برترین آثار سینمایی با بازی عنایت بخشی
عنایت بخشی در مسیر حرفهای خود با کارگردانان برجستهای چون ابراهیم گلستان، بهرام بیضایی، علی حاتمی، امیر نادری، مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی و داوود میرباقری همکاری داشته و شخصیتهای زیادی را به تصویر کشیده است. قبل از انقلاب اسلامی، او در نقشهای منفی شناخته میشد، اما پس از آن، تبدیل به نمادی از مرد نیکوکار و مسن شد. در بین اجراهای متنوع او در فیلمهای متعدد، پنج نقش کلیدی قابل توجه است که برخی از آنها به وضوح با تصویر اولیه از او متفاوتاند:
مسافران، بهرام بیضایی، ۱۳۷۰
یکی از آثار برجسته بیضایی که حول محور جشن عروسیای به بررسی میپردازد که به یک عزای سنگین بدل میشود. در «مسافران»، داستان خانوادهای روایت میشود که در حال آمادهسازی برای برگزاری جشن هستند، اما خواهر عروس به همراه همسر و دو فرزندش در حین سفر از شمال به تهران با یک نفتکش تصادف کرده و همه آنها جان خود را از دست میدهند. با اینکه پلیس علت مرگ جمعی و تصادف را تأیید میکند، اما هیچ اثری از آیینه موروثی که با مسافران بوده، پیدا نمیشود. همه به این مصیبت و سوگواری تن میدهند، به جز مادربزرگ که چشمانتظار بازگشت مسافران است و میگوید، اگر جدایی معنای جادههاست، لعنت بر آنها. در انتها، همه مسافران در کنار آیینه موروثی حاضر میشوند و نوری که از آن میتابد، مراسم عروسی را روشن میکند.
عنایت بخشی در این فیلم نقش کوتاهی به عنوان راننده نفتکش دارد که تصادف باعث مرگ مسافران عروسی میشود. در صحنهای که جمعیت عزادار در سالن گرد آمدهاند، او و شاگردش با گریه از آسیبدیدگان طلب بخشش میکنند. لحن، صدای خفقانآور و بازی عمیق بخشی در این سکانس کوتاه، حس عمیق تأسف از وقوع تصادف را به زیبایی منتقل میکند.
سگ کشی، بهرام بیضایی، ۱۳۷۹،
نه سال بعد از «مسافران»، عنایت بخشی بار دیگر در فیلمی از بیضایی به ایفای نقش میپردازد. در «سگکشی»، داستان گلرخ کمالی دنبال میشود که برای جلب رضایت طلبکاران همسرش، که او را به زندان انداختهاند، اقدام به خرید طلبشان به قیمت کمتر از نصف میکند. گلرخ با هر یک از طلبکارها رودرو میشود و با مشکلات فراوان تلاش میکند آنها را راضی کند. اما درست زمانی که میاندیشد همه چیز به درستی پیش رفته و همسرش آزاد شده، متوجه میشود که همه اینها نقشهای بوده و همسرش با منشیاش قصد خروج از کشور را دارند.
عنایت بخشی در این اثر نقش صبوری یکی از طلبکارها را ایفا میکند که گلرخ توانسته برخلاف رفتار خشن او، چکهایش را به قیمت کمتری خریداری کند.
ترن، امیر قویدل، ۱۳۶۶
در دهه شصت و در زمانی که فیلمهای زیادی درباره انقلاب اسلامی تولید میشد، امیر قویدل فیلم موفق «ترن» را ساخته است. این فیلم در زمستان سال ۱۳۵۷ میگذرد و در اوج انقلاب، یک قطار سوخترسان ارتش به سمت اصفهان در حرکت است. اما کارگران اعتصابی نفت و راهآهن، مسیر قطار را به سمت شمال تغییر میدهند تا سوخت به این منطقه برسد. لکوموتیوران به سختی تلاش میکند قطار را به مقصد برساند. در این میان، مأموران وظیفهای برای توقیف لکوموتیو دارند. یکی از این مأموران با بازی عنایت بخشی، تمام تلاش خود را به کار میگیرد تا حرکت قطار را متوقف کند و در نهایت لکوموتیوران، در حالی که به مقصد رسیده، جان خود را از دست میدهد. این نخستین باری نیست که بخشی نقش مأمور دولت را به عهده میگیرد، زیرا پیشتر در فیلم سناتور نیز چنین نقشهایی را تجربه کرده است.
سناتور، مهدی صباغ زاده، ۱۳۶۲
فیلم «سناتور» به کارگردانی مهدی صباغزاده روایتگر داستان استواری است که به مقدار زیادی هروئین که در کامیونی جاسازی شده، پیمیبرد. او درمییابد که این هروئین متعلق به یکی از سناتورهاست و موضوع را به مطلعین و شهربانی اطلاعرسانی میکند. اما آنها از پیگیری ماجرا سرباز میزنند و در نهایت، سناتور در سمیناری به دروغگویی درباره آسیبهای اعتیاد به قتل میرسد.
عنایت بخشی در این فیلم به عنوان یکی از نزدیکان سناتور ایفای نقش میکند.
شکار، مجید جوانمرد، ۱۳۶۳
در سال پربار ۱۳۶۳، مجید جوانمرد یکی از شناختهشدهترین فیلمهای مرتبط با انقلاب را تولید کرد. این فیلم دومین تجربه سینمایی خسرو شکیبایی و اولین اثر پرویز پرستویی است. داستان فیلم در دوران پیش از انقلاب میگذرد و عنایت بخشی در نقش یکی از مأموران ساواک ظاهر میشود که بازجوییاش از احمد با بازی پرستویی، که ناعادلانه بازداشت شده، موجب تحولی در او و شکلگیری انقلابی در وجودش میشود.
