یک چهارم از جوانان ایرانی از تحصیل و اشتغال بیبهرهاند
سیمین کاظمی، محقق مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در تحلیل اخیر خود به اظهارات اخیر معاون وزیر کار اشاره کرد که بیان داشت یک چهارم جوانان ایرانی نه در حال تحصیل هستند و نه مشغول به کار. او افزود: بر اساس آمار NEET (جوانان نه شاغل و نه در حال تحصیل)، که به آسانی در سطح جهانی قابل دسترسی است، گزارش بانک جهانی حاکی از آن است که در سال ۲۰۲۲، این رقم برای دختران ایرانی به حدود ۳۷.۸ درصد میرسد که بیش از یک سوم دختران را شامل میشود. این درصد برای پسران به ۱۷.۲ درصد کاهش مییابد.
وی ادامه داد: در مقایسههای بینالمللی، نسبت دخترانی که در وضعیت NEET قرار دارند، در کشورهای با مشکلات اقتصادی بیشتر، بهویژه کشورهای در حال توسعه و مکانهایی که تبعیضهای جنسیتی مشهود است، بسیار بالا است.
کاظمی تصریح کرد: عوامل متعددی که به افزایش تعداد دختران با وضعیت NEET کمک کردهاند، شامل شرایط اقتصادی نامناسب، همچنین نقش دولت و خانواده است. در این بین، سیاستهای دولت اثر قابل توجهی دارند.
این جامعهشناس تأکید کرد که شکاف جنسیتی در بازار کار در ایران تنها به گروه سنی ۱۵ تا ۲۵ سال محدود نمیشود، بلکه این مشکل شامل کلیه زنان طبقۀ کار نیز میگردد. در حقیقت، شکاف جنسیتی در اشتغال یک مسئله عام است که تمامی زنان را تحت تأثیر قرار میدهد.
کاظمی در ادامه افزود: متأسفانه تاکنون هیچ اقدامی در جهت کاهش این شکاف و حل مشکل اشتغال زنان صورت نگرفته است. به نظر میرسد که دولت ایران اشتغال را به عنوان موضوعی مردانه و مختص مردان میداند و بر اساس نگرشهای سنتی، بر این باور است که مرد باید نقش نانآور خانواده را ایفا کند، در نتیجه نیاز به کار زنان به رسمیت شناخته نمیشود و این موضوع به شکل یک مشکل مطرح نمیگردد.
وی همچنین بیان کرد که در جامعه، اشتغال زنان به عنوان یک امر ضروری چندان مورد توجه نیست و کارفرمایان در بازار کار ایران اغلب اعتماد کمی به تواناییها و مهارتهای زنان، به ویژه جوانان دارند.
کاظمی اظهار داشت: حتی در صورت استخدام، معمولاً زنان در مشاغلی با حقوق پایین به کار گمارده میشوند که با میزان توانایی و تلاش آنها تناسب ندارد. این وضعیت نتیجهای جز ناامیدی و دلسردی زنان از بازار کار ندارد و در نهایت آنها از جستجوی شغل منصرف میشوند.
او افزود: بنابراین، هرگاه آمار بیکاری ارائه میشود، ممکن است نتیجهگیری شود که نرخ بیکاری کاهش یافته است، در حالی که واقعاً اینگونه نیست و زنان به دلیل ناامیدی از یافتن شغل، دیگر به جستجو ادامه نمیدهند.
این پژوهشگر زنانه خاطرنشان کرد: به ویژه زمانی که زنان، به ویژه آن دسته از زنان تحصیلکرده، با مشکل بیکاری مواجه هستند و امیدی به یافتن شغل ندارند، این مسئله میتواند منجر به کاهش انگیزه دختران جوان برای تحصیل و جستجوی کار شود یا خانوادهها تصور کنند که به دنبال تحصیل و کار برای دخترانشان فاقد فایده و آیندهای روشن است.
وی در خصوص تأثیر خانواده توضیح داد که جوانان، به ویژه در این سنین، به دو گروه تقسیم میشوند؛ گروه اول شامل جوانانی است که در شرایط اقتصادی و اجتماعی پایینتری قرار دارند و در مناطق کمبرخوردار زندگی میکنند. این گروه معمولاً شانس کمی برای تحصیل و اشتغال دارند.
این جامعهشناس بیان کرد: اما دسته دیگری از جوانان نیز وجود دارند که در مناطق و شهرهای پیشرفتهتر زندگی میکنند. وضعیت اجتماعی این گروه لزوماً پایین نیست و ممکن است در طبقات متوسط یا بالای جامعه جای بگیرند. یکی از دلایل بروز وضعیت NEET در این گروه، حمایت خانواده از فرزندان است.
به گفته وی، بسیاری از جوانان NEET در خانوادههایی بزرگ میشوند که حتی تا سنین میانسالی نیز به حمایت بیچون و چرای فرزند خود ادامه میدهند.
این محقق اجتماعی تصریح کرد: نتیجه این حمایتها آن است که فرزندان که باید در دوره نوجوانی و جوانی به تحصیل و کار مشغول شوند یا مهارتی بیاموزند، به خاطر برخورداری از امکانات و حمایت خانواده، به وضعیت NEET دچار میشوند.
وی ادامه داد: این نوع حمایت ممکن است به اصطلاح «شیرخوارسازی» فرزندان تلقی شود، به این معنا که فردی که حتی ۱۸ ساله شده، هنوز به عنوان فردی وابسته به مراقبت و حمایت خانواده شناخته میشود. این وضعیت میتواند تا سنین میانسالی ادامه یابد و این افراد هرگز ضرورتی برای کار یا تحصیل نمیبینند.
کاظمی بیان کرد: دختران NEET که به ویژه در شهرهای کوچک با امکانات محدود زندگی میکنند، غالباً منتظر فرصتی برای ازدواج در خانه میمانند. در عوض، عدهای دیگر که از امکانات بیشتری برخوردارند، به فضای مجازی مشغولند و به موضوعات مربوط به زیبایی، تناسب اندام و ورزش میپردازند.
او تأکید کرد: برخی از جوانان NEET درآمدهایی غیرمتعارف را کسب میکنند و زندگیشان در حال گذر است. گروه NEET شامل کسانی نمیشود که در حال تحصیل هستند یا به نوعی کار مزدی مشغولند، بلکه شامل افرادی است که به طور فعلی بیکار هستند و جویای کار نیستند.
وی خاطرنشان کرد: در نهایت، وضعیت NEET نشاندهنده شرایطی است که نتیجه بحران اقتصادی، تغییرات اجتماعی و نابرابریهای جنسیتی است که به طور مشترک ما را با این چالش مواجه کردهاند.
کاظمی افزود: این وضعیت به وضوح تبعات اجتماعی به دنبال خواهد داشت و به ویژه در میان گروههای سنی جوانتر، نارضایتیهایی ایجاد خواهد کرد.
او همچنین اشاره کرد که این نوع زندگی میتواند برای خود افراد نیز عواقب جدی به همراه داشته باشد و به سلامت روانی و اجتماعی آنها آسیب وارد میکند. مسائلی همچون افسردگی، اضطراب و خودکشی ممکن است در این گروههای سنی به وجود آید.
