مستندی دربارهی اثرات جنگ غزه بر ونیز از زوایای ناگفته
فیلم جدید یوال آبراهام و راشل زور با بهرهگیری از شهادت نیروهای سابق و فعلی جامعه نظامی و اطلاعاتی اسرائیل، روند اهداف در نوار غزه و نیز تأثیر فناوری و هوش مصنوعی در عملیاتهای نظامی را مورد بررسی قرار میدهد.
مستند «نازا» (NAZA)، اثر یوال آبراهام و راشل زور، در نخستین نمایش جهانی خود در جشنواره فیلم ونیز با استقبال بینظیری از طرف تماشاگران مواجه شد و موفق به کسب حدود ۲۴ دقیقه و نیم تشویق ایستاده گردید. این فیلم با اتکا به شهادت ۲۴ منبع اسرائیلی که برای حفظ امنیتشان هویتشان مخفی مانده، نمایی از فرآیند تصمیمسازی نظامی و شیوه تعیین اهداف در جنگ غزه را ارائه میدهد؛ روایتی که به طور همزمان تحسین و بحثهای وسیعی را به همراه داشته است.
«نازا» تازهترین اثر یوال آبراهام و راشل زور، دو سینماگر اسرائیلی و از کارگردانان مستند برنده اسکار «سرزمین دیگری نیست» به شمار میآید. بر خلاف بسیاری از فیلمهای سینمایی که به جنگ غزه پرداخته و بر تصاویر ویرانی و زندگی قربانیان تمرکز دارند، این فیلم دوربین خود را به داخل ساختارهای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل میبرد. مستند بر اساس مصاحبه با ۲۴ نفری ساخته شده که سابقه کار در نهادهای نظامی یا اطلاعاتی اسرائیل را داشتهاند. هویت این افراد افشا نمیشود و چهره و صدای آنان نیز به صورت دیجیتال تغییر یافته است. آنها به بیان روشهای اهداف، پایش ارتباطات، حملات هوایی و پیشبینی میزان تلفات غیرنظامی میپردازند.
یکی از محورها و موضوعات کلیدی «نازا»، نقش فناوری و سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی در شناسایی اهداف میباشد. فیلم ادعاهایی را درباره استفاده از دادههای وسیع، از جمله اطلاعات تلفنهای همراه، جهت شناسایی افراد و تعیین اهداف مطرح میکند و این سؤال را به میان میآورد که با افزایش نفوذ الگوریتمها در مراحل جنگ، مسئولیت تصمیمگیری در خصوص جان انسانها بر عهده چه کسی خواهد بود. همچنین عنوان فیلم به مفهوم نظامی اشاره دارد که به برآورد شمار تلفات غیرنظامیان احتمالی ناشی از یک حمله مربوط میشود؛ مفهومی که در روایت فیلم نمایان میسازد چگونه مرگ غیرنظامیان در برخی فرآیندهای عملیاتی میتواند به یک عدد و محاسبه تبدیل شود.
ارتش اسرائیل برخی از ادعاهای مطرح شده در فیلم را رد کرده و بر این نکته تأکید دارد که تصمیمات مربوط به حملات توسط انسانها اتخاذ میشود و روایت ارائه شده درباره برخی سامانهها و شیوههای به کارگیری آنها دقیق نیست. این موضوع به تنهایی، مسئله را فراتر از یک اثر سینمایی قرار داده و به بحثی در خصوص اعتبار شهادت منابع ناشناس و امکان راستیآزمایی ادعاهای آنان تبدیل کرده است. با این حال، واکنش تماشاگران در ونیز نشان داد که فیلم توانسته است توجه گستردهای را جلب کند. پس از پایان نمایش، تماشاگران به مدت ۲۴ دقیقه و نیم ایستاده فیلمسازان را تشویق کردند؛ استقبالی که «نازا» را به یکی از خبرسازترین فیلمهای جشنواره امسال تبدیل کرده است. از جمله حاضران در این جمع، پرچمهای فلسطین به چشم میخورد.
«نازا» اکنون نه تنها به عنوان یک مستند سیاسی و تحقیقی شناخته میشود، بلکه یکی از آثار مورد توجه در رقابت اصلی جشنواره ونیز برای دریافت «شیر طلایی» نیز به شمار میآید؛ فیلمی که تلاش میکند جنگ غزه را نه تنها از منظر قربانیان، بلکه از پشت پرده ساختارهایی روایت کند که در مورد اهداف و عملیاتهای نظامی تصمیمسازی میکنند.
