اروپا به کاهش مصرف کولرگازی پرداخته، اما ما آن را توسعه میدهیم!
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند اظهار داشت که کشورهای اروپایی برای استفاده از سیستمهای سرمایشی مقررات سختگیرانهای را اجرا کرده و بر اجرای آن نظارت دقیقی دارند. او تصریح کرد که در ایران نه تنها هیچ قاعده مشخصی وجود ندارد، بلکه برخی از فروشگاههای بزرگ با عرضه کولرهای گازی بیکیفیت، استفاده از این تجهیزات در مناطقی که نیازی به آن نیست را ترویج کرده و به افزایش ناترازی انرژی دامن میزنند.
سیدطهحسین مدنی در گفتگو با ایسنا، به ناترازی انرژی در کشور اشاره کرد و گفت: ناترازی در تولید و مصرف برق در ماههای اخیر به صورت قطعیهای چند ساعته در سرتاسر کشور بروز کرده و این ناترازی در پیک مصرف امسال احتمالاً به ۲۴ هزار مگاوات خواهد رسید.
مدنی ادامه داد: در این مدت دولت تلاش کرده با پیگیری سیاستهای فوری تولید و با سرمایهگذاری ۱۵ میلیارد دلاری و برنامهریزی برای تولید ۳۰ هزار مگاوات برق از انرژی خورشیدی در سه سال آینده، ناترازی را برطرف کند، اما ممکن است این اقدامات با نادیده گرفتن برخی روندها، نظیر تبلیغ نادرست و ترویج کولرهای گازی غیر استاندارد و پرمصرف، به نتایج مطلوب نرسد و ناترازی انرژی همچنان ادامه یابد.
وی همچنین توضیح داد: اگرچه از سال گذشته با مصوبه شورای عالی انرژی، تبلیغ کولر گازی برای جلوگیری از ترویج این وسایل در اقلیمهای بینیاز از آن ممنوع شده است؛ اما برخی فروشگاههای بزرگ لوازم خانگی به صورت غیر مستقیم در حال تبلیغ و ترویج کولرهای گازی بخصوص در تهران هستند.
فروش برندهای ناشناخته و پرمصرف کولر گازی
مدنی خاطرنشان کرد: نکته اول اینکه در بسیاری از مناطق تهران نیازی به استفاده از کولر گازی نیست و به نوعی این وسایل با اقلیم پایتخت سازگاری ندارند، اما برخی از فروشگاههای بزرگ با ارائه شرایط اقساطی برای فروش برندهای ناشناخته و بی کیفیت کولر گازی، مشتریان را به خرید کولرهایی با مصرف بسیار بالا تشویق میکنند.
وی افزود: پیش از پرداختن به جزئیات این موضوع، مروری بر تجارب کشورهای اروپایی و قواعد و مقررات آنها در استفاده از کولرهای گازی میتواند بسیار مفید باشد. طبق گزارش موسسه منابع جهانی (World Resources Institute)، در اروپا کشورهای اسپانیا، ایتالیا و یونان و بخشهایی از فرانسه با تغییرات شدید دما در فصلهای گرم مواجه هستند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: یورونیوز نیز در این زمینه گزارشی ارائه داده بود که نشان میدهد تا سال ۲۰۲۲ استفاده از کولر گازی در اروپا چندان رایج نبود و تنها ۱۹ درصد از منازل و کسب و کارها به این تجهیزات مجهز بودند. موسسه منابع جهانی در گزارشی نیز اشاره کرده بود که تا سال ۲۰۱۲ فروش کولر گازی در ایتالیا کمتر از یک میلیون دستگاه در سال بوده، اما این عدد در سال ۲۰۲۲ به دو میلیون دستگاه افزایش یافته است.
مقررات سختگیرانه کشورهای اروپایی در مصرف انرژی
وی بیان کرد: افزایش استفاده از کولر گازی سبب شده است که دولتهای این کشورها به تدوین مقررات سختگیرانهای برای جلوگیری از افزایش ناگهانی مصرف انرژی پرداختهاند. بلومبرگ در این باره گزارش داده که اسپانیا حداقل دمای ۲۷ درجه در تابستان و حداکثر دمای ۱۹ درجه در زمستان برای ساختمانهای عمومی تعیین کرده و جریمههای سنگینی برای تخلف از این دستورالعمل در نظر گرفته است. ایتالیا نیز حداقل دمای ۲۵ درجه در اماکن تجاری و ۲۷ درجه در ادارات را برای فصل گرم مشخص کرده و ساختمانهایی که این محدودیت را نقض کنند، جریمههایی بین ۵۰۰ تا ۳۰۰۰ یورو دریافت خواهند کرد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تصریح کرد: در آلمان اگر پنجرههای ساختمانهای اداری، تجاری، دولتی و فروشگاهها در حین استفاده از سیستمهای تهویه گرمایشی و سرمایشی باز باشد، با جریمههای سنگین مواجه خواهند شد. این کشور همچنین قانونی تصویب کرده که بر اساس آن ساختمانها باید ۶۵ درصد از انرژی مورد نیاز برای سیستم گرمایشی خود را از منابع تجدیدپذیر تامین کنند.
ممنوعیت فروش کولرهای بیکیفیت در اروپا
وی افزود: بر اساس مقررات اکودیزاین (Ecodesign)، فروش کولرهایی که استانداردهای حداقل بهرهوری را رعایت نمیکنند در اروپا به طور کامل ممنوع است و آلمان در این زمینه به شدت عمل کرده است.
مدنی گفت: این کشورها پس از بحران انرژی سال ۲۰۲۲، مقررات سختگیرانهتری را تصویب کردهاند. به عنوان مثال، اسپانیا به منظور کاهش مصرف گاز، حداقل دمای فصل گرم را حدود هفت تا هشت درصد افزایش داده و حداقل دمای فصل سرد را نیز به همین میزان کاهش داده است. ایتالیا با اجرای برنامهای تحت عنوان «عملیات ترموستات» (Operation Thermostat) و سختتر کردن قواعد مصرف انرژی، تلاش کرده حدود ۵.۳ میلیارد متر مکعب مصرف گاز را کاهش دهد. طبق گزارش یورونیوز، این اقدامات در ایتالیا حتی با اعتراض صاحبان کسب و کار و مردم روبرو شد، اما دولت بر موضع خود پافشاری کرد. آلمان نیز در این دوره قانون صرفهجویی انرژی را تصویب کرده و با نظارت دقیق، آن را به اجرا درآورده است.
مدنی ادامه داد: بلژیک به دلیل تغییرات دمایی کمتر، عمدتاً قواعد اتخاذ شده در اسپانیا، ایتالیا و آلمان را به صورت توصیهای مطرح کرده و همواره در حال تکرار آن است تا در صورت بروز شرایط اضطراری، مردم آمادگی لازم برای اعمال محدودیت را داشته باشند.
ممنوعیت استفاده از برخی کولرهای گازی تا سال ۲۰۲۷ در اروپا
وی خاطرنشان کرد: علاوه بر این مقررات داخلی، اتحادیه اروپا به تدریج در نظر دارد تا سال ۲۰۲۷ واردات سیستمهای خنککننده مبتنی بر گازهای F یا هیدروفلوئوروکربنها (HFCs) را به دلیل ناکارآمدی و آسیب به لایه ازن به طور کامل ممنوع کند و از هم اکنون در حال کاهش شدید استفاده از این گازها است.
مدنی با بیان اینکه در اکثر کشورهای اروپایی به دلیل رطوبت بالا، استفاده از کولر گازی در برخی مناطق و از کولرهای آبی یا چیلرهای جذبی رایج است، یادآور شد: برخی کشورهای اروپایی علاوه بر این محدودیتها، قوانین دیگری نیز برای استفاده از دستگاههای تهویه وضع کردهاند. اسپانیا با اعمال مالیات بر استفاده از کولرهای مبتنی بر گازهای F و با گرید انرژی پایین، عملاً مصرفکنندگان را از خرید این نوع کولرها منصرف میکند.
وی ادامه داد: همچنین روزنامه SUR گزارش داده که اسپانیا از سپتامبر ۲۰۲۲ مالیات گازهای گلخانهای در تولید، واردات و نصب سیستمهای سرمایشی را ۱۰ درصد افزایش داده است.
مدنی اظهار داشت: در یونان، خرید سیستمهای سرمایشی با برچسب انرژی C و پایینتر، شامل ۲۴ درصد مالیات بر ارزش افزوده بیشتر میشود و در پرتغال خرید سیستمهایی با گرید F و G، ۱۵ درصد مالیات بیشتر دارد. طبق مقررات اکودیزاین (Ecodesign)، برچسب انرژی باید به صورت دقیق تعیین شود و در صورت تخلف و نصب برچسب نادرست، جریمههای سنگینی شامل حال متخلفان خواهد شد. این برچسب باید به طور واضح و در معرض دید بر روی کولر نصب گردد.
وی افزود: همچنین در مصرف خانگی برق، اسپانیا تعرفه پلکانی وضع کرده و به ازای هر کیلووات ساعت مصرف بالاتر از حد مجاز، ۱۵ سنت یورو جریمه در نظر میگیرد. در آلمان نیز اگر مصرف یک مشترک ۱.۵ برابر میانگین مصرف منطقه شود، پس از اخطار، وی موظف به انجام ممیزی انرژی با حضور ناظر میشود. در سوئد نیز یارانههای دولتی در صورت مصرف بالاتر از متوسط، به صورت تدریجی کاهش یافته و سپس حذف میشود.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در ادامه خاطرنشان کرد: در اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۳ عرضه و فروش کولرها با نسبت بازده انرژی کمتر از ۲.۹ به طور کل ممنوع شده است. همچنین طبق مقررات گازهای F (F-Gas Regulation)، از ژانویه ۲۰۲۵ کولرهای گازی کوچک که استفاده از این گازها با پتانسیل گرمایش جهانی (GWP) بالای ۷۵۰ دارند، ممنوع خواهند شد. از ژانویه ۲۰۲۷ نیز کولرهای مبتنی بر گازهای F تا ظرفیت ۱۲ کیلووات که پتانسیل گرمایش جهانی بالای ۱۵۰ دارند، مگر در موارد خاص ایمنی و بهطور استثنایی مجاز نخواهند بود.
آیا تهران به کولر گازی ۳۰ هزار BTU نیاز دارد؟
وی اضافه کرد: تجربه این کشورها در شرایط کنونی میتواند برای ما که با ناترازی شدید در بخش مصرف سیستمهای سرمایشی مواجهایم، به شدت آموزنده باشد. به ویژه از آنجا که در بسیاری از مناطق کشور به خصوص تهران، نیازی به استفاده از کولر گازی وجود ندارد؛ چرا باید چنین نیازی شکل گیرد و مردم به سمت آن هدایت شوند؟ مثلاً به چه دلیلی باید از کولر گازی ۳۰ هزار BTU در تهران استفاده کرد؟
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تأکید کرد: متأسفانه این وضعیت با عرضه کولرهای گازی کمکارآمد و پرمصرف از سوی برخی فروشگاههای بزرگ لوازم خانگی تشدید شده است. برخی از این فروشگاهها با فراهم کردن شرایط اقساطی برای این کولرهای بیکیفیت، مردم را به خرید آنها تشویق میکنند. گرید انرژی این کولرها در شرایط آزمایشگاهی و ایدهآل تعیین شده و به دلیل ضعف طراحی و کیفیت پایین تولید، به تدریج کاهش چشمگیری در بهرهوری ایجاد میشود و راندمان در عمل بسیار پایینتر از برچسب ذکر شده خواهد بود.
فشار تبلیغاتی و عرضه کولرهای بیکیفیت
وی هشدار داد که این روند در ابتدا با تبلیغات گسترده و ایجاد شرایط جذاب، یک نیاز غیر منطقی را ایجاد کرده و سپس با ارائه محصولات بیکیفیت و برندهای ناشناخته که مصرف برق بالایی دارند، به تشدید ناترازی انرژی دامن میزند. این موضوع کاملاً در تناقض با تجربیات موفق کشورهای دیگری است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در پایان خاطرنشان کرد: بسیاری از چالشهای کنونی ما پیشتر در دیگر نقاط دنیا تجربه شده و راه حلهای مناسبی برای آنها طراحی و اجرا شده است. لذا مهم است که ما از این تجربیات بهرهبرداری کرده و تصمیمات خود را با آن مرتبط کنیم. نهادهای پژوهشی میتوانند به صورت فعال و به عنوان مشاور با شناسایی چالشها و استفاده از مطالعات تطبیقی به دولت یاری رسانند.
