برنامه هشتم توسعه باید مسیر جهش فناوری و تحول اقتصاد دیجیتال کشور را هموار کند
دکتر یاری با تأکید بر ضرورت تدوین برنامه‌ای مسئله‌محور و نتیجه‌گرا، گفت: پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با ارزیابی عملکرد برنامه هفتم، شناسایی چالش‌های بخش و بررسی روندهای جهانی فناوری، به دنبال ارائه پیشنهادهایی برای هموارسازی مسیر توسعه فناوری و تحول اقتصاد دیجیتال در برنامه هشتم است.
دکتر علیرضا یاری، رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی و اقتصاد دیجیتال با اشاره به آغاز فرآیند تدوین برنامه هشتم توسعه کشور، اظهار کرد: برنامه‌های توسعه فرصتی برای بازنگری در مسیر حرکت بخش‌های مختلف و تعیین اولویت‌های میان‌مدت و بلندمدت کشور هستند. حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز به دلیل سرعت بالای تحولات فناورانه و نقش زیربنایی آن در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، از اهمیت ویژه‌ای در این فرآیند برخوردار است.
او افزود: پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات به‌عنوان بازوی پژوهشی و مشورتی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، مسئولیت مهمی در فراهم‌سازی پشتوانه علمی و کارشناسی این برنامه بر عهده دارد. مأموریت ما در این پروژه صرفاً تدوین مجموعه‌ای از پیشنهادها و احکام برنامه‌ای نیست؛ بلکه تلاش می‌کنیم با انجام مطالعات کارشناسی، ارزیابی عملکرد دوره‌های گذشته، شناسایی مسائل و چالش‌های بخش و بررسی تجربیات بین‌المللی، چارچوبی منسجم برای جهت‌گیری‌های توسعه‌ای حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات ارائه کنیم.
یاری با تشریح رویکرد اصلی پژوهشگاه در انجام این پروژه تصریح کرد: رویکرد اصلی ما حرکت از برنامه‌ریزی مبتنی بر فهرست اقدامات به سمت برنامه‌ریزی مسئله‌محور، نتیجه‌گرا و مبتنی بر شواهد است. معتقدیم احکام برنامه توسعه زمانی اثربخش خواهند بود که از یک‌سو به مسائل واقعی کشور پاسخ دهند و از سوی دیگر، از قابلیت اجرایی، منابع و سازوکارهای مشخص برای تحقق برخوردار باشند.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی و اقتصاد دیجیتال ادامه داد: در همین راستا، تلاش داریم ضمن بررسی میزان تحقق اهداف و احکام برنامه هفتم توسعه و شناسایی نقاط قوت و ضعف آن، تحولات مهمی نظیر هوش مصنوعی، ارتباطات نسل پنجم و نسل‌های آینده، اقتصاد دیجیتال، خدمات ابری، اینترنت اشیاء، امنیت سایبری و فناوری‌های نوظهور را نیز در تدوین پیشنهادهای برنامه هشتم مورد توجه قرار دهیم. از نظر ما، برنامه هشتم باید علاوه بر پاسخ‌گویی به نیازهای فعلی بخش، ظرفیت مواجهه با تحولات آینده را نیز داشته باشد.
او درباره محورهای مطالعات و بررسی‌های انجام‌شده در این پروژه گفت: موضوعات این پروژه در چند محور اصلی قابل دسته‌بندی هستند. نخست، بررسی وضعیت موجود بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات و ارزیابی روند اجرای سیاست‌ها و برنامه‌های قبلی است. دوم، شناسایی چالش‌های نهادی، ساختاری، اقتصادی و فناورانه‌ای است که ممکن است مانع تحقق اهداف توسعه‌ای شوند. محور سوم، بررسی روندهای جهانی و تجربیات کشورهای پیشرو در توسعه زیرساخت‌ها، خدمات و اقتصاد دیجیتال است.
یاری افزود: در این بخش تلاش می‌کنیم از تجربیات بین‌المللی متناسب با شرایط و اقتضائات کشور استفاده کنیم و از الگوبرداری صرف و غیرمتناسب پرهیز داشته باشیم. در نهایت، تدوین پیشنهادهای سیاستی و احکام برنامه‌ای از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پیشنهادها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که ضمن تعیین اهداف و اولویت‌ها، دستگاه‌های مسئول، الزامات اجرایی و شاخص‌های سنجش پیشرفت نیز در آنها مشخص باشد.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی و اقتصاد دیجیتال با تأکید بر اهمیت مشارکت ذی‌نفعان در فرآیند تدوین برنامه هشتم توسعه تصریح کرد: یکی از الزامات موفقیت برنامه هشتم، مشارکت واقعی و مؤثر ذی‌نفعان بخش است. مسائل حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات صرفاً در محدوده یک دستگاه یا سازمان قرار ندارند و تحقق بسیاری از اهداف این حوزه مستلزم همکاری میان وزارتخانه‌ها، سازمان‌های تخصصی، شرکت‌های دولتی، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی است. بر همین اساس، در اجرای این پروژه، بهره‌گیری از دیدگاه مدیران اجرایی، کارشناسان، صاحب‌نظران دانشگاهی و فعالان بخش خصوصی را مورد توجه قرار داده‌ایم. تلاش ما این است که پیشنهادهای نهایی، علاوه بر برخورداری از پشتوانه علمی، با واقعیت‌های اجرایی و ظرفیت‌های نهادی و اقتصادی کشور نیز انطباق داشته باشند.
یاری در تشریح تفاوت رویکرد این پروژه با مطالعات معمول برنامه‌ریزی نیز اظهار کرد: تفاوت اصلی را باید در تلاش برای ایجاد پیوند میان مطالعات راهبردی و تصمیم‌گیری اجرایی جست‌وجو کرد. گاهی در مطالعات توسعه‌ای، مجموعه‌ای از مسائل و پیشنهادهای مناسب شناسایی می‌شوند، اما ارتباط روشنی میان این پیشنهادها، احکام قانونی، مسئولیت دستگاه‌ها و شاخص‌های ارزیابی عملکرد وجود ندارد. ما در این پروژه تلاش داریم این فاصله را کاهش دهیم. به این معنا که هر پیشنهاد برنامه‌ای باید مبتنی بر یک مسئله مشخص، دارای توجیه کارشناسی و برخوردار از مسیر اجرایی قابل پیگیری باشد. همچنین لازم است برای سنجش میزان تحقق اهداف، شاخص‌های کمی و کیفی مناسبی تعریف شود تا امکان پایش و ارزیابی مستمر در طول اجرای برنامه فراهم باشد.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی و اقتصاد دیجیتال در ادامه، درباره انتظارات از نتایج این پروژه برای آینده بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور گفت: انتظار ما این است که نتایج این پروژه بتواند به تدوین برنامه‌ای واقع‌بینانه، آینده‌نگر و قابل اجرا برای بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات کمک کند؛ برنامه‌ای که در آن توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، ارتقای کیفیت و دسترسی به خدمات، تقویت اقتصاد دیجیتال، توسعه فناوری‌های راهبردی، ارتقای امنیت و تاب‌آوری فضای دیجیتال و بهبود حکمرانی این حوزه به‌صورت هماهنگ مورد توجه قرار گیرد.
یاری تأکید کرد: نکته مهم این است که برنامه هشتم نباید صرفاً تکرار اهداف و احکام برنامه‌های گذشته باشد. لازم است با استفاده از تجربیات گذشته و شناخت دقیق‌تر تحولات پیشرو، اولویت‌های جدیدی برای توسعه کشور تعریف کنیم.
او در پایان خاطرنشان کرد: پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز تلاش خواهد کرد با اتکا به ظرفیت علمی و تخصصی خود و تعامل نزدیک با وزارت ارتباطات و سایر ذی‌نفعان، سهم مؤثری در این مسیر ایفا کند. باور ما این است که برنامه‌ریزی دقیق و مبتنی بر دانش، یکی از پیش‌نیازهای اصلی تبدیل ظرفیت‌های فناوری به فرصت‌های واقعی برای توسعه کشور است.
۳۳۳
