پاییز، در چنگال دو ویروس
ویروس کرونا به مرحلهای از نگرانی عبور کرده و همزمان آنفلوآنزا نیز نشانههایی از افزایش فعالیت را بروز داده است؛ دو عامل تنفسی دوباره در آستانه فصل پاییز در مرکز توجه نظام سلامت قرار گرفتهاند.
روزنامه آگاه نوشت: ویروس کرونا از آستانه هشدار زیرین عبور کرده و در همین حال، آنفلوآنزا نیز علائم افزایش فعالیت را نمایش میدهد؛ این دو ویروس تنفسی در آستانه فصل پاییز بار دیگر در صدر دغدغههای نظام سلامت قرار دارند. با این حال، عاملی که وضعیت امسال را حساستر نموده، نه بازگشت به روزهای بحرانی کرونا، بلکه همزمانی افزایش موارد با کمبود تأمین واکسن آنفلوآنزا و کاهش مراجعه بیماران برای تشخیص و درمان است.
کرونا به آرامی به صحنه بازگشته است
بر اساس آمارهای نظام نظارت بر عفونتهای تنفسی وزارت بهداشت، در هفتههای اخیر شاهد افزایش ابتلا به کووید-۱۹ بودهایم. قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، اعلام کرده است که از حدود سه هفته پیش، موارد ابتلا به کرونا در کشور در حال افزایش است و در هفته منتهی به هشتم شهریور، حدود ۸.۳ درصد از افرادی که با علائم عفونتهای تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کردهاند، تست کرونای مثبت داشتهاند. این آمار از مرز آستانه هشدار زیرین پنج درصد فراتر رفته است.
مرادی در عین حال تصریح کرده است که عبور از این آستانه به معنای ظهور یک بحران یا وجود یک ویروس جدید نیست. به گفته او، نظام مراقبت همچنان رفتار ویروس، نحوه انتقال و شدت بیماری را تحت نظر دارد و در حال حاضر، سویههای در گردش غیرمنتظرهای وجود ندارد. با این حال، او نسبت به احتمال ثبات یا حتی افزایش موارد ابتلا در هفتههای آینده ابراز نظر مثبت کرده است. محمدرضا صالحی، رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز در خصوص وضعیت کنونی کرونا گفت: «هرچند با افزایش موارد ابتلا مواجه هستیم، اما پیک بیماری رخ نداده و هیچ جهش چشمگیری در ویروس مشاهده نمیشود و موارد بیماری نیز به شدت حاد نیستند.» او افزود که بخش عمدهای از موارد فعلی با علائمی مشابه سرماخوردگی و آنفلوآنزا بروز میکنند. این بدان معناست که کرونا در سال ۱۴۰۵ بهعنوان یک بیماری تنفسی فصلی و بومی بازگشته است؛ بازگشتی که ممکن است عموم مردم را چندان نگران نکند، اما برای سالمندان و افرادی با مشکلات زمینهای همچنان موضوعی جدی است.
آنفلوآنزا نیز در کمین است
در سمت دیگر، آنفلوآنزا نیز در حال افزایش است. قباد مرادی اعلام کرده که حدود ۵.۵ درصد از افرادی که به مراکز درمانی با علائم عفونت تنفسی مراجعه کردهاند، به آنفلوآنزا مبتلا بوده و در حال حاضر نوع B بیشترین شیوع را در میان ویروسهای آنفلوآنزای در گردش دارد. همزمانی این دو بیماری، تشخیص را نیز دشوارتر میسازد. ایرج خسرونیا، رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی ایران، با اشاره به افزایش موارد کرونا در ماه اخیر گفت: «هر ساله با نزدیک شدن به پاییز، شاهد افزایش موارد آنفلوآنزا و کرونا هستیم.
خوشبختانه در حال حاضر با موج شدیدی مواجه نیستیم، اما در ۳۰ روز اخیر، تعداد مبتلایان به کرونا نسبت به ماه گذشته افزایش یافته است.» به گفته خسرونیا، افزایش سفرها و جابجایی افراد نیز میتواند در انتقال بیماریهای تنفسی مؤثر باشد. نکته مهمتر این است که گروههایی وجود دارند که در صورت ابتلا، احتمال بروز عوارض جدی در آنها بیشتر است؛ شامل سالمندان، بیماران قلبی و ریوی، مبتلایان به دیابت و نارسایی کلیه و افرادی که به واسطه سرطان یا درمانهای مربوطه سیستم ایمنی ضعیفتری دارند.
واکسن؛ حلقهای که هنوز کامل نیست
در چنین وضعیتی، موضوع واکسن آنفلوآنزا بیش از همیشه حائز اهمیت است. با وجود افزایش فعالیت ویروسهای تنفسی، گزارشها از مشکلاتی در تأمین واکسن آنفلوآنزا خبر میدهد؛ موضوعی که میتواند برای گروههای در معرض خطر از اهمیت بیشتری برخوردار باشد. خسرونیا با اشاره به محدودیت در تأمین واکسن تأکید کرده است که کودکان، سالمندان و افراد با بیماریهای زمینهای باید در اولویت دریافت واکسن قرار گیرند. او همچنین شناخته است: «هرچند واکسن ممکن است تمام انواع ویروس آنفلوآنزا را پوشش ندهد، اما حتی در صورت ابتلا میتواند به کاهش شدت بیماری کمک کند.»
محمدرضا صالحی نیز در مورد تأمین واکسن گفت: از میزان دقیق تأمین واکسن آنفلوآنزا برای امسال اطلاعی ندارد، اما این احتمال وجود دارد که میزان واکسن نسبت به سالهای گذشته کمتر باشد. او همچنین تأکید کرده که اواخر شهریور تا اواخر آبان، معمولاً زمان مناسبی برای واکسیناسیون است و گروههای پرخطر باید در اولویت قرار بگیرند. بنابراین، مسئله فقط «نبود واکسن» نیست؛ پرسش مهمتر، دسترسی به واکسن برای کسانی است که بیش از سایرین به آن نیاز دارند. در شرایطی که کرونا و آنفلوآنزا در حال افزایش هستند، هرگونه اختلال در تأمین یا توزیع واکسن میتواند حائز اهمیت زیادی گردد.
آمار رسمی شاید همه مبتلایان را نشان ندهد
یک جنبه کمتر مورد توجه، فاصله میان آمار ثبتشده و تعداد واقعی مبتلایان است. کاهش تستهای کرونا در مقایسه با سالهای اوج همهگیری باعث شده شناسایی موارد خفیف دشوارتر گردد. از طرف دیگر، هزینه درمان میتواند افراد را از مراجعه به پزشک منصرف کند. خسرونیا در این زمینه گفت: «بسیاری از مبتلایان به غلط تصور میکنند که دچار سرماخوردگی یا آنفلوآنزای خفیفی هستند و به خانه میمانند و در آمار رسمی ثبت نمیشوند.» او همچنین افزایش هزینه ویزیت، دارو و آزمایش را از عوامل متوقفکننده مراجعه بیماران برشمرده است. این مسئله از آنجا حائز اهمیت است که بخشی از گردش واقعی ویروس میتواند خارج از نظام رسمی تشخیص باقی بماند. فردی که با تب، درد بدن، سرفه یا علائم گوارشی در خانه میماند، ممکن است هم بیماری را به دیگران منتقل کند و هم در صورت داشتن عوامل خطر، با تأخیر برای درمان مراجعه نماید.
پاییز؛ فصل بازگشت بیماریهای تنفسی
با فرارسیدن فصل سرد، حضور بیشتر افراد در محیطهای بسته، مدارس، دانشگاهها، وسایل حملونقل عمومی و فضاهای کاری میتواند زمینه انتقال ویروسهای تنفسی را تسهیل نماید. توصیه متخصصان نیز بر همین اساس ساده، اما جدی است: تهویه مناسب، شستوشوی مکرر دستها، استفاده از ماسک در مکانهای شلوغ، به ویژه برای افراد در معرض خطر، و ماندن در خانه در زمان ابتلا. متخصصان در مورد محیطهای شلوغ هشدار داده و میگویند در مترو، اتوبوس، مکانهای کاری، مدارس و کلاسهای شلوغ باید احتیاط بیشتری صورت گیرد. از طرفی، بر استفاده از ماسک در اماکن شلوغ، تهویه محیطهای بسته و رعایت آداب بهداشت تنفسی تأکید شده است.
آنچه در حال حاضر اتفاق میافتد، تکرار روزهای بحرانی کرونا نیست؛ اما نمیتوان افزایش همزمان کووید-۱۹ و آنفلوآنزا را نادیده گرفت. کووید-۱۹ از مرز هشدار پایین عبور کرده و آنفلوآنزا در حال افزایش است و در کنار همه اینها، محدودیتهای واکسن آنفلوآنزا یک نگرانی جدید ایجاد کرده است. پاییز امسال بیشتر از آنکه فصل بازگشت بیماری باشد، فصل آزمایش آمادگی نظام سلامت و مسؤولیت اجتماعی مردم است؛ آزمایشی که نتیجه آن به شدت به میزان پایش بیماری، دسترسی گروههای در معرض خطر به واکسن و توجه به همان توصیههای سادهای که پس از سالها همهگیری همچنان معتبرند، بستگی دارد.
