تنها به زیبایی‌شناسی واحد پول ملی محدود نشویم/ باید به حل ریشه‌های تورم بپردازیم

مهدی هادیان ، به تحلیل جزئیات موضوع اخیر درباره پیگیری حذف صفر از پول ملی توسط بانک مرکزی پرداخت و اظهار داشت: با مرور تاریخچه پولی برخی کشورها در چند دهه گذشته، ملاحظه می‌شود که معمولاً کشورهایی که با بحران جدی تورمی دست و پنجه نرم کرده یا در سال‌های متمادی با افزایش مستمر تورم مواجه بوده‌اند، اقدام به انجام اصلاحات پولی کرده و چند صفر را از واحد پولی خود حذف نموده‌اند؛ این موضوع اغلب با تغییر نام واحد پولی کشورها نیز همراه بوده است.

باید به فکر آینده پس از حذف صفر باشیم!

وی بر اهمیت آینده‌نگری و پیش‌بینی وضعیت پس از انجام اصلاح واحد پول ملی تأکید کرد و بیان داشت: حال سؤال اساسی این است که پس از حذف صفر از واحد پولی چه رخ خواهد داد و آیا این اقدام به‌واقع مفید خواهد بود یا خیر.

این عضو هیئت علمی پژوهشکده پولی و بانکی ادامه داد: با توجه به تجربیات کشورها، مشاهده می‌شود که این اقدام در برخی موارد نتایج مثبتی به همراه داشته و در مواردی دیگر به بن‌بست رسیده و کشورها ناچار شده‌اند که حذف صفر را چندین بار تکرار کنند.

هادیان در ادامه مطرح کرد: با بررسی عمیق‌تر این موضوع، درمی‌یابیم که در کشورهایی که در کنار اصلاحات پول ملی، مشکلات بنیادی و عوامل سازنده تورم را مدیریت کردند، دیگر نیازی به انجام اصلاحات مجدد پولی پس از نخستین اقدام برای اصلاح واحد پول نبود. در مقابل، کشورهایی که بدون توجه به ریشه‌های تورم اقدام به این اصلاحات کردند، پس از مدتی دوباره ناچار به حذف صفر شدند تا بتوانند به واحد پولی خود اعتبار ببخشند.

زمانی که به تجربه کشورها توجه می‌شود، می‌بینیم که این اقدام در برخی از کشورها نتیجه مثبتی داشته و در برخی دیگر با شکست روبرو بوده است که مجبور شدند تا تجربه حذف صفر را برای چندین بار تکرار کنند.

برابری پول هر کشور برای مردم آن حائز اهمیت است 

وی خاطرنشان کرد: این واقعیتی است که واحدهای پولی در سطح ملی با یکدیگر مقایسه می‌شوند و برای مردم هر کشور مهم است که ارزش واحد پول آن‌ها در برابر واحد پول کشورهای دیگر چگونه است؛ زیرا اگر در معاملات با ارزهای دیگر نیاز به مبادله مقادیر بالای پول یک کشور باشد، این امر نه‌تنها در عرصه سیاسی بلکه در عرصه ملی نیز تصویر خوبی را منعکس نمی‌کند و به همین دلیل در برخی مواقع کشورها اقدام به اصلاح پولی برای تقویت اعتبار واحد پول ملی می‌کنند.

این عضو گروه مطالعات سیاست‌های پولی و ارزی تصریح کرد: در مجموع، هرچه واحد پول یک کشور واجد صفرهای بیشتری باشد، نگهداری مقادیر بیشتری پول ضروری است که این باعث افزایش هزینه‌های چاپ اسکناس و همچنین بروز مشکلات در حوزه حسابداری می‌شود.

هادیان ادامه داد: اما، پرسش بنیادین این است که اگر اصلاحات پولی به نتیجه برسد، چه اقداماتی باید انجام شود؟ آیا قرار است که همان روندهای قبلی مجدد تکرار شود تا با ابرتورم مواجه شویم، یا همزمان با آن تمهیداتی برای کنترل و درمان تورم اتخاذ می‌شود تا اطمینان حاصل شود که با جهش‌های تورمی مشابه گذشته روبرو نشویم.

در مجموع، هرچه واحد پول یک کشور از صفرهای بیشتری برخوردار باشد، به نگهداری حجم بیشتری پول نیاز است که هزینه‌های زیادی برای چاپ اسکناس داشته و علاوه بر آن در بخش‌های حسابداری مشکلاتی را به همراه دارد.

با تورم ۴۰ درصدی پس از ۲۰ سال؛ حذف سه صفر بی‌اثر می‌شود!

وی در بیان روند نرخ تورم و ارتباط آن با ارزش واحد پول گفت: اگر نرخ تورم بلندمدت در اقتصاد ایران در حدود ۲۰ درصد باشد، با نرخ تورم ۲۰ درصد، تقریباً ۱۳ سال زمان نیاز است تا یک صفر به واحد پولی اضافه شود. به عبارت دیگر برای کالایی که امروز ۱۰۰ تومان هزینه دارد، در شرایط تورم ۲۰ درصدی طی ۱۳ سال آینده باید برای خرید آن ۱۰۰۰ تومان هزینه مدنظر گرفت.

معاون پژوهشی پژوهشکده پولی و بانکی افزود: بر عکس، در شرایطی که نرخ تورم ۲۰ درصد باشد، برای کالایی که هم‌اکنون ۱۰۰۰ تومان قیمت دارد، پس از ۳۸ سال باید یک میلیون تومان برای خرید همان کالا پرداخت. بنابراین برای اضافه شدن سه صفر به پول و در شرایط تورم ۲۰ درصد، ۳۸ سال زمان نیاز است و این در شرایطی است که تنها نرخ تورم ۲۰ درصدی را مد نظر قرار دهیم.

هادیان تأکید کرد: حال اگر به این نکته توجه کنیم که نرخ تورم بر اساس آمارهای سال‌های اخیر، به‌ویژه بعد از سال‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷، در محدوده نزدیک به ۴۰ درصد در نوسان بوده، مدت زمانی که طول می‌کشد تا یک صفر به پول ملی اضافه شود، به هفت سال کاهش می‌یابد و برای اضافه شدن سه صفر به پول ملی به چیزی بین ۲۰ تا ۲۱ سال نیاز داریم.

وی اظهار کرد: در صورتی که اگر در سال ۱۴۰۴ اصلاح واحد پول ملی انجام شود و سه صفر نیز از آن حذف گردد، اما اگر تورم کنترل نشود و به همین صورت که هست باقی بماند، ۲۰ سال آینده اصلاح واحد پول ملی به‌کلی بی‌اثر خواهد شد.

این معاون پژوهشی پژوهشکده پولی و بانکی گفت: به عبارت دیگر، اگر امروز اصلاح پول ملی صورت بگیرد و سه صفر از آن کاسته شود و «۱۰۰۰ تومان» به «یک تومان» تبدیل شود، با تداوم وضعیت تورم در نزدیک به ۴۰ درصد، در بیست سال آینده برای همان کالایی که اینک با یک تومان خریداری شده، مجدداً ۱۰۰۰ تومان باید هزینه کرد.

باید در جستجوی درمان ریشه‌ای تورم و علل افت ارزش پول ملی باشیم

هادیان خاطر نشان ساخت: بنابراین باید به این نکته توجه کنیم که هدف صرفاً باید آراستن واحد پول ملی از طریق حذف صفر نباشد. چرا که اگر تورم تداوم داشته باشد، آثار حذف صفر در مدت چند سال از میان خواهد رفت و از این رو، باید در پی درمان ریشه‌ای تورم و عوامل اصلی تداوم آن باشیم.

وی یادآور شد: در دهه ۱۳۸۰، مباحثی درباره حذف یک صفر از پول ملی مطرح گردید و در دهه ۱۳۹۰ به حذف سه صفر رسید و اکنون برخی از کارشناسان حوزه پولی و اقتصاد کلان خواهان حذف شش صفر نیز هستند که متأسفانه این خواسته ناشی از افزایش سریع تورم در سال‌های اخیر و کاهش قدرت برابری پول ملی در برابر ارزهای خارجی است.

حذف صفر در شرایط کاهش تورم اثرگذار است

این عضو گروه مطالعات سیاست‌های پولی و ارزی در پایان تأکید کرد: در نهایت، با توجه به نازک شدن ارزش پول ملی طی دهه‌های اخیر، اصلاح واحد پول ملی و به تعبیر دیگر «رفورم پول ملی با حذف صفر» در شرایط کنونی که تورم همچنان ادامه دارد، به طرز مثبتی قابل ارزیابی نیست. بنابراین نیاز است که اصلاحات پولی در شرایطی انجام گیرد که حداقل از نزولی شدن روند تورم و حرکت آن به سمت سطح ۲۰ درصدی به طور کامل اطمینان حاصل شود و همچنین باید پیش‌بینی کرد که در آینده ثبات نسبی در سطح اقتصاد کلان فراهم خواهد شد. از سوی دیگر، باید اطمینانی در سطح کلان برای جامعه ایجاد شود تا جامعه به این نتیجه برسد که این اصلاحات پولی در شرایطی خواهد بود که منافع مثبت برای جامعه و بخش‌های اقتصادی را به همراه داشته باشد.