از واکنش یک نماینده به پژوهش «پیرپسر» تا حادثه فروش محصولات تقلبی

نشست خبری هشتمین دوره جایزه پژوهش سال سینما در شرایطی برگزار شد که دبیران این رویداد تأکید کردند سیاست‌گذاری در حوزه‌های کلان سینما، از جمله ممنوعیت نمایش سیگار تا قیمت بلیت، باید بر اساس پژوهش‌های علمی و کاربردی انجام گیرد، نه صرفاً براساس پیش‌فرض‌ها.

به نقل از ایسنا، علیرضا اسماعیلی – دبیر این دوره از جایزه پژوهش سال سینما – در نشستی خبری که ظرف صبح امروز دوشنبه (۱ دی‌ماه) در سازمان سینمایی برگزار شد، با معرفی برنامه‌های این دوره، بر اهمیت و جایگاه پژوهش در پیشرفت سینما تأکید ورزید.

او در خصوص مقام پژوهش در سازمان سینمایی گفت: سازمان سینمایی به عنوان نهادی که درصدد حل مشکلات سینما و ارتقای آن است، فعالیت‌های پژوهش سینمایی را در معاونت توسعه فناوری و مطالعات سینمایی پیگیری می‌کند. جایزه پژوهش که امسال هشتمین دوره خود را جشن می‌گیرد، از جمله اقداماتی است که تجربه هفت سال گذشته را به دوش می‌کشد.

اسماعیلی با قدردانی از تمامی افرادی که در دوره‌های قبل و بنیان‌گذاران این جایزه فعالیت کرده‌اند، افزود: حضور رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، به عنوان یک چهره دانشگاهی، زمینه‌ساز پیشرفت ما در این زمینه بوده است.

دبیر جایزه پژوهش به اهمیت نقش پژوهش در توسعه سینما اشاره کرده و گفت: در زمینه پژوهش واضح است که پژوهش یکی از عوامل اصلی توسعه است و اگر هدف ما ارتقا سینما به عنوان یک پدیده توسعه‌ای است، بدون نگرش پژوهشی، محقق نخواهد شد. سینمای موفق، سینمایی است که در تمامی ابعاد آن پژوهش‌های قابل تنفسی انجام شود.

او با اشاره به نقش دانشگاه‌ها در پژوهش، بیان کرد: با اعتقاد به اینکه پایگاه تحقیق در دانشگاه‌ها است، تلاش کرده‌ایم تعاملات خود را با این مراکز تقویت کنیم و از آن‌ها به عنوان منبع اصلی برای پژوهش‌ها استفاده کنیم. اقداماتی در راستای تحقق این هدف انجام شده که می‌تواند به بهبود کارهای پژوهشی ما کمک کند.

اسماعیلی به معرفی اقدامات پشتیبانی نیز پرداخت و اظهار داشت: به روزرسانی پژوهش‌های قبلی، یکی از فعالیت‌های ماست و این پژوهش‌ها به صورت مداوم در پایگاه معاونت توسعه فناوری و مطالعات مانند آثار گذشته بارگذاری می‌شوند. ما همچنین سعی داریم از طریق نیازسنجی از بدنه سینما، شامل تمامی معاونت‌ها و موسسات مرتبط با سازمان سینمایی، نیازهای پژوهشی را شناسایی کنیم تا بر اساس آن فراخوان‌هایی برای طرح‌های پژوهشی تنظیم نماییم. این طرح‌ها زیر نظر شورای علمی که ترکیبی از اساتید دانشگاه و کارشناسان در معاونت است، مورد بررسی قرار می‌گیرد. هدف ما این است که پژوهش‌های انجام‌شده، کاربردی باشند و به نیازهای سینمای کنونی پاسخ دهند. رئیس سازمان نیز بر اهمیت عملیاتی بودن این پژوهش‌ها تأکید دارد.

اسماعیلی هدف نهایی این جایزه را ارتقای سینمای ایران عنوان کرده و افزود: قصد ما از اهدای این جایزه، تشویق محققان و پژوهشگران و ایجاد پلی بین علم و عمل است؛ زیرا همچنان فاصله‌ای میان این دو وجود دارد. این فعالیت به صورت جمعی و با استقبال مناسبی در حال پیشرفت است.

وی همچنین به توضیح جزئیات این دوره پرداخت و گفت: این جایزه در چهار بخش شامل کتاب (تألیف و ترجمه)، طرح‌های پژوهشی تمام‌شده، پایان‌نامه‌های دکتری و کارشناسی ارشد و مقالات علمی برگزار خواهد شد. روند اجرایی به گونه‌ای است که پس از تشکیل شورای سیاست‌گذاری و تصویب آیین‌نامه، فراخوان‌ها منتشر و آثار پذیرفته می‌شوند. داوری این آثار بر اساس آرای ۱۲ داور در هر بخش (سه داور برای هر یک از چهار حوزه) انجام می‌گیرد. این داوران از میان اساتید محترم دانشگاهی که فعالیت‌های پژوهشی و سینمایی برجسته‌ای دارند شده‌اند و اختتامیه این جایزه در تاریخ ۱۰ دی‌ماه خواهد بود.

دبیر جایزه در ادامه به تلاش‌های صورت‌گرفته برای تقویت ارتباط با دانشگاه‌ها اشاره کرد و گفت: در سال جاری سعی کردیم تا با تمامی دانشگاه‌های معتبر که دارای رشته سینما هستند، ارتباطات بیشتری برقرار کنیم و نشست‌های متعددی با مدیران گروه‌ها برگزار کردیم تا از نظرات آن‌ها بهره‌مند شویم. ما همچنین یافته‌های پژوهشی معاونت را در هشت دانشگاه معتبر کشور، مانند دانشکده جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، ارائه دادیم که این امر فرصتی برای آشنایی بیشتر با نیازها و چالش‌های حوزه سینما به وجود آورد.

او در ادامه ضمن تأکید بر نقش پژوهش برای فیلمسازان گفت: اگر کارگردانی در نوشتن فیلمنامه از پژوهش بهره‌نگی نکند، بدون شک کارش ناقص خواهد بود. برخی از فیلمسازان معروف، بخش زیادی از زمان ساخت یک فیلم را به پژوهش اختصاص می‌دهند. بنابراین بخش عمده‌ای از مسأله پژوهش به خود فیلمساز بستگی دارد.

اسماعیلی همچنین بر نقش سازمان سینمایی در رهبری پژوهش‌های کاربردی تأکید کرده و افزود: ما بر اساس نظرسنجی از معاونت‌ها، صنوف و مؤسسات، فراخوان‌هایی را تنظیم می‌کنیم. به عنوان مثال، بررسی تفاوت‌های فیلم‌های دو دهه، تحقیق در مورد رشد فیلم‌های کمدی و تأثیر آن بر جامعه، و دیگر موضوعات از این قبیل از جمله محورهای پژوهشی ماست. ما پژوهش‌هایی را انجام می‌دهیم تا تهیه‌کنندگان و فیلمسازان بتوانند از آن استفاده کنند. حتی در مواردی، فیلمسازان مستقیماً درخواست کمک پژوهشی در زمینه فیلمنامه‌های خود را داشته‌اند.

دبیر این جایزه به اقدامات مکمل نیز اشاره کرده و یادآور شد: مصاحبه با پیشکسوتان سینما جزء اقدامات تکمیلی ما بوده است. ما مجموعه‌ای از مصاحبه‌ها با شخصیت‌های برجسته سینما را انجام داده‌ایم که هم بر اهمیت پژوهش تأکید کرده و هم در موضوعات پژوهشی به ما کمک کردند. این مصاحبه‌ها در فضای مجازی قابل دسترسی است. همچنین توجه به فناوری‌های نوین نیز یکی از رویکردهای ما بوده است؛ در معاونت، اداره کل زیرساخت هم به بحث هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین پرداخته و ما موظف به آماده‌سازی خود به لحاظ فنی و فکری برای تغییرات جدید هستیم. مطالعه در مورد تأثیر هوش مصنوعی بر جنبه‌های مختلف سینما، مانند جوانب فقهی و حقوقی، نیز ضروری و در حال انجام است.

اسماعیلی برخی از پژوهش‌های کلیدی در حال انجام را ذکر کرد و تأکید نمود: ذائقه سینمایی کشور در این پژوهش‌ها مورد توجه قرار گرفته است، چرا که این پژوهش می‌بایست به‌روز باشد. تغییرات اجتماعی نیازمند پژوهش‌های جدید هستند. علاوه بر این، رصد و نیازسنجی نیز در دستور کار ما قرار دارد؛ و از طریق این رصد، نیازهای جامعه بررسی خواهند شد تا روایت‌های سینمایی متناسب با آن شکل بگیرد؛ به ویژه مواردی چون بررسی سهم حوزه سرگرمی یا مشکلات خانوادگی در ژانرهای مختلف. همچنین سیاست‌گذاری کاربردی نیز در برنامه‌ریزی ما گنجانده شده است، از جمله پژوهش‌هایی همچون «چگونگی افزایش مخاطبان خارجی»، «تبلیغ سینمای ایران در خارج» یا «بررسی سیستم‌های نوین فروش بلیت (نظیر سیستم رسا)». این پژوهش‌ها منجر به ایجاد اسناد سیاستی خواهند شد که پس از تلخیص و بحث با منتقدان و ناظران، به تصمیم‌گیرندگان (مانند خانه سینما یا مدیران دولتی) عرضه می‌شوند. هدف ما کاهش شکاف میان پژوهش و عمل است.

او در ادامه با اشاره به یک نمونه موفق از ارتباط پژوهش و عمل گفت: یکی از پژوهش‌های برجسته سال‌های اخیر، تحقیق «سازه‌های سینمایی و استانداردهای سالن‌های سینما» بود که با همکاری گروه معماری دانشگاه تهران رقم خورد. این تحقیق به یک کتاب جامع تبدیل شده که امروزه تمامی استانداردهای چیدمان صندلی، فاصله از زمین و گرادیان‌ها در آن مشخص شده است. این استانداردها اکنون به عنوان مبنای کار مهندسان و مراجع ذی‌صلاح از قبیل شهرداری به کار می‌رود و اجرایی شده‌اند.

در پاسخ به سؤالی در خصوص انتقادات نماینده مجلس نسبت به فیلم «پیرپسر»، اسماعیلی توضیح داد: پس از انتقاد این نماینده و درخواست او از وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برای حذف این فیلم از چرخه اکران، ما بلافاصله یک پژوهش انجام دادیم و پاسخ آن را برای ایشان ارسال کردیم.

اسماعیلی در رابطه با سینمای زیرزمینی در پاسخ به یکی از سؤالات گفت: تحقیقات باید به دست مسئولین بالاتر ارائه شوند. ما در حال تحرک در این زمینه با آیین‌نامه جدید هستیم.

او درخصوص مشکلات ناشی از فروش تقلبی برخی از فیلم‌های سینمای ایران که به جعل تاریخ سینما منجر می‌شود و پژوهش درباره صحت و سقم این اعداد و ارقام، بیان کرد: به منظور مقابله با این قبیل مشکلات، سینماشهر سامانه «سیستم رسا» را طراحی کرده تا به مسئله فروش‌های جعلی ناقد گردد.

دبیر این جایزه اضافه کرد که بر اساس پژوهش‌هایی که انجام شده، سینما قرار است جزئی از برنامه‌های آموزشی در سطح متوسطه قرار گیرد؛ و شورای وزیران در حال بررسی این موضوع است که درس آشنایی با سینما برای مقطع متوسطه اول ارائه شود.

تقدیر از ۱۰۸ اثر پژوهشی در هشتمین جایزه پژوهش سال سینمای ایران

حسین یزدان‌شناس – دبیر اجرایی «جایزه پژوهش سال سینمای ایران»- در ادامه این نشست خبری، اطلاعات بیشتری در خصوص روند اجرایی و فلسفه برگزاری این جایزه ارائه کرد.

او با اعلام آمار آثار ارسال شده اظهار داشت: در این دوره، بر خلاف سال‌های گذشته، طرح‌های پژوهشی در حال انجام از فهرست داوری خارج شده‌اند. در مجموع، ۱۰۸ اثر به دبیرخانه این جایزه رسیده که فرایند داوری آن‌ها در حال انجام است و نتایج نهایی در مراسمی در تالار رودکی، روز (۱۰ دی‌ماه) از ساعت ۱۵ تا ۱۷ اعلام و از برگزیدگان تقدیر خواهد شد.

یزدان‌شناس با تأکید بر جایگاه تحقیق در تصمیم‌گیری‌های کلان سینمایی، پژوهش را اساس تعیین سیاست‌ها دانسته و مثال زد: چندی پیش بخشنامه‌ای مبنی بر ممنوعیت نمایش شخصیت‌های سیگاری در فیلم‌ها صادر شد. این تصمیم دارای یک پیش‌فرض است، اما وقتی در یک پژوهش نظام‌مند به نتایج مشخصی برسیم، اعتبار کاملاً متفاوتی به آن خواهد بخشید. ممکن است پروژه‌ای را سفارش دهیم و به این نتیجه برسیم که نباید هر نوع سیگار کشیدنی را ممنوع کنیم.

او اضافه کرد: مسائل متعددی، همچون تعیین قیمت بهینه بلیت سینما متناسب با قدرت خرید مردم، یا بررسی سیاست‌های شناورسازی قیمت بلیت، همگی مستلزم پژوهش‌های دقیق و عمیق هستند. این پژوهش‌ها که به نوعی سیاست‌گذاری می‌شوند، به ارگان‌های تصمیم‌گیر از جمله خود سازمان سینمایی، معاونت‌های آن، یا نهادهایی مانند دولت و مجلس عرضه می‌شوند تا مبنای اتخاذ تصمیمات قرار گیرد.

دبیر اجرایی این جایزه در خصوص نحوه جذب و پژوهش‌های کاربردی توضیح داد: جایزه ما بخش دیگری هم دارد که به پژوهش‌های سفارشی تعلق دارد. معمولاً در نیمه اول هر سال فراخوانی با محورهای اصلی منتشر می‌نماییم. امسال ۱۱ محور اصلی و نزدیک به ۵۰ زیرمحور تعریف شده است و پژوهشگران و اساتید دانشگاه طبق این محورها به ما پیشنهاد می‌دهند.

وی ادامه داد: این پیشنهادات در شورایی متشکل از کارشناسان دانشگاهی و حرفه‌ای حوزه سینما و علوم اجتماعی بررسی و اولویت‌بندی می‌شوند. به عنوان نمونه، از حدود ۱۵۰ پیشنهاد ارسالی، ۵۶ مورد شده و برای عقد قرارداد پژوهشی اولویت‌دار گشته‌اند. سایر پیشنهادات که در اولویت امسال قرار نگیرند، برای فراخوان سال‌های آینده در نظر خواهند گرفت.

یزدان‌شناس در انتها، در مورد معیارهای داوری آثار در بخش رقابتی جایزه توضیح داد: داوران ما علاوه بر توجه به روش تحقیق صحیح و کاربردی بودن پژوهش، به ارتباط اثر با سینمای ایران نیز امتیاز می‌دهند. ممکن است پژوهشی دارای روش تحقیق درستی باشد، اما اگر ارتباط معنا‌دار و مفیدی با مسائل سینمای کشور نداشته باشد، امتیاز کامل نخواهد گرفت.