آیا امکان برقراری ارتباط با هوش مصنوعی وجود دارد

به نقل از ایسنا، خانیکی در این راستا به تقسیم‌بندی‌های سنتی گفت‌وگو اشاره کرد، از جمله گفت‌وگو با انسان، طبیعت، خویشتن و خالق. او تأکید کرد که گفت‌وگو با هوش مصنوعی دارای ساختاری متفاوت است و نمی‌توان آن را صرفاً در چارچوب‌های قبلی گنجاند. او سه پرسش کلیدی را مطرح کرد: آیا گفت‌وگو با هوش مصنوعی ممکن است؟ اگر امکان‌پذیر است، چگونه باید آن را تصور کنیم؟ و در صورت ممکن بودن، این گفت‌وگو چه الزامات و چهارچوب‌هایی در حوزه ارتباطات دارد؟

امکان گفت‌وگو با هوش مصنوعی

خانیکی در همایش ملی هوش مصنوعی، ارتباطات انسان ـ ماشین و آینده آن، که به همت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد، بیان کرد: گفت‌وگو با هوش مصنوعی ممکن است، اما مستلزم ملاحظات خاصی است؛ این گفت‌وگو تنها یک تبادل کلامی یا پرسش و پاسخ نیست، بلکه فرآیند ارتباطی و خلق معنا و فهم متقابل به شمار می‌آید. هوش مصنوعی، به‌ویژه در نسخه‌های پیشرفته مانند GPT، توانایی تعامل زبانی و تولید پاسخ دارد، اما فاقد درک انسانی، تجربه زیسته و مسئولیت اخلاقی می‌باشد. بنابراین، گفت‌وگو با هوش مصنوعی از نوع خاصی است که باید با آگاهی نسبت به محدودیت‌های این ابزار و تعهد به معنا انجام پذیرد.

سه سطح گفت‌وگو با هوش مصنوعی

خانیکی در ادامه، سه سطح متفاوت برای گفت‌وگو با هوش مصنوعی را مشخص کرد:

در سطح تعاملی، ارتباطی کنش‌ـ واکنشی میان کاربر و هوش مصنوعی شکل می‌گیرد. کاربر باید سوالات دقیق و بامناسبت را مطرح کند و پاسخ‌ها را به‌طور انتقادی مورد ارزیابی قرار دهد. کیفیت گفت‌وگو به مهارت پرسشگری و سواد دیجیتال کاربر بستگی دارد.

در سطح تأملی، گفت‌وگو فراتر از دریافت پاسخ است و شامل اندیشه مجدد پیرامون پرسش‌ها و پاسخ‌ها می‌شود. هوش مصنوعی به‌عنوان منعکس‌کننده‌ای برای افکار و کمک به درک بهتر عمل می‌کند و نمی‌توان آن را به عنوان حقیقت مطلق پذیرفت.

در سطح انتقادی، گفت‌وگو به مجرایی برای اخلاق و سیاست دانش تبدیل می‌شود. پژوهشگر باید نظارت و نقدی بر ابزار داشته باشد و مرزهای میان انسان و ماشین، دانش و قدرت، اخلاق و تکنولوژی را مورد بازنگری قرار دهد. گفت‌وگو زمانی بر ارزش است که نابرابری‌ها و عدم تعادل‌های موجود را آشکار سازد.

الزامات گفت‌وگو با هوش مصنوعی در حوزه ارتباطات

خانیکی چهار الزام کلیدی را برای گفت‌وگو با هوش مصنوعی در زمینه ارتباطات بیان کرد:

سواد ارتباطی و انتقادی؛ به معنای توانایی تشخیص لایه‌های پنهان در پاسخ‌های تولیدشده توسط ماشین، شناسایی پیش‌فرض‌ها و نگاهی که بازتولید می‌شود.

شفافیت و اخلاق پژوهش؛ به معنای روشن بودن نقش انسان و ماشین در فرآیند تولید دانش و اجتناب از هرگونه فریب‌کاری.

رعایت حدود ابزار و حفظ کرامت انسانی؛ به معنای جلوگیری از تسلط ماشین بر انسان و محافظت از جایگاه خلاقیت، قضاوت و تجربه‌ زیسته انسانی.

درک نابرابری‌های ارتباطی و مسئولیت آن؛ شامل توجه به اختلاف‌های سواد و توانایی دیجیتال میان کاربران و جلوگیری از تداوم تبعیض.

در پایان، خانیکی هوش مصنوعی را فرصتی دانست برای بازاندیشی در مفهوم گفت‌وگو، معنا، اخلاق و مسئولیت انسانی و تأکید کرد که اگر هوش مصنوعی تنها به پاسخگویی محدود شود، به بن‌بست خواهد رسید. اما اگر به پرسشگری پرداخته شود، می‌تواند به دانشی عمیق‌تر و مسئولانه‌تر منتهی گردد. در این فرآیند، نه تنها «چه می‌پرسیم» بلکه «چگونه می‌فهمیم» و «چگونه پاسخ‌ها را در جامعه منعکس می‌کنیم» نیز حائز اهمیت است.

هوش مصنوعی ممکن است سریعاً پردازش کند، اما همچنان قلب و عقل پرسش‌گر به دست انسان کنشگر باقی می‌ماند.