تأثیرات جنگ بر میراث فرهنگی چابهار و نوار سواحل مکران

عدنان حسینی در گفت‌وگو با ایلنا به تفصیل ظرفیت‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی سواحل مکران را مطرح کرد و افزود: پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران که در چابهار قرار دارد، به عنوان یکی از پایگاه‌های مهم میراث فرهنگی در سواحل جنوبی کشور شناخته می‌شود و بخش اصلی از وظایف آن به حفاظت از میراث طبیعی و تاریخی جنوب‌شرق ایران اختصاص دارد.

او تصریح کرد: در محدوده فعالیت‌های این پایگاه، مجموعه‌ای از جاذبه‌های طبیعی و منحصر به فرد سواحل مکران وجود دارد که از نقطه شرقی استان در محدوده کواتر آغاز و تا مناطق غربی سواحل سیستان و بلوچستان گسترش می‌یابد.

مدیر پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران گفت: یکی از اقدامات اولیه برای حفظ این قابلیت‌ها، شناسایی و ثبت ملی ویژگی‌ها و عوارض طبیعی خاص سواحل مکران بود و تعداد زیادی از این آثار با پیگیری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان به عنوان آثار ملی به ثبت رسیده‌اند.

حسینی افزود: تالاب بین‌المللی گواتر که در شرقی‌ترین بخش سواحل استان جای دارد، به همراه پل طبیعی و جنگل‌های حرا، کوه‌های مریخی و تالاب صورتی لیپار به عنوان مجموعه بی‌نظیری از میراث طبیعی این منطقه به شمار می‌روند.

وی همچنین اشاره کرد که جاذبه‌های چابهار فراتر از سواحل مکران هستند و گفت: آبفشان‌های چابهار در فصول مونسون جلوه‌ای خاص دارند و در کنار آنها، بازارچه‌های سنتی، بقعه سیدغلام رسول، تلگرافخانه، ساختمان تاریخی پست و قلعه تاریخی به عنوان نمودهایی از هویت تاریخی و فرهنگی این شهر به حساب می‌آيند.

به گفته او، در بخش غربی سواحل مکران نیز گل‌فشان‌ها و دره طبیعی تنگ، تلاقی کویر و دریا در منطقه درک و باغ‌های میوه گرمسیری زرآباد، تصویر منحصر به فردی از تنوع طبیعی این نوار ساحلی ایجاد کرده‌اند.

مکران، میراثی فراتر از مرزها است

حسینی با ذکر گستره جغرافیایی مکران بیان کرد: مکران از سواحل جنوب‌شرقی ایران شروع شده و تا پاکستان ادامه می‌یابد و در کشور ما نیز از مناطق سیستان و بلوچستان تا ارتفاعات جاسک و میناب گسترش دارد.

او افزود: حدود ۴۰۰ کیلومتر از این نوار مکران در سواحل جنوبی سیستان و بلوچستان واقع شده و تلاش بر این است که علاوه بر آثار ثبت شده، دیگر جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی این منطقه نیز شناسایی و به فهرست آثار ملی افزوده شوند.

مدیر پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران خاطرنشان کرد: در حوزه میراث تاریخی نیز اقداماتی برای حفاظت و مرمت بناها انجام گرفته است و از جمله این اقدامات، مرمت گنبد بی‌بی‌زینب در روستا است. همچنین در زمینه باستان‌شناسی، همکاری‌هایی با پژوهشکده باستان‌شناسی و تیم‌های پژوهشی در حال انجام است.

آسیب‌های جنگ به میراث تاریخی چابهار

حسینی با تأکید بر تأثیرات جنگ اخیر بر میراث فرهنگی منطقه افزود: متأسفانه جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و گردشگری این خطه هم از پیامدهای جنگ تحمیلی بی‌نصیب نبوده‌اند.

وی در ادامه گفت: برخی بناهای تاریخی، به ویژه آن‌هایی که در نوار تیس واقع شده‌اند، دچار آسیب‌هایی گردیده‌اند؛ از جمله قلعه تیس و ساختمان فرمانداری از دوره قاجار که در بخش‌های مختلف اندود بیرونی، نمای خارجی و دیوارها آسیب دیده‌اند.

او افزود: از نخستین روزهای بحران، اقدامات لازم برای نصب علائم هشداردهنده یونسکو جهت حفاظت از بناهای تاریخی در معرض خطر آغاز کردیم.

مدیر پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران تصریح کرد: جنگ علاوه بر آسیب به بناها، بر صنعت گردشگری منطقه نیز اثر گذاشته، به نحوی که با لغو پروازها، در این ایام هیچ مسافری در منطقه حضور ندارد و صنعت گردشگری چابهار و سواحل مکران تحت تأثیر قرار گرفته است.

چراغ مکران را روشن نگه می‌داریم

حسینی با تأکید بر لزوم تداوم حفاظت از میراث مکران اظهار داشت: هدف اصلی ما این است که چراغ پایگاه ملی مکران را همیشه روشن نگاه داریم و این منظر طبیعی، تاریخی و فرهنگی ارزشمند را در راستای ثبت جهانی یونسکو پیش ببریم.

او روستای درک را به عنوان یکی از نمونه‌های بارز این ظرفیت معرفی کرد و افزود: این روستا با ویژگی منحصربه‌فرد تلاقی کویر و دریا، به عنوان یکی از خاص‌ترین روستاهای منطقه شناخته می‌شود و در میان هشت روستایی که امسال برای معرفی به سازمان جهانی گردشگری در نظر گرفته شده‌اند، قرار دارد.

مدیر پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران بر اهمیت تعیین عرصه و حریم جاذبه‌های طبیعی و تاریخی منطقه تأکید کرد و افزود: سواحل بلند مکران و دیگر نواحی باارزش باید با تعیین ضوابط عرصه و حریم به دقت مورد حفاظت قرار گیرند.

حسینی ادامه داد: توسعه سواحل مکران از ضروریات است، ولی این پیشرفت نباید به بهای نابودی میراث طبیعی و انسانی منطقه صورت گیرد. ضروری است که ضوابط مربوط به عرصه و حریم این آثار توسط وزارت میراث فرهنگی ابلاغ گردد تا از مداخلاتی که ممکن است به این میراث آسیب برساند، جلوگیری شود.

وی در پایان بر لزوم حفاظت از میراث طبیعی و بشری مکران تأکید کرد و تصریح کرد: این مسئولیت جدی است و باید این گنجینه را به نحو احسن مدیریت و حفاظت کنیم تا امکان انتقال آن به نسل‌های آینده فراهم شود.