اختلال استرس پس از تجربه یک رویداد traumático چیست؟

شیوا ایلیایی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، با بیان اینکه افراد در زندگی روزمره ممکن است با حوادث دشوار، ترسناک یا خارج از کنترل مواجه شوند، توضیح داد: امکان دارد هر یک از ما حداقل یک بار در زندگی خود تصادف رانندگی را تجربه کرده و یا قربانی وقوع تجاوز، یا شاهد یک حادثه دردناک باشیم.

او همچنین اشاره کرد که پلیس، آتش‌نشانان و کارکنان خدمات اورژانس به‌طور مکرر با چنین حوادثی روبرو می‌شوند و معمولاً مجبور به مواجهه با شرایط ترسناک هستند؛ برخی از سربازان نیز ممکن است در معرض تیراندازی یا انفجار قرار گیرند و یا شاهد جان باختن یا زخمی شدن دوستان خود باشند.

اختلال استرسی پس از حادثه چیست؟

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در توضیح اشاره کرد که بیشتر مردم بعد از مدتی بدون نیاز به کمک‌های خارجی با رویدادهای دشوار کنار می‌آیند، اما در برخی افراد، تجربیات تلخ ممکن است واکنشی را ایجاد کند که برای مدت‌زمان طولانی ادامه یابد. این واکنش به نام اختلال استرسی پس از سانحه یا به اختصار PTSD شناخته می‌شود.

وی درباره چگونگی بروز این اختلال توضیح داد: اختلال PTSD ممکن است بعد از هر حادثه دردناک آغاز شود، یا به عبارتی هر حادثه‌ای که در آن احساس خطر کنیم یا زندگی‌مان تحت تهدید قرار بگیرد، می‌تواند عامل بروز این اختلال باشد. شاهد مرگ و یا آسیب دیدگی دیگران نیز می‌تواند این امر را تسریع کند.

به گفته ایلیایی، حوادث جدی جاده‌ای، درگیری‌های نظامی، موارد تعرض (جنسی، فیزیکی، سوءاستفاده، دزدی، و زورگیری)، گروگان‌گیری، حملات تروریستی، اسارت در جنگ، بلایای طبیعی یا ناشی از عمل انسان، بیماری‌های لاعلاج، و حتی شنیدن درباره مرگ ناگهانی یک دوست یا آلزایمر می‌تواند به عنوان محرک PTSD عمل کند.

این متخصص روانپزشکی بیان کرد که نشانه‌های PTSD ممکن است با تأخیر چند هفته‌ای یا چندماهه ظاهر شوند و معمولاً در فاصله دو تا شش ماه پس از واقعه تروماتیک خود را نشان دهند.

نشانه‌های PTSD را جدی بگیرید

وی خاطرنشان کرد: احساس غم عمیق، افسردگی، اضطراب، حس گناه و عصبانیت از جمله علائم شایع این اختلال هستند.

ایلیایی با بیان اینکه علاوه بر احساسات شناختی، سه نوع علامت عمده دیگر نیز در افراد مبتلا به این اختلال مشاهده می‌شود، توضیح داد: وجود کابوس‌های مکرر درباره حادثه در ذهن بیمار، چه در خواب و چه در بیداری، به شدت واقع‌نمایی دارد و ممکن است احساسات فیزیکی یا حواس تجربه شده در آن زمان دوباره زنده شوند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی یادآور شد که تجربیات روزمره ممکن است این حوادث تلخ را دوباره به یاد آورد. به‌عنوان مثال، اگر شما یک تصادف رانندگی را در هوای بارانی تجربه کرده‌اید، ممکن است با بارش دوباره باران، آن حادثه تلخ برای شما تداعی شود.

این متخصص روانپزشکی با تأکید بر اینکه فرار از موقعیت‌ها و بی‌تفاوتی، همچنین یادآوری دوباره‌ای از وقایع تلخ می‌تواند به شدت افسرده‌کننده باشد، افزود: فردی که دچار PTSD است ممکن است سعی کند از این احساس دوری کند، مثلاً با پرداختن به سرگرمی‌ها، کار زیاد، حل جدول و معما، و همچنین پرهیز از مکان‌ها و افرادی که یادآور حادثه هستند، اما بی‌توجهی به چنین احساساتی و تلاش برای نادیده گرفتن واقعیت‌ها ممکن است به بروز چالش‌های جدی‌تری در آینده بینجامد.

وی یادآور شد که افراد مبتلا به PTSD هیچ‌گاه از حالت آماده‌باش خارج نمی‌شوند. این افراد دائماً منتظر خطر هستند و قادر به آرامش نیستند، به راحتی دچار اضطراب می‌شوند و خواب راحتی ندارند و به طور کلی در یک بی‌قراری مداوم به سر می‌برند.

واکنش‌های احساسی، دردهای عضلانی، اسهال، ضربان قلب نامنظم، سردرد، حملات ترس و پانیک، افسردگی، و استفاده از مواد مخدر و داروهای مسکن نیز از دیگر علائم PTSD است که دکتر ایلیایی به آن اشاره کرد. در پاسخ به این سؤال که آیا هر کسی بعد از یک حادثه دچار PTSD می‌شود، پاسخ داد: خیر؛ اما اکثر افراد در ماه نخست بعد از حوادث شدید نشانه‌های PTSD را تجربه می‌کنند. این واکنش‌های استرسی حاد نشانه‌ای از درک تجربیات تلخ است. در حقیقت، بسیاری از افراد در طی چند هفته به‌تدریج با شرایط پیش‌آمده سازگار می‌شوند و علائم استرس به مرور زمان از بین می‌رود، اما نکته حائز اهمیت این است که طولانی شدن این علائم می‌تواند به PTSD منجر شود.

PTSD درمان می‌شود

وی به افراد مبتلا به PTSD توصیه کرد که خود را به خاطر این اختلال سرزنش نکنند و بر این نکته تأکید کرد که علائم PTSD نماد ضعف نیستند؛ بلکه این نشانه‌ها واکنش‌های طبیعی در برابر حوادث تلخ هستند. بنابراین باید احساسات خود را در درون خود نفشاید و در صورت تجربه این اختلال حتماً با پزشک متخصص مشورت نمایید، چراکه درمان‌ها معمولاً بسیار موفق هستند.

وی افزود: انتظار نداشته باشید که خاطرات ناخوشایند به سرعت محو شوند؛ این خاطرات ممکن است برای مدتی با شما بمانند و بنابراین نباید از خودتان انتظار نامعقول داشته باشید. به خودتان زمان دهید تا با آنچه اتفاق افتاده است، سازگار شوید.

وی در ادامه به روش‌های درمان PTSD اشاره کرده و اظهار داشت: این بیماری نیازمند درمان‌های جسمانی و روانشناختی است به‌گونه‌ای که تمامی روش‌های روان درمانی مؤثر بر PTSD به وقوع حادثه‌ تلخ و علائم ناشی از آن تمرکز می‌کند و نه بر زندگی گذشته شما. شما نمی‌توانید وقایع گذشته را تغییر یا فراموش کنید، اما می‌توانید آموخته‌ها و دیدگاه‌های جدیدی را نسبت به آن، جهان و زندگی‌تان فرا گیرید. فردی که از عواقب یک حادثه ناگوار رنج می‌برد باید بتواند مسائل را تا حد ممکن بدون احساس وحشت و اضطراب به یاد آورد که این درمان‌ها به طرز چشمگیری برای آنها مفید خواهد بود.

وی همچنین به درمان‌های دارویی برای مبتلایان به PTSD اشاره کرده و تأکید کرد: این درمان‌ها که باید تحت نظر پزشک متخصص انجام شود، می‌تواند به کنترل اضطراب ناشی از PTSD کمک کند و به‌طور کلی کلیه روش‌ها به فرد کمک خواهند کرد تا تکنیک‌هایی برای آرامش و کنترل استرس بیاموزد.

دیگر عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در پایان به دوستان و نزدیکان افرادی که از اختلال استرس پس از سانحه رنج می‌برند، هشدار داد که هرگز درباره احساس آنها سؤال نکنند، همچنین از گفتن اینکه خوش‌شانس هستند که زنده مانده‌اند، خودداری نمایند و نگذارند تجربیات تلخشان کوچک شمرده شود، به طور مثال نباید بگویند که این مسئله چندان هم بد نیست و یا پیشنهاد نکنند که فقط به کنترل احساسات خود نیاز دارند.

منبع: وزارت بهداشت