مقابله آمارها و ایمنی مدارس تهران/اختلاف نظر درباره «تناسب» تأیید ایمنی
به نقل از جدیدترین بیان معاون سازمان آتشنشانی تهران، از مجموع ۶۴۲۰ مدرسه واقع در تهران تنها ۴۰ مدرسه به دریافت تاییدیه ایمنی اقدام کردهاند و از این عدد تنها ۳ مدرسه موفق به اخذ تاییدیه شدهاند؛ در حالی که معاون فنی سازمان نوسازی مدارس کشور تأکید میکند: «طی ۴۰ سال گذشته هیچ مورد آتشسوزی در مدارس تهران گزارش نشده و ساخت مدارس جدید نیز به طور کامل منطبق با مقررات فنی و ایمنی صورت گرفته است؛ مسائلی که مربوط به ایمنی نیستند از نوع مشکلات تاسیساتی هستند نه مسائل سازهای. افزون بر این، فرسودگی مدارس به معنای ناایمن بودن آنها نیست».
این اختلاف نظر میان دو نهاد مسئول، سؤالات جدیدی را درباره معنا و مفهوم واقعی «ناایمنی» در مدارس و معیارهای تعیین آن ایجاد میکند؛ آیا عدم وقوع حوادث به معنای ایمنی مدارس است؟ آیا هشدارهای ارائه شده از سوی آتشنشانی نشاندهنده نقص در اجرای پروتکلهای ایمنی در مدارس است؟ و … .
مجید عبداللهی معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور ، در ارتباط با این مسأله و وضعیت ایمنی استاندارد مدارس اظهار داشت: اولین نکتهای که باید مورد بحث قرار گیرد مفهوم ناایمنی است، ناایمنی در محیط مدرسه چگونه تعریف میشود؟ به عبارت دیگر، ناایمنی در فضا چه معنایی دارد؟ به طور کلی میتوان ناایمنی را از دو منظر مورد بررسی قرار داد: یکی منظر «کالبد، سازه مدرسه و ساختار فضایی» که ممکن است ناایمن باشد و دیگری «تاسیسات مدرسه یا تاسیسات فضایی» است که میتواند به ایمنی آسیب بزند.
فرسودگی مدارس به معنای ناایمن بودن آنها نیست
او همچنین توضیح داد که اگر ناایمنی را در دو بررسی مورد نظر قرار دهیم، در مفهوم سازهای اصطلاحی دیگر به کار میبریم که مدرسه را ناایمن نمینامیم بلکه به آن فرسوده میگوییم؛ چراکه وقتی از فرسودگی بنا یاد میشود، بدین معنا نیست که مدرسه ناایمن است و نباید دانشآموزان به آن وارد شوند؛ ناایمن بودن فقط در شرایط اضطراریای همچون فرونشست اصفهان مورد بحث قرار میگیرد که در آن صورت مجبور به تعطیلی برخی مدارس میشویم، بهطوریکه در اصفهان ۱۵۰ مدرسه به دلیل فرونشست آسیب دیدند و پس از ارزیابیهای سازهای و ایمنی، ۴۲ مدرسه تخلیه گردید.
معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور گفت: در بحث سازه و کالبد، از اصطلاح فرسودگی بنا استفاده میشود، چرا که ۱۹.۲ درصد از مدارس کشور فرسودهاند، اما این فرسودگی به معنای ناایمن بودن آنها نیست. وقتی صحبت از ایمنی به میان میآید، دو مفهوم مهم مطرح میشود که بهطور عادی جابجا استفاده میشوند. امنیت که غالباً به علت دخالت عمدی به هم میخورد و ایمنی که معمولاً به صورت تصادفی رخ میدهد. بنابراین موضوع ناایمنی بیشتر به تاسیسات برمیگردد؛ مانند سیستمهای گرمایشی، سیستم برق و مواردی که باید در طراحی به آنها توجه شود.
حساسیت در ساخت و ساز مدارس بیشتر از ساختمانهای مسکونی است
عبداللهی همچنین افزود: در مباحث سازهای قبل از زلزله سال ۱۳۸۲ بم، که جان ۳۴ هزار نفر را گرفت و منجر به آسیبهای جدی به بخش وسیعی از شهر بم شد، ویرایش اول آییننامه ۲۸۰۰ مقررات ساختمانی به عنوان ملاک ساخت مورد توجه قرار داشت؛ اما بعد از زلزله بم، ویرایش دوم مورد استفاده قرار گرفت و اکنون چهارمین ویرایش مورد عمل است و ویرایش پنجم نیز در دست تدوین قرار دارد. این نشاندهنده بلوغ نظری، اجرایی و فکری در زمینه ساخت و ساز کشور است که شامل مدارس نیز میگردد. باید توجه کرد که مدرسهها معمولاً با طراحی دقیقتری نسبت به سایر ساختمانها ساخته میشوند و با ضریب ۱.۳ اهمیت طراحی میگردند، به این معنا که حساسیت در ساخت و ساز مدارس نسبت به ساختمانهای مسکونی بیشتر است.
وی در ادامه بیان داشت که مدارسی که پس از سال ۱۳۸۲ بر اساس ویرایش دوم این آییننامه ساخته شدهاند به مراتب مقاومتر و مدارسی که با ویرایش سوم و چهارم ساخته شدهاند به طرز قابل توجهی محکمتر هستند و به عنوان پناهگاه قابل استفادهاند. افزود: در خصوص تمام ساختمانها، از جمله بیمارستانها و مدارسی که خدمات عمومی ارائه میدهند، اولین سیاست این است که ساختمان نباید خراب شود و سیاست دوم این که قادر به ارائه خدمات به افراد در مواقع لزوم باشد.
۱۹ درصد از مدارس کشور فرسوده و نیازمند مقاومسازی هستند
معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور با اشاره به اینکه ۱۹ درصد از مدارس کشور از نظر سیستم سازهای نیازمند توجه و فرسوده هستند که باید مورد توجه ویژه قرار گیرند و برای آنها برنامهای اجرایی به منظور تخریب و بازسازی یا مقاومسازی در نظر گرفت، افزود: تعدادی از آنها مستلزم مقاومسازی هستند یا سیستم تاسیساتی آنها باید جابجا شود. در ۵ تا ۶ درصد از این موارد، مداخله جدیتری لازم است زیرا عمر بنا بالاتر است.
عبداللهی همچنین به برنامه اجراییای که وزارت آموزش و پرورش طراحی کرده و به سازمان مدیریت بحران کشور اعلام نموده، اشاره کرد و گفت: از محل منابع بند میم ماده ۲۸ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی و اداری دولت که هدف آن پیشگیری است، منابعی پیشبینی خواهیم کرد تا بتوانیم در یک بازه زمانی مناسب، مقاومسازی و بازسازی را انجام دهیم.
بین سالهای ۸۵ تا ۸۷ حدود ۶۵ درصد از مدارس ناایمن بودند
وی با اشاره به اینکه در سالهای ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷ حدود ۶۵ درصد مدارس ناشی از ناایمن بودن مشکلات اساسی داشتهاند، گفت: دولت ۴ میلیارد دلار هزینه کرد و بسیاری از این مدارس به طور اساسی بازسازی شدند و گامهای مثبتی در راستای ایمنسازی مدارس در ایران برداشته شد که موجب شد سازمان ملل نیز جایزهای بینالمللی به ایران اعطا کند.
افزایش توان سازهای مدارس در مناطق بالای خطر زلزله
معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور بیان کرد: زلزلههایی که در کشور به تخریب منجر شده است، شدت آنها بین شش تا هفت ریشتر بوده است و بر این اساس ضریبی به عنوان ضریب خطر نسبی زلزله برای هر منطقه تعیین میشود. در آییننامه ۲۸۰۰، نقشهای به پیوست آمده که بر مبنای آن، خطر نسبی زلزله در مناطق مختلف کشور از پایین تا بسیار بالا مشخص شده و طراحی باید متناسب با ضریب خطر نسبی زلزله انجام گیرد. در نتیجه، برای مناطقی که خطر بالاتری دارند، مدارس را با استحکام بیشتری میسازیم و در مناطقی زلزلهخیزتر، مدارس با مقاومت بالاتری طراحی و اجرا میشوند.
عبداللهی افزود که تا چند سال قبل فاقد نقشه دقیقی برای پهنهبندی خطر نسبی زلزله در تهران بودیم، اما شورای عالی معماری و شهرسازی به تهیه این نقشه پرداخته و اکنون به شهرداری ابلاغ شده است و آنها نیز ملزم به طراحی بر اساس این نقشه هستند. مدارس به دلیل تجمع دانشآموزان، ضریب اهمیت بالاتری نسبت به ساختمانهای مسکونی دارند؛ در هر کلاس به طور متوسط ۳۰ نفر حضور دارند که معادل ۱۰ واحد مسکونی است؛ لذا اگر به یک کلاس آسیبی وارد شود، معادل تخریب یک مجتمع مسکونی با ۱۰ واحد است بنابراین طراحی و ملاحظات مرتبط باید در نظر گرفته شود و متناسب با ضریب خطر ساخته شوند.
در ۴۰ سال اخیر هیچ مورد آتشسوزی در مدارس تهران گزارش نشده است
او در پاسخ به این پرسش که با توجه به بیانات مسئولان آتشنشانی، از میان بیش از ۶۴۰۰ مدرسه تهران، فقط ۴۰ مدرسه به اخذ تاییدیه ایمنی پرداختهاند و تنها ۳ مدرسه موفق به دریافت آن شدهاند، گفت: تعدادی از آتشسوزیها در مدارس تهران در طی ۴۰ سال گذشته گزارش نشده است؛ آیا تعداد آتشسوزیها در مدارس تهران چه تعداد بوده است؟
ساخت مدارس جدید طبق آئیننامههای ملی ساختمان
عبداللهی با اشاره به این که یکی از اقدامات مثبتی که صورت گرفته ساماندهی حوزه آتشنشانی است، گفت: در خصوص مدارس میتوان دو نوع تقسیم بندی داشت، یک دسته مدارسی که موجود هستند، که بیش از ۱۰۰ هزار مدرسه در کشور وجود دارد و بیش از ۱۶ میلیون دانشآموز در آنها تحصیل میکنند و دسته دیگر مدارسی که در حال ساخت هستند؛ مدارس جدید به صورت کاملاً منطبق بر نظام فنی اجرایی کشور ساخته میشوند که متولی آن سازمان نوسازی است. ایمنی به همراه ضوابط فنی به طور کامل در این مدارس رعایت میشود، بهطوریکه ۲۴۰۰ مدرسهای که تحویل داده شدهاند دارای سیستمهای آتشنشانی مجهز، لوله خشک، پودر آتشنشانی و ورودی و خروجیهای مشخص هستند و دارای سیستمهای هشدار دهنده آتش و دود نیز میباشند. این مدارس بر اساس اصول فنی و مقررات ملی ساختمان طراحی و ساخته میشوند.
معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور تأکید کرد که تمامی این ساخت و سازها در سراسر کشور و بدون استثنا صورت میگیرد و گفت: ما به عنوان مجری، خودمان کارهای طراحی و اجرا را انجام میدهیم و سازهها مطابق با مقررات ملی ساختمان و نظام فنی اجرایی ساخته میشود.
دسترسی آتشنشانی به مدار و عرض معبر، شرایط صدور مجوز فعالیت مدارس
عبداللهی ادامه داد: نکته مهم در این باره این است که حتی برای مدارس غیردولتی نیز مجوز صادر میشود به این شرط که دسترسی آتشنشانی به مدرسه و عرض معابر جدی لحاظ شده باشد؛ تمامی ورودیهای مدارس بدون استثنا با در نظر گرفتن اصول ایمنی آتشنشانی طراحی شدهاند.
او همچنین به این مسأله اشاره کرد که در سطح جهانی این دیدگاه وجود دارد که ساختمان باید به صورت خودسرپرست ایمن باشد و خودش را تحت کنترل نگه دارد؛ دنیا به مرحلهای فراتر از آتشنشانی دست یافته است، این بدان معنا نیست که نباید آتشنشانی داشته باشیم، بلکه سیستمهای آمادهباش و مقابله باید به درستی در نظر گرفته شوند. یکی از مسئولیتهای اصلی آتشنشانی علاوه بر اقدامات در مواقع بحران اجرای برنامههای پیشگیرانه نیز میباشد، به این معنا که باید به مردم یادآور شوند که مراقب مدارس ناایمن باشند.
آتشنشانی توان اظهار ناایمن بودن سازهها را ندارد
معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور با اشاره به اینکه آتشنشانی صلاحیت لازم برای مشخص کردن بهترین ناایمنی سازه ساختمانها را ندارد، افزود: بنابراین اگر آتشنشانی اعلام کند که سازه یک ساختمان ناایمن است، در واقع صلاحیت انجام چنین اعلامی را ندارد، زیرا ناایمنی زمانی معنای واقعی پیدا میکند که سن ساختمان مشخص و به درستی ارزیابی گردد و این نظام ارزیابی و طراحی تفصیلیاست که معین میکند آیا یک ساختمان ناایمن تصور میشود یا نه.
عبداللهی ادامه داد: تشخیص اینکه یک ساختمان و یک مدرسه ناایمن است، در اختیار دستاندرکارانی قرار دارد که معاینه دقیق انجام دهند.
مدارس ناایمن تخلیه خواهند شد
در صورت بروز زلزله، دانشآموزان در مدارس جدید در امان خواهند بود
او با تأکید بر این نکته که اگر به این نتیجه برسیم که یک مدرسه ناایمن است و باید تخلیه شود، این اقدام حتماً انجام خواهد شد، گفت: در تهران ۴۲۶۸ هکتار بافت فرسوده در دسترس است و اگر زلزلهای در تهران رخ دهد، تعداد قابل توجهی از ساختمانهای مسکونی فرسوده آسیب خواهند دید؛ در زلزله بم، اگر یک دانشآموز در مدرسه حضور داشت، احتمال آسیب به مدرسه وجود داشت، اما اکنون با ساخت مدارس جدید، دانشآموزان در معرض خطر نخواهند بود.
برای بازسازی و مقاومسازی مدارس فرسوده به ۲۵۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز است!
معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور بیان کرد: اگر قرار باشد در یک بازه کوتاهمدت، اقداماتی برای بهبود وضعیت مدارس فرسوده صورت گیرد، به حدود ۲۵۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز خواهد بود که این رقم میتواند معادل بودجه عمرانی کشور باشد و به عبارتی عددی قابل توجه محسوب میشود.
