۷ فاکتور قابل تغییر در جلوگیری از بروز سرطان پستان را شناسایی کنیم
دکتر «زهرا خسروی زادگان» اشاره کرد که سرطان پستان، رایجترین نوع سرطان میان خانمها محسوب میشود و هر سال در استان فارس، حدود یک هزار و ۳۶۰ مورد جدید ابتلای به این بیماری شناسایی و ثبت میشود که میزان بروز به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر، ۳۸/۵۴ درصد است.
وی با تأکید بر اهمیت شناخت راههای پیشگیری و نشانههای هشداردهنده در برنامههای تشخیص زودهنگام سرطان پستان اظهار داشت: یک ترکیب از عوامل مختلف شامل عوامل ژنتیکی، محیطی و سبک زندگی در بروز سرطان مؤثر هستند؛ برخی از این عوامل قابل تغییر و اصلاحاند، در حالی که برخی دیگر خارج از کنترل فرد و غیرقابل تغییر هستند. از این رو، افراد میتوانند با اقداماتی برای کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان اقدام کنند و نکته مثبت این است که اکثر عوامل خطرزا که در سرطان پستان مؤثر هستند، قابلیت اصلاح دارند.
حفظ وزن متعادل، کلید ایمنی در برابر سرطان پستان
دکتر خسروی زادگان با تأکید بر اینکه نمایه توده بدنی (BMI) بالای ۳۰ یکی از عواملی است که میتوان آن را تغییر داد، اشاره کرد: افزایش مصرف کالری در دوران کودکی و نوجوانی، باعث رشد وزنی میشود که میتواند منجر به قاعدگی زودرس و افزایش قد در بزرگسالی گردد و هر دوی این موارد با افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان ارتباط دارند.
وی افزود که افزایش وزن در بزرگسالی نیز با خطر بالاتر سرطان پستان مرتبط است و یکی از بهترین راهها برای جلوگیری از افزایش وزن، افزایش فعالیت بدنی، در کنار اعتدال در مصرف کالری و ورزش منظم است.
این کارشناس سلامت به سن بالا در زمان زایمان نخستین فرزند به عنوان یکی دیگر از عوامل خطر مبدل اشاره کرد و گفت: زنانی که پس از ۳۵ سالگی زایمان میکنند، نسبت به کسانی که زایمانهای زودتری دارند، خطر بالاتری از سرطان پستان را تجربه میکنند. نخستین بارداری به خواص پستان به منظور تغذیه نوزاد منجر میشود و در حاملگی اول از سوی زنان مسنتر، احتمال آسیب DNA زودتر بیشتر است.
همچنین، وی به مواجهه با دوز بالای اشعه برای درمان برخی بیماریها مانند لنفوم، به ویژه در سنین جوانی اشاره کرد و تصریح کرد: قرار گرفتن در معرض دوز کمی از رادیوگرافی که برای ماموگرافی به کار میرود، نمیتواند خطر سرطان پستان را افزایش دهد و این خطر بسیار ناچیز و غیرمهم است.
دکتر خسروی زادگان همچنین گفت: ممکن است خطر سرطان پستان در زنانی که از قرصهای ضد بارداری خوراکی در حال حاضر استفاده میکنند یا در مدت ۱۰ سال گذشته از آنها بهره بردهاند، به طور جزئی بیشتر باشد. اما ۱۰ سال یا بیشتر بعد از قطع مصرف این قرصها، خطر ابتلا به سرطان به طور قابل توجهی کاهش مییابد. وی همچنین افزود که درمان هورمونی جایگزین (HRT) به مدت پنج سال یا بیشتر، تقریباً ۵۰ درصد خطر ابتلا به سرطان پستان را در مقایسه با افرادی که هرگز از آن استفاده نکردهاند، افزایش میدهد؛ استفاده طولانیمدت از این هورمونها میتواند خطر ابتلا به سرطان پستان را بالا ببرد. با این وجود، بعد از قطع این هورمونها، به نظر میرسد که احتمال خطر به سطح افرادی که هرگز از آنها بهره نبردهاند، کاهش یابد، و زنانی که به طور همزمان از استروژن و پروژسترون استفاده میکنند، بیشتر در معرض خطر هستند.
این کارشناس سلامت در دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر اهمیت ایجاد یک سبک زندگی سالم به عنوان عامل قابل اصلاح در پیشگیری، توضیح داد: بررسیهای بینالمللی نشان میدهد که میزان بالاتری از سرطان پستان در کشورهایی که بیشتر از چربیهای خارجی بهره میبرند، گزارش شده است. افرادی که کالری بیشتری مصرف میکنند، سن پیشروی به نخستین قاعدگی در آنها کمتر و سن نخستین زایمان در آنها بیشتر است که هر دو این عوامل به خطر ابتلا به سرطان پستان کمک میکند. همچنین، شواهد نشان داده است که مصرف حتی مقادیر اندک الکل، خطر سرطان پستان را افزایش میدهد، چرا که مصرف الکل موجب افزایش سطح استروژنهای موجود در خون میشود.
عوامل خطر غیرقابل اصلاح
کارشناس گروه پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز به عوامل خطر غیرقابل تغییر در ارتباط با ابتلا به سرطان پستان پرداخت که سن بالا را میتوان یکی از این عوامل دانست، زیرا بیشتر موارد سرطان پستان در زنان بالای ۵۰ سال مشاهده میشود.
دکتر خسروی زادگان همچنین به سابقه خانوادگی و وجود جهشهای ژنی در بیماران مبتلا به سرطان پستان اشاره کرد و بیان داشت: حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از بیماران مبتلا به سرطان پستان دارای سابقه خانوادگی هستند، اما تحقیقات نشان میدهد تنها حدود ۱۰ درصد از این موارد با عوامل ارثی ارتباط دارد که حاکی از ضرورت توجه بیشتر به روشهای پیشگیری و طرحهای غربالگری است.
او سن ابتدایی قاعدگی در زیر ۱۱ سال را نیز از دیگر عوامل تأثیرگذار بر ابتلا به سرطان پستان عنوان کرد و افزود: در صورت آغاز قاعدگی زودهنگام در سنین نوجوانی، بافت پستان تحت تأثیر استروژنها و هورمونهای دیگر قرار میگیرد و در نتیجه، مواجهه با سطوح پایدار هورمونی افزایش مییابد. همچنین، قاعدگی در دختران چاق و بیتحرک بهطور معمول زودتر آغاز میشود؛ بنابراین آموزش اهمیت فعالیت جسمانی و رژیم غذای سالم به هر دو گروه نوجوانان و والدین آنان واجب است؛ به ازای هر سال قاعدگی زودرس، خطر ابتلا به سرطان پستان چهار درصد افزایش مییابد.
این کارشناس سلامت در ادامه به سن یائسگی بالای ۵۴ سال به عنوان یکی دیگر از عوامل خطر ابتلا به سرطان پستان اشاره کرد که به دلیل توقف چرخههای قاعدگی، کاهش سطح هورمونهای داخلی و پایان تکثیر سلولهای پستان که در دوران باروری مشاهده میشود، خطر ابتلا به سرطان پستان به ازای هر سال تأخیر در یائسگی تا سه درصد افزایش مییابد.
به گفته دکتر خسروی زادگان، قد در بزرگسالی میتواند نمایندهای برای نشان دادن وضعیت تغذیه در دوران کودکانه و نوجوانی باشد و رشد سریع قد با افزایش خطر جهش سلولی و به تبع آن افزایش احتمال ابتلا به سرطان پستان مرتبط است. همچنین، زنان سفیدپوست به طور کلی خطر بیشتری نسبت به زنان آمریکایی آفریقاییتبار دارند، در حالی که زنان آسیاییتبار، اسپانیاییتبار و بومی آمریکا ریسک کمتری را در مقایسه با سایر نژادهای قومی و نژادی تجربه میکنند؛ اختلاف زیاد در خطر ابتلا به سرطان پستان احتمالاً ناشی از تفاوتهای اقتصادی-اجتماعی، سبک زندگی و عوامل محیطی است.
او با اشاره به ارتباط وضعیت اقتصادی اجتماعی با خطر ابتلا به سرطان پستان توضیح داد: زنانی که از نظر اقتصادی-اجتماعی وضعیت بهتری دارند، تمایل دارند به تأخیر در بارداری و داشتن فرزندان کمتر روی آورند که هر دو این عوامل میتواند خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش دهد.
همچنین کارشناس بیماریهای غیرواگیر در دانشگاه علوم پزشکی شیراز، سابقه «هیپرپلازی» (رشد غیرطبیعی سلولها) در بافت پستان را به عنوان یکی دیگر از عوامل خطر غیرقابل اصلاح در بروز سرطان پستان معرفی کرد و افزود: زنانی که از نظر بافتشناسی یک سابقه قطعی از بیماری خوشخیم پرولیفراتیو پستان دارند، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان پستان قرار دارند. بیماری خوشخیم پرولیفراتیو به تجمع غیرطبیعی سلولها در مجاری و لوبولهای پستان اشاره دارد.
