنترل آن وجود دارد.
رییسی با یادآوری اینکه پشه آئدس میتواند منجر به بیماری «چیکونگونیا» نیز شود، گفت: هیچ واکسن اختصاصی برای این بیماری در دسترس نیست و اخیرا دو مورد ابتلا به آن گزارش شده است.
در پایان، وی درباره واکسن HPV گفت: این ویروس میتواند منجر به سرطان دهانه رحم شود، اما این نوع سرطان جزو ۱۰ سرطان شایع کشور به حساب نمیآید. همچنین این ویروس ممکن است سبب زگیلهای تناسلی شود و واکسن آن برای این زگیلها استفاده میشود. با این حال، این واکسن هنوز جزء برنامه ملی واکسیناسیون محسوب نمیشود، اما کمیته ملی واکسیناسیون نسبت به بررسی و ارزیابی اثرات آن اقدام کرده است. هدف از واکسیناسیون HPV، دو مقوله اصلی شامل پیشگیری از سرطان سرویکس و زگیلهای تناسلی است.
رییسی درباره واکسن آنفلوآنزا تصریح کرد: واکسن آنفلوآنزا که سالانه در داروخانهها فراهم میشود، توسط بخش خصوصی تأمین میگردد و بر افرادی که دارای ضعف سیستم ایمنی، دیابت یا در حال دیالیز هستند، توصیه میشود.
او همچنین در پاسخ به آخرین وضعیت تزریق عمومی واکسن HPV گفت: با بررسیهای کمیته ملی واکسیناسیون، هنوز هیچ توصیهای برای واکسیناسیون عمومی صادر نشده است، اما بررسیهای اپیدمیولوژیک و سیاستگذاریها در این خصوص ادامه دارد.
وی در پاسخ به وظایف وزارت بهداشت در خصوص جوانی جمعیت تصریح کرد: مسئولیت تامین سلامت جمعیت بر عهده وزارت بهداشت است، ولی نه به صورت مستقیم. برای مثال، اگر یک مادر ۴۵ ساله باردار شود یا نوزادی نارس بدنیا آورد، وزارت بهداشت باید مراقبتهای لازم را انجام دهد، اما مسئولیت امور دیگری مانند کنترل آلودگی که منجر به مرگهای زیادی میشود در حیطه اختیارات این وزارتخانه نیست. بررسیها نشان میدهند که ایران به لحاظ جمعیتی با چالشهای جدی روبرو است. کشورهای پیشرفته نظیر ژاپن که از نظر قدرت جزو ۵ کشور برتر جهان هستند، به خاطر مشکلات جمعیتی ممکن است در آینده با بحرانهای فراوانی مواجه شوند. متاسفانه آمار زاد و ولد در کشور در سال گذشته به کمتر از یک میلیون نفر رسیده و جمعیت برخی از استانها مانند گیلان نیز در حال کاهشی شدن است.
