خشک شدن غیرمنطقی رودخانهها و تالابها به سبب سدسازیهای نادرست
در رابطه با خشکی بیرویه رودخانهها و تالابها به دلیل اقدامات نادرست در ساخت سدها، باید به این نکته توجه داشت که عمده مقصران این وضعیت خود ما هستیم. چرا که با ایجاد سدهایی به شیوه نامناسب و کاهش سطح آب رودها و تالابها، زمینها را برای تولید ریزگردها مستعد کرده و بر گسترش کانونهای گردوغبار افزودهایم. با این روند اشتباه به نتایج ناخوشایندی دست یافتهایم که اکنون در حال مشاهده آن هستیم.
وی افزود: درصد زیادی از ریزگردهایی که با آن مواجه هستیم، منشاء داخلی داشته و از دشت میقان و کویر مرکزی ایران و دیگر نواحیای که دچار فرسایش خاک شدند، ناشی میشوند. علت اصلی این معضل، توسعه ناپایدار در کشور است. در عین حال، ریزگردهای خارجی نیز به این معضل دامن میزنند. این عوامل متعدد، کشور ایران را با چالشهای جدی در زمینه ریزگردها مواجه کردهاند. بدون شک، استان مرکزی نیز تحت تأثیر این مسائل قرار دارد و نتیجه آن تولید ریزگردها و وقوع حوادث مشابه است.
ضروری است که توسعه ناپایدار از تمامی زوایای کشور حذف شود.
این فعال محیطزیست مطرح کرد: به عنوان مثال، ترکیه پروژه بزرگی را با نام گاپرا راهاندازی کرده است که به واسطه آن حدود ۱۲ الی ۱۳ سد بر روی رودهای دجله و فرات بنا میکند. کشور عراق نیز قسمت اعظم منابع آبی خود را پشت سدهایش جمعآوری میکند. یکی از نتایج این وضعیت، خشک شدن هورالعظیم در غرب ایران و تبدیل آن به یکی از کانونهای ریزگرد شده است. همچنین در افغانستان نیز سد کمال خان را ساختهاند که حقآبه رود هیرمند را که به هامون میرسید، محدود میکند.
آخانی تأکید کرد: به همین دلیل است که نواحی شرقی و غربی کشور بیشتر از همیشه تحت تأثیر ریزگردها قرار میگیرند و همچنین مناطق مرکزی ایران نیز به واسطه احداث سدهای بزرگ از این ریزگردها آسیب میبیند. آنچه مسلم است این است که اگر این مدل ناپایدار توسعه را کنترل نکنیم، تعداد روزهای آلوده در کشور که به واسطه ریزگردها به وجود میآید، به روزهای مکرر و متوالی آلوده تبدیل خواهد شد.
او با ابراز نگرانی از وضعیت مخاطرهآمیزی که به دلیل ریزگردها در آینده با آن روبهرو خواهیم شد، گفت: در چنین شرایطی بیشک با افزایش ریزگردها مواجه خواهیم بود. آلودگیهای ناشی از وجود آنها به صورت مکرر نمود خواهد یافت و کنترل آن به طرز قابل توجهی دشوار خواهد بود. به دفعات تاکید شده که باید بساط توسعه ناپایدار در تمامی بخشها به طور کامل برچیده شود، ولی متأسفانه هیچ گوش شنوایی وجود ندارد.
ریزگردها نتیجه توسعه ناپایدار هستند.
این فعال محیطزیست گفت: زمانی که کارشناسان محیطزیست هشدار میدادند که برداشت بیرویه از منابع آبی عواقب خطرناکی به همراه خواهد داشت و باید کشور را به سمت توسعهای پایدار سوق دهیم، لازم بود برای پیشگیری از چنین مشکلاتی چارهجویی شود. زمانی که بر ضرورت ایجاد دیپلماسی آبی و گفتگو با کشورهای همسایه تأکید میشود تا از مواجهه با چالشهای محیطزیستی پیشگیری شود، باید اقدامات جدی اتخاذ میگردید.
آخانی اظهار داشت: به وضعیت دریاچه ارومیه و تالاب گاوخونی توجه کنیم، چرا سیاستگذاران آبی از این سطح تخریب و اشتباه عبرت نمیگیرند و نمیخواهند بپذیرند که راهی که در پیش گرفتهاند جز ویرانی عایدی ندارد؟! اکنون که مسئله ریزگردها به دلیل همین توسعه ناپایدار شکل گرفته، نمیدانیم چه باید کنیم؟! نکته اینجاست که تصمیمات عمدهای در سطح کلان کشور گرفته شده که تأثیرات آن بر استانها و شهرهای متعدد نمایان است.
وی اضافه کرد: در شرایط فعلی که بحران پدید آمده، قصد داریم در کمیته اضطرار برای آن تصمیمگیری کنیم. اما آیا میتوانیم در کمیته اضطرار آب را به تالاب هامون برگردانیم؟! آیا میتوانیم آب را به تالاب میقان در اراک بازگردانیم؟! آیا میتوانیم بر منابع آبی بیش از ۸۶۰ هزار حلقه چاه حفر شده در کشور نظارت کنیم تا به این مرحله نرسیم؟! نکته نهایی این است که خودمان از اقداماتی که انجام میدهیم بیخبر هستیم و باید عواقب آن را نیز متحمل شویم.
