بدون تردید در سال جاری با چالشهای جدی ناشی از کم آبی روبرو هستیم
بر اساس آمارهای منتشرشده از سوی آب و فاضلاب، سال جاری از نظر بارش، در میان ۵۷ سال اخیر در رتبه ۵۴ قرار دارد و به واقع تنها در سه سال گذشته، وضعیت بارندگی بدتری تجربه شده است. این اُفت چشمگیر بارشها نگرانیهای زیادی را در خصوص کمبود آب و امکان جیرهبندی آن در فصل تابستان به همراه داشته است.
هاشم امینی، مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، اخیراً با اشاره به اینکه ما در پنجمین سال متوالی خشکسالی به سر میبریم، بیان کرده است: «با وجود شرایط خشکسالیهای مداوم و ضرورت مدیریت مصرف آب، تا کنون اقدام مؤثری در زمینه مدیریت مصرف آب در ساختمانها و منازل انجام نشده است و امیدواریم این تفاهمنامه بتواند نقطه آغاز اقدامات مؤثری در این عرصه باشد.»
عباس علیآبادی، وزیر نیرو نیز ابراز داشته است: «در تابستان امسال، در سراسر کشور قطعی آب در بخش خانگی نخواهیم داشت، اما ممکن است در برخی استانها با مشکلاتی مواجه شویم. در حال حاضر برنامهریزیهایی در دست انجام است و امیدواریم نتایج مثبتی حاصل شود.» با این وجود، سوالاتی در خصوص وضعیت منابع آبی کشور و امکان اجرای برنامههای پیشگیرانه برای جلوگیری از قطعی آب مطرح است. دکتر جهانگیر پرهمت، عضو هیأت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری و معاون سابق وزیر جهاد کشاورزی، در گفتوگو با فرارو به این موضوعات پاسخ داده است:
هزینههای سرسامآور پروژههای انتقال آب
جهانگیر پرهمت در گفتوگوی خود با فرارو اظهار داشت: «هشدارهای مسئولان درباره وضعیت آب، کاملاً طبیعی و ضروری است. وقتی آمارها نشان میدهد که از ابتدای سال تاکنون ۴۰ درصد کاهش بارندگی داریم و پیشبینی نمیشود تا پایان سال بهجز در نوار شمالی کشور بارش قابل توجهی داشته باشیم، این مسأله کاملاً نگرانکننده است. کشور ما بارشهای تابستانی ندارد و فصل بارش ایران، پاییز، زمستان و اوایل بهار است. لذا بهروشنی میتوان گفت که امسال با خشکسالی شدید رو به رو هستیم. با این وضعیت، در زمینه منابع آبی و به ویژه منابع آب سطحی با کمبود جدی مواجه شدهایم. این حقیقت را نمیتوان نادیده گرفت؛ بنابراین برای مدیریت بحران چاره دیگری نداریم. به غیر از این، نمیتوان انتظار داشت که وزارت نیرو یا وزیر نیرو نظرات متفاوتی داشته باشند. تأکید من این است که میتوان از برنامههای مدیریت بحران برای عبور از این شرایط بهرهبرداری کرد. مدیریت بحران به معنای کاهش یا توقف برخی از اقدامهای غیرضروری و هدایت منابع آبی به سوی موارد ضروریتر است. به عنوان مثال، آب شرب از درجه اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. باید به مردم اطلاعرسانی شود که در شرایط بحرانی کشور چگونه موارد ضروری و غیرضروری را تشخیص دهند و مصرف آب را مدیریت کنند. واقعیت این است که آب یک منبع ذخیرهسازی شده از سوی وزارت نیرو نیست که بتوان آن را به سال بعد انتقال داد.
وی در مورد پروژههای انتقال آب از مناطق شمالی به دیگر نقاط کشور افزود: «به طور مشخص، ذخیرهسازی منابع آب سطحی برای ما امکانپذیر نیست و باید بگویم توانایی لازم برای مدیریت منابع آب زیرزمینی را نیز نداریم. اگر مدیریت درستی بر منابع آب زیرزمینی انجام شده بود، میتوانستیم کمبودهای آبی کشور را از این طریق جبران کنیم؛ لذا باید به مدیریت بحران توجه کنیم. پروژههایی که برای انتقال آب از مناطق شمالی به سایر نقاط طراحی شدهاند، نمیتوانند کاملاً بیفایده باشند، اما موضوع این است که انتقال آب با هزینههای بسیار بالا همراه است. انتقال آب از دریای خزر به کلانشهر تهران نیاز به پمپاژ به ارتفاعی بالغ بر هزار متر دارد. این روش، هزینههای سرسامآوری را به همراه دارد و باید آب شور در کنار دریا به شیرین تبدیل شود. به عبارت دیگر، دستگاههای آبشیرینکن باید آب شور را به آب شیرین تبدیل کنند که این کار نیز نیازمند هزینه هنگفتی است. بله، همه این روشها امکانپذیر هستند. حتی میتوانیم آب خلیج فارس را به قله دماوند منتقل کنیم، اما سؤال اصلی این است که برای اجرایی کردن این تصمیمات، چه میزان هزینه باید صرف کنیم و این نوع تصمیمها چه پیامدهایی خواهند داشت؟ در حال حاضر، باید به جای افکار اینچنینی بر حفظ ظرفیتهای موجود و مدیریت منابع آبی تمرکز کنیم.»
اجباری است که سیلابهای سالانه را ذخیره و مدیریت کنیم
معاون پیشین وزیر جهاد کشاورزی در ادامه گفت: «سالانه سیلابهای زیادی داریم که به بیاستفاده از دست میروند. میتوانیم این سیلابها را به منابع آب زیرزمینی تزریق و ذخیره کنیم و، از آنجایی که منابع آب زیرزمینی در معرض تبخیر قرار ندارند، میتوانند در شرایط بحران استفاده شوند. البته این راهکار یک راهحل بلندمدت است و فعلاً برای سال جاری کارآیی ندارد. در حال حاضر، باید به اولویتبندیها توجه کنیم و از مصرف خانگی تا صنعت و کشاورزی، برنامهریزیهای فوری انجام دهیم. درست است که تولید کشور نباید تحت تاثیر قرار بگیرد، اما باید توجه کنیم که کشت برنج، کشت گندم و دانههای روغنی برای ما بر بسیاری از محصولات کشاورزی دیگر اولویت دارد. نگهداری از باغهایی که گونههای درختی با بازدهی بالا دارند، نسبت به کشت سبزیجاتی که در صورت عدم کشت این سال، ضرری برای ما نخواهد داشت، اولویت دارد. این نوع اولویتبندیها میتواند مدیریت صحیح منابع آبی را به وجود آورد. وزارتخانههای مختلف از جمله وزارت نیرو که متولی و بانی اصلی آب کشور است، باید در کنار وزارتخانههای دیگر به خصوص وزارت صنعت، معدن و تجارت، اولویتبندی دقیق و موشکافانهای انجام دهند. بیش از ۱۵ درصد از آب مصارف خانگی صرف آبیاری باغچهها میشود. چرا سیستم مناسبی نداریم که آب بدون مواد شوینده را به سمت آبیاری باغچهها هدایت کند و در مسیر فاضلاب هدر نرود؟ باید مردم را نیز همکاری داده و آموزش دهیم تا بتوانیم از این بحران عبور کنیم.»
