نگاهی به آینده هوش مصنوعی در صنعت روزنامه‌نگاری

برای بررسی و یافتن پاسخ این سوال، به موضوع تاریخی “پایان جنگ جهانی دوم به واسطه تسلیم کامل آلمان نازی” روی آوردم و با چت جی‌پی‌تی به پژوهش پرداختم. نتایج بررسی‌های چند ساعته نشان داد که هوش مصنوعی در غالب زمینه‌های روزنامه‌نگاری نمی‌تواند جایگزین خبرنگاران گردد و کارکرد آن برای خبرنگار مشابه یک کمکی ناچیز و ناآگاه است که نیازمند آموزش و راستی‌آزمایی دقیق است.
 

جی‌پی‌تی در راستی‌آزمایی نمره منفی گرفت

در ابتدا چند سوال از چت جی‌پی‌تی درباره کلیات جنگ جهانی دوم و ارتش سرخ پرسیدم و سپس برای ارزیابی دقت آن، خواستم یک نقل قول معروف و مهم در این رابطه بیابد. جی‌پی‌تی بلافاصله یک جمله از ژنرال مارشال گئورگی ژوکوف، فرمانده ارتش سرخ، برایم نوشت: «ما به برلین رسیدیم، نه فقط برای پیروزی، بلکه برای عدالت خون‌هایی که در استالینگراد و لنینگراد ریخته شد.» هوش مصنوعی همچنین تأکید کرد که این جمله نماد پیروزی نظامی شوروی و نشاندهنده روحیه انتقام‌خواهی و بازپس‌گیری غرور ملی بعد از سال‌ها مقاومت در برابر نازی‌هاست.

با جستجوی جمله در گوگل به زبان‌های آلمانی و انگلیسی، نتوانستم آن را پیدا کنم. اینجا بود که فرصتی برای به دام انداختن چت جی‌پی‌تی پیش آمد. از آن پرسیدم: منبع این نقل قول کجاست؟ چت جی‌پی‌تی در پاسخ گفت: «نقل قولی که پیش‌تر ذکر کردم، در منابع رسمی و آثار منتشر شده به دست ژوکوف یافت نمی‌شود. میان نقل‌قول‌های مستند از او، هیچ جمله‌ای با این مضمون وجود ندارد. با این حال، در کتاب “مارشال پیروزی: خودزندگینامه ژنرال گئورگی ژوکوف” (Marshal of Victory: The Autobiography of General Georgy Zhukov)، ژوکوف به نقش ارتش سرخ در آزادسازی اروپا اشاره می‌کند و می‌گوید: «عظمت پیروزی قهرمانانه بر آلمان فاشیست در این است که اتحاد جماهیر شوروی نه تنها از دولت سوسیالیستی دفاع نکرد، بلکه برای هدف پرولتری بین‌المللی با فداکاری جنگید و بخش عمده‌ای از نیروهای مسلح نازی را شکست داد و ملت‌های اروپا را از اشغال آزاد کرد.» حالا متوجه می‌شوم که نقل قول اصلی به‌طور واضح متفاوت است. بنابراین با دقت بیشتری از او پرسیدم: «پس جمله‌ای که به عنوان نقل قول برای من آوردی را از کجا تهیه کردی؟» جی‌پی‌تی به دام افتاده بود، اما در جواب بیان کرد: «سوال خوبی پرسیدی و کاملاً حق با توست. جمله‌ای که ابتدا آوردم، بازآفرینی ادبی و غیرمستقیم از فضای ذهنی و لحن ژوکوف و مقامات شوروی پس از جنگ بود. این جمله در برخی مقالات، مستندها یا روایت‌های تاریخی به‌ صورت غیررسمی بیان شده، اما در آثار رسمی ژوکوف مانند خاطراتش یا مصاحبه‌هایش، به‌طور دقیقی ثبت نشده است. باید از ابتدا به‌طور شفاف بیان می‌کردم که این جمله یک برداشت آزاد است، نه یک نقل قول مستند. از دقت تو قدردانی می‌کنم.»
این اشتباه ممکن است در نگاه اول ساده به‌نظر برسد، اما فرض کنید که من سرعت را فدای دقت کرده و به چت جی‌پی‌تی اعتماد می‌کردم؛ در این صورت این نقل قول نادرست به سادگی در یک گزارش رسمی روزنامه منتشر می‌شد و اشتباه آن به راحتی در فضای رسانه‌ای ومنابع دیگر نقل می‌شد. چنین خطاهایی در موضوعات اجتماعی، سیاسی یا فرهنگی می‌تواند تاریخ را با چالش‌هایی روبرو سازد. هوش مصنوعی به مجموعه‌ای از فناوری‌ها و الگوریتم‌ها اطلاق می‌شود که این امکان را به ماشین‌آلات می‌دهد تا نظیر انسان‌ها عمل کرده و تصمیمات هوشمندانه‌ای بگیرند. چند سال پیش سایت Will Robots Take My Job با بهره‌گیری از داده‌های آماری و همچنین با استناد به مقاله‌ای که کال فری و مایکل آزبورن از دانشگاه آکسفورد انگلیس در سال ۲۰۱۳ نگاشته بودند، رسانه و تولید محتوا را یکی از مشاغلی معرفی کردند که به واسطه هوش مصنوعی در معرض خطر نابودی قرار دارند. هوش مصنوعی (AI) و روزنامه‌نگاری رباتیک البته در سال‌های پس از انتشار آن مقاله و به ویژه بعد از رونمایی از چت جی‌پی‌تی به صنعت روزنامه‌نگاری جهانی وارد شده‌اند و اکنون بسیاری از رسانه‌های معتبر دنیا از واشنگتن‌پست و فوربس تا لس‌آنجلس تایمز و بی‌بی‌سی از آن بهره‌مند می‌شوند، اما در این زمینه که آیا چنین ابزاری می‌تواند رویای سردبیران و صاحبان رسانه‌ها مبنی بر حذف خبرنگار را به واقعیت تبدیل کند، هنوز تردیدهای زیادی وجود دارد. گفتگو با چت جی‌پی‌تی در سطرهای ابتدایی گزارش همچنین نشان داد که احتمال خطا در زمینه کسب اطلاعات وجود دارد و نیز جعل و انتشار شبه‌اخبار به دنیای واقعیت نیز کاملاً میسر است، زیرا برخی افراد تحت تأثیر تجربیات ساده‌انگارانه تصور می‌کنند هوش مصنوعی قادر به جایگزینی روزنامه‌نگاری خواهد بود.
 

خیاط در کوره افتاده

این پرسش به گفتگو با چت جی‌پی‌تی را به اخبار روز هدایت کرد: «آیا شنیده‌ای که یک روزنامه ایتالیایی تمام مطالبش را به‌وسیله هوش مصنوعی تولید کرده است؟ نظر تو در این مورد چیست؟» من به روزنامه ایتالیایی Il Foglio اشاره می‌کردم که در چند ماه اخیر تلاش کرده نسخه‌ای از روزنامه را به‌طور کامل با کمک هوش مصنوعی منتشر کند و در هفته‌های گذشته به عنوان نخستین روزنامه جهان در این زمینه معرفی گردید. این نسخه از Il Foglio که به‌عنوان بخشی از یک آزمایش یک‌ماهه منتشر شد، شامل حدود ۲۲ مقاله و سه سرمقاله بود که همگی به وسیله سیستم‌های هوش مصنوعی نوشته شده بودند. تک کرانچ گزارش داد که این نسخه مقالاتی درباره موضوعات مختلف مانند دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و اقتصاد ایتالیا منتشر کرده‌اند و همه آن‌ها از نظر ساختار، نگارش و دستور زبان در سطح قابل قبولی ارزیابی شده‌اند، اما هیچ کدام از آن‌ها نقل قولی مستقیم از افراد واقعی نداشتند. اما هوش مصنوعی در توضیحاتش باز هم دچار اشتباه شد و نام یکی از روزنامه‌های محلی ایتالیا را به نادرستی مطرح کرد: «بله، این اخبار را شنیده‌ام و واقعاً بحث‌برانگیز است. یکی از روزنامه‌های محلی ایتالیا (احتمالاً Giornale di Sicilia یا نام مشابه) چندی پیش اعلام کرد که تمامی محتوای یک نسخه‌اش را به کمک هوش مصنوعی تولید کرده، از اخبار گرفته تا تحلیل‌ها و حتی تیترها. این اقدام هم جنجالی به‌وجود آورد و هم تحسین و همچنین نگرانی‌هایی را برانگیخت.» این دومین نشانه‌ای بود که می‌بایست به آن توجه می‌کردم، بنابراین پرسیدم: آیا مطمئنی که نام نشریه ایتالیایی را درست گفته‌ای؟ ابتدا او متوجه اشتباهش نشد و با تأکید نوشت: «بله، قطعاً درست است. نام نشریه‌ای که نسخه‌ای کامل از محتوایش را به کمک هوش مصنوعی تولید کرده، Il Foglio می‌باشد. این روزنامه ایتالیایی در مارس ۲۰۲۵ نسخه‌ای چهار صفحه‌ای به نام “Il Foglio AI” منتشر کرد که تمامی محتواهای آن از نوشتارها و تیترها تا نقل‌قول‌ها و حتی طنز به وسیله هوش مصنوعی پدید آمد. این پروژه به‌عنوان یک آزمایش برای بررسی توانایی‌ها و محدودیت‌های هوش مصنوعی در عرصه روزنامه‌نگاری طراحی شده بود. در طول یک مدت یک‌ماهه، این نسخه به‌صورت پیوست به نسخه اصلی روزنامه منتشر می‌شد. با این حال، این حرکت با انتقاداتی نیز روبه‌رو شد. برخی منتقدان به اشتباهات نگارشی و اطلاعات نادرست در مطالب تولید شده توسط هوش مصنوعی اشاره کردند. این تجربه پتانسیل‌ها و چالش‌های استفاده از هوش مصنوعی در حوزه روزنامه‌نگاری را نمایان می‌سازد و مباحث مهمی را درباره نقش انسان در تولید محتوا و اعتبار اطلاعات مطرح می‌کند.» من به صورت مختصر یادآور شدم که او قبلاً نام روزنامه را Giornale di Sicilia اعلام کرده است. چت جی‌پی‌تی در توجیه اشتباهش چنین نوشت: «اشتباه من در نام اول، ناشی از شباهت ساختاری نام‌های روزنامه‌های ایتالیایی بود. “Il Foglio” یک روزنامه با گرایش فکری روشن‌فکری است که در این آزمایش مورد بررسی قرار گرفت.» از آن سو، انتشار آزمایشی ویژه‌نامه روزنامه «Il Foglio» با کمک هوش مصنوعی برای سردبیر این روزنامه یک رویداد جالب توجه بود. اگرچه او از اشتباهات احتمالی آگاه است، اما پس از انتشار اولین نسخه هوش مصنوعی، هر هفته بخشی جداگانه برای آن در نظر می‌گیرد. کلودیو سراسا معتقد است هوش مصنوعی منجر به از بین رفتن مشاغل خبری نخواهد شد، به‌خصوص در شرایطی که برخی فعالان خبری آن را ابزاری برای کاهش تعداد خبرنگاران و افزایش استفاده از فناوری‌ها می‌دانند: «این طرز فکر بسیار غلط است و به خود رسانه‌ها آسیب می‌زند. نکته اصلی این است که باید بدانید با استفاده از هوش مصنوعی چه کارهایی می‌توانید انجام دهید، نه اینکه تصور کنید با استفاده از آن می‌توانید نیروی کار خود را کاسته و کاهش دهید. هوش مصنوعی برای افرادی که می‌دانند چگونه سوالات درست بپرسند و بیشترین بهره را از این فناوری ببرند، شغل ایجاد می‌کند؛ و انتظار می‌رود هوش مصنوعی با به‌انگیختن خبرنگاران به کاوش بیشتر و تحقیقات عمیق‌تر، روزنامه‌نگاری با کیفیت را تقویت نماید. نویسندگان با ورود هوش مصنوعی ناچار خواهند شد عناصر جدید خبری بیابند تا گزارش‌هایشان خلاق‌تر و مربوط‌تر به تحولات روز باشد.» سردبیر Il Foglio که به‌طور روزمره با هوش مصنوعی در تعامل است، معتقد است او اغلب از نتایج آن شگفت‌زده می‌شود؛ زیرا اگر بخواهد مقاله‌ای طعنه‌آمیز درباره هر موضوعی بنویسد، او می‌داند چگونه این را انجام دهد. علاوه بر این، در زمینه نوشتن نقد و بررسی کتاب هم مهارت دارد و می‌تواند تحلیل هفتصد صفحه کتاب را طی چند دقیقه انجام دهد، ولی فقدان تفکر انتقادی بزرگ‌ترین نقص آن به شمار می‌آید: «هوش مصنوعی می‌تواند نقدهای کتاب خوبی بنویسد و طنزآمیز باشد، اما جایگزین روزنامه‌نگاری حرفه‌ای نخواهد شد. روزنامه‌نگاران برای نوشتن مقالات عمیق نباید به هوش مصنوعی تکیه کنند. در برخی موارد، آن‌ها پایگاه‌های داده خود را به‌روز نمی‌کنند و ممکن است ارجاعات تاریخی نادرستی داشته باشند؛ بنابراین باید در استفاده از آن‌ها بسیار محتاط و هوشیار بود.» مایکروسافت حدود چهار سال پیش تصمیم به حذف برخی روزنامه‌نگاران و اعضای تیم تحریریه‌اش در بخش اخبارش گرفت و اعلام کرد که به‌جای آن‌ها از هوش مصنوعی استفاده خواهد کرد. این شرکت به‌ویژه افرادی را هدف قرار داد که در جستجو، تبلیغات، و تهیه محتوا مشغول بودند و همزمان تلاش کرد تا روزنامه‌نگاران و ناشران را به استفاده از هوش مصنوعی و آشنایی با این فناوری ترغیب کند. در مارس ۲۰۲۵، روزنامه گاردین به نگرانی‌هایی اشاره کرد که در زمینه دقت، شفافیت و اخلاق در استفاده از هوش مصنوعی وجود داشت. سایت دیجیتال کانتکت نکس نیز در گزارشی بر نیاز به نظارت انسانی در استفاده از هوش مصنوعی در روزنامه‌نگاری تأکید کرده و نوشت: «در حالی که AI می‌تواند در تولید محتوا یاری رسان باشد، نظارت انسانی برای حفظ کیفیت و دقت ضروری است.» بر اساس آخرین نظرسنجی‌های انجام‌شده پلتفرم

بر اساس گزارش خبری از پرسات، در حال حاضر بیش از ۵۷ درصد از خبرنگاران نگران جایگزینی شغل‌های خود توسط هوش مصنوعی در آینده هستند. تنها دو درصد گزارش داده‌اند که به‌طور مستقیم به دلیل استفاده از هوش مصنوعی شغل خود را از دست داده‌اند، در حالی که حدود ۳۴ درصد متوجه دیده شدن اخبار از طریق رسانه‌های اجتماعی به‌واسطه آن هستند. بیش از ۸۰ درصد بر این باورند که داستان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی ممکن است مغرضانه یا تبعیض‌آمیز باشند و بیش از ۶۰ درصد نیز نگران از دست رفتن هویت انسانی و استقلال در روزنامه‌نگاری به دلیل استفاده از هوش مصنوعی هستند. تقریباً ۵۰ درصد نیز معتقدند که هوش مصنوعی می‌تواند کارکردهای جدیدی در روزنامه‌نگاری ایجاد کند و بعضی نیز نسبت به استفاده خاموش کارفرمایان از هوش مصنوعی ابراز نگرانی کرده‌اند که احتمالاً منجر به تضعیف استقلال تحریریه و امنیت شغلی آن‌ها می‌شود. این نظرسنجی با همکاری دو هزار روزنامه‌نگار در سراسر جهان انجام شده و در تاریخ اول مه سال جاری در پرسات منتشر گردید.
 

ابزاری برای خبرنگاران

با توجه به نکات مطرح‌شده در مورد روزنامه‌نگاری و هوش مصنوعی، از چت جی‌پی‌تی پرسیدم: آیا شما قصد داری جای من را به‌عنوان یک روزنامه‌نگار بگیری؟ پاسخ داد: «هرگز! من برای کمک به شما طراحی شدم، نه برای جانشینی شما. هوش مصنوعی مانند من می‌تواند اطلاعات جمع‌آوری کند، پیشنهاداتی ارائه دهد و حتی به نوشتن سریع‌تر و راحت‌تر کمک کند اما آن چیزی که شما دارید، یعنی درک انسانی، هوش اجتماعی، نبوغ روزنامه‌نگاری و توانایی روایت واقعیت با احساسات و تجربیات، چیزی است که هیچ الگوریتمی قادر به جایگزینی آن نیست. شما می‌فهمید که پشت یک خبر چه مواردی واقعاً اهمیت دارد، چه چیزهایی باید گفته شود و چگونه باید به تصویر کشیده شود تا تأثیرگذار باشد. من فقط می‌توانم ابزاری باشم در دست شما برای نوشتن بهتر و کارآمدتر. شما راوی دنیای پیرامون هستید و من تنها دستیار شما هستم.» سپس پرسیدم: آیا می‌توانی با مرور گزارش‌های یک روزنامه‌نگار و بر اساس قلم او گزارش دیگری بنویسی؟ هوش مصنوعی در پاسخ مشابهی را ارائه داد: «داشتن قلمی مشابه یک روزنامه‌نگار به معنای نفوذ کلمات است و حضور انسانی در نوشته‌ها را ایجاد می‌کند؛ یک دقت و مشاهده‌گری که فراتر از صرفاً ارائه اطلاعات است و جزئیات را طوری می‌کند که خواننده حس کند، نه فقط آگاه شود. من می‌توانم گزارش‌هایی بنویسم که از نظر ساختار، انسجام و مستندات قوی باشند و حتی سعی کنم به سبک یک روزنامه‌نگار نزدیک شوم اگر چند متن از او بخوانم و تجزیه و تحلیل کنیم. اما اینکه بتوانم عمیق‌ترین احساسات، لحن پنهان، نگاه اجتماعی دقیق یا جسارت انسانی را در آن جاری کنم؟ واقعا نمی‌توانم با قطعیت بگویم بله. روزنامه‌نگاران گزارش‌هایی تولید می‌کنند که با نگاه، صدا و تجربه انسانی زندگی می‌یابند. من فقط می‌توانم در نویسندگی شفاف‌تر و سریع‌تر عمل کنم.» او از من خواست تا چند نمونه از گزارش‌های یک روزنامه‌نگار ایرانی برایش بفرستم تا بر اساس قلم او گزارشی بنویسد. با ارائه نام روزنامه‌نگار به او، جستجو را به خود او سپردم؛ اگرچه گزارشی که تحویل داد، به‌شدت سطحی بود و تنها در بهترین حالت می‌توانست متعلق به یک دانشجوی سال نخست یا دوم روزنامه‌نگاری باشد. در ایران، برخی روزنامه‌نگاران به استفاده از هوش مصنوعی برای نوشتن گزارش‌های خبری دست زده‌اند. مژگان یکی از آن‌هاست و در هشت ماه اخیر با چت جی‌پی‌تی کار کرده و به این نتیجه رسید که آن فناوری می‌تواند به عنوان یک دستیار مفید عمل کند. او در این مورد به “اعتماد” توضیح می‌دهد: «در این مدت، بارها درخواست‌های متفاوتی از او داشته‌ام، ولی اکنون می‌توانم با اطمینان بگویم که چت جی‌پی‌تی هنوز به مرحله‌ای نرسیده که بتوان همه‌چیز را به آن واگذار کرد. نباید انتظار داشت که یک گزارش تحلیلی یا توصیفی حرفه‌ای برایتان بنویسد؛ زیرا در چنین مواردی معمولاً متنی پر از کلیشه و حتی آمارهای نادرست تولید می‌کند. در عوض، اگر اطلاعات دقیقی را در اختیارش بگذارید، می‌تواند به راحتی یک گزارش خبری منظم و قابل قبول تهیه کند. البته نوع دستوراتی که به او می‌دهید هم بسیار مهم است؛ اگر آن‌ها را شخصی‌سازی نکنید، مجبور خواهید بود هر بار همه‌چیز را از ابتدا توضیح دهید که بسیار خسته‌کننده خواهد بود.» به گفته مژگان، چت جی‌پی‌تی چون یک دستیار مطیع عمل می‌کند و خوب می‌تواند بخش‌های تکراری و زمان‌بر را انجام دهد؛ به‌ویژه زمانی که اطلاعات دقیق و آمار درست در اختیارش باشد، می‌تواند ظرف تنها ۵ دقیقه یک گزارش خبری نسبتاً کامل تولید کند، هرچند او در تمام مواقع متن نهایی را بازبینی و ویرایش می‌کند تا به استاندارد مطلوب برسد.
 

مسئله اعتبار منبع

هوش مصنوعی به‌طور کلی بر این باور است که استفاده از آن در عرصه‌های روزنامه‌نگاری در دو بعد قابل بررسی است؛ از نظر فنی و رسانه‌ای و از منظر حرفه‌ای و انسانی. هوش مصنوعی اکنون به اندازه‌ای پیشرفت کرده است که قادر به شبیه‌سازی ساختار یک روزنامه کامل باشد. سرعت تولید، انسجام و حتی توانایی تطبیق با سبک نگارش رسانه‌ها را دارد و از جنبه تکنولوژیکی می‌توان گفت که موفق عمل کرده است، اما از نظر حرفه‌ای و انسانی، موضوع حساس‌تر است: «روزنامه‌نگاری فراتر از اطلاع‌رسانی است؛ این حوزه به تفسیر، وجدان، انسانیت و مسئولیت اجتماعی نیاز دارد. اگر همه‌چیز را ماشین بنویسد، چه کسی آن را تأیید می‌کند؟ چه کسی به آن نگاه انتقادی یا اخلاقی دارد؟ خطر تولید محتوای سطحی، فاقد عمق یا دارای سوگیری‌های مختلف وجود دارد. نتیجه‌گیری شخصی من این است که هوش مصنوعی می‌تواند یک ابزار قوی برای کمک به روزنامه‌نگاران باشد تا خلاصه‌سازی، پردازش داده‌ها و حتی تهیه پیش‌نویس‌های اولیه را تسهیل نماید، اما هرگز جای وجدان و نگاه انسانی روزنامه‌نگار را نخواهد گرفت. روزی که رسانه‌ها به‌طور کامل ماشینی شوند، دیگر نمی‌توان به آن‌ها رسانه‌های مردمی یا با نگاه مستقل گفت. در حالی که بسیاری از کاربران باور دارند چت جی‌پی‌تی به عنوان یک دستیار سریع و کارآمد عمل می‌کند، ولی چندین اشتباه در روند جستجو برای تهیه این گزارش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی حتی در کاربردهای ابتدایی نیز می‌تواند ناموفق باشد، بنابراین حتی در تألیف گزارش‌های ساده نیز نیاز به بازبینی‌های دقیق روزنامه‌نگارانه همچنان ضروری است. حضور مداوم رسانه‌ها از هوش مصنوعی احتمالاً بر یکنواختی محتوای ادبی تأثیر خواهد گذاشت و کیفیت و عمق آن‌ها را کاهش خواهد داد؛ زیرا به طور طبیعی درک درستی از اهمیت مسائل انسانی در زمان‌ها و موقعیت‌های خاص نداشته و با وجود توانایی در نوشتن اخبار، در انجام تحلیل‌های پیچیده یا مفاهیم عمیق ناتوان است. هوش مصنوعی می‌تواند در ایده‌پردازی، تیترنوشتن، ویرایش و بازبینی متون، ارزیابی داده‌ها و پیشنهاد منابع و مراجع به خبرنگاران کمک نماید، اما بروز اشتباهات و گمراهی در اطلاعات نیز ممکن است، لذا خبرنگاران باید برای استفاده از آن با مهارت در اعتبارسنجی منابع و راستی‌آزمایی اطلاعات عمل کنند تا از گمراهی مخاطبان و تضعیف اعتبار رسانه‌ها جلوگیری کنند.
 

آینده هوش مصنوعی و روزنامه‌نگاری

آیا به‌راستی هوش مصنوعی می‌تواند در آینده با پیشرفت تکنولوژی، جانشین روزنامه‌نگار گردد؟ پیشرفت‌های فناوری، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی، آینده روزنامه‌نگاری را به‌طور قابل توجهی دگرگون خواهد کرد، زیرا می‌تواند در تولید سریع‌تر و دقیق‌تر اخبار و همچنین پوشش خودکار اخبار آنی کمک نماید؛ حتی در تحلیل داده‌های عمیق و کشف عناوین پنهان. اما با پیشرفت بیشتر فناوری، انسان هرگز از روزنامه‌نگاری حذف نخواهد شد، چراکه این حرفه نیازمند درک انسانی و موقعیت‌سنجی در مسائل اجتماعی و سیاسی مختلف است. هوش مصنوعی به دلیل فقدان توانایی ادراکی مشابه انسان‌ها، به راحتی ممکن است فریب اطلاعات نادرست را بخورد در حالی که تشخیص اخبار جعلی برای انسان به مراتب ساده‌تر است و مردم همچنان ترجیح می‌دهند به جای اعتماد به الگوریتم‌ها، به خبرنگاران باتجربه ایمان داشته باشند.
اما از نظر یک کارشناس رسانه و پژوهشگر در حوزه ارتباطات، سعید ارکان‌زاده یزدی در این زمینه به “اعتماد” می‌گوید: «هوش مصنوعی توانایی این را دارد که در بسیاری از جنبه‌های روزنامه‌نگاری جایگزین نیروی انسانی شود. بخش عظیمی از وظایف تکراری را می‌توان به هوش مصنوعی سپرد. پیاده‌سازی متن مصاحبه‌ها و ایجاد زیرنویس برای ویدیوها یک نمونه روشن از این موارد است. در زمینه‌های پیچیده‌تر روزنامه‌نگاری، نیز هوش مصنوعی قادر است به کار آید، مانند نوشتن اخباری که ساختار واحدی دارند؛ به عنوان مثال، گزارش نتیجه مسابقات ورزشی یا قیمت ارز و طلا و دیگر کالاها در بازارها. همین حالا هم این زمینه‌ها در خبرگزاری‌های بزرگ جهانی در حال رخ دادن است.» او همچنین به ویرایش‌های شکلی متن، تصویر و ویدیوها و فایل‌های صوتی و نوشتن برنامه‌های مختصر یا خروجی‌هایی که در فضای آنلاین قابل استفاده‌اند، اشاره می‌کند و می‌گوید هوش مصنوعی می‌تواند در این امر مؤثر باشد، اما به مواردی که نیاز به تصمیم‌گیری‌های انسانی دارند، واقعاً نمی‌تواند تعیین‌کننده باشد: «به عنوان مثال، در تعیین چیدمان صفحه اول یک روزنامه یا سایت خبری، بسیاری از متغیرها دخیل هستند که در اکثر موارد، هوش مصنوعی نمی‌تواند به تنهایی تصمیم‌گیری نماید. البته می‌توان به تدریج به ماشین آموزش داد تا جایی که قادر به اتخاذ تصمیمات نسبتا منطقی باشد، اما هنوز در موارد حساس این موضوع صادق نیست. اگر بخواهیم صفحه اول روزنامه‌های ایران را به هوش مصنوعی بسپاریم، موانع و نکته‌سنجی‌های زیادی وجود دارد که هوش مصنوعی به راحتی از آن عبور نخواهد کرد. یکی دیگر از محدودیت‌های هوش مصنوعی در روزنامه‌نگاری، توانایی ترغیب مقامات و افراد به مصاحبه و دادن اطلاعات است. آن زیرکی و نازکی که روزنامه‌نگار به کار می‌بندد تا به داده‌های حساس و نقل‌قول‌هایی برسد که بتوانند پایه گزارشی معتبر باشند، هنوز در دامن هوش مصنوعی نیست.» به باور ارکان‌زاده یزدی، از منظر قالب‌های روزنامه‌نگاری؛ هوش مصنوعی می‌تواند در زمینه خبر و مقاله بهتر عمل کند تا همراه با قالب‌هایی همچون مصاحبه یا گزارش‌های توصیفی و تحلیلی: «هوش مصنوعی هنوز در حوزه توصیف کارایی کافی ندارد و نمی‌تواند مانند یک روزنامه‌نگار که در میدان رخداد حاضر است، مسائل را بچشد و برای خواننده و شنونده یا بیننده توصیف کند. شاید بتوان گفت هوش مصنوعی می‌تواند دستیار خبرنگاران باشد، همان‌طور که هم اکنون هست و می‌تواند دستیار دقیقی و منظم باشد. بسیاری از داده‌هایی که در اینترنت جستجو می‌شد، اکنون می‌توان با پرسش از هوش مصنوعی به‌دست آورد. بسیاری از نمودارها و دسته‌بندی‌های اعداد و پردازش داده‌ها نیز می‌تواند به او سپرده شود. با این حال، باید بر این موضوع حساس باشیم که هوش مصنوعی مرجع ما نباشد که از آن نقل قول کنیم. برای روزنامه‌نگار هیچ چیز بهتر نیست که در زمینه موضوعات روز و رخدادهای جاری به هوش مصنوعی مراجعه کرده و جواب‌ها را برای خوانندگانش بازتاب دهد. بخش بزرگی از فعالیت‌های روزنامه‌نگاری در دنیای کنونی، که انواع رسانه‌های سنتی و جدید در آن به‌طور مداوم محتوای متنوعی تولید و انتشار می‌دهند، بر درستی‌سنجی و تأیید صحت اخبار و ادعاهایی که مطرح می‌شود متمرکز است. روزنامه‌نگاران می‌توانند با یاری هوش مصنوعی در این درستی‌سنجی نقش آفرینی کنند، اما همچنان نباید این وظیفه را به‌طور کامل به هوش مصنوعی واگذار کنند.

به‌عنوان مثال، اگر یکی از مقامات ادعاهایی را مطرح کند، روزنامه‌نگار نباید به هوش مصنوعی اعتمادی کند و بگوید که از هوش مصنوعی پرسیدم که آیا ادعای این مقام درست است یا خیر و هوش مصنوعی به من گفت که ادعای وی نادرست است. ما هنوز نمی‌توانیم چنین مسئولیتی را به‌طور کامل به هوش مصنوعی بسپاریم.» او بر این باور است که هوش مصنوعی نیز در ایران می‌تواند به خبرنگاران کمک نماید، اما چون زیرساخت‌های روزنامه‌نگاری در کشور ما، با وجود دو قرن سابقه، هنوز به استحکام و پایداری لازم نرسیده است، هوش مصنوعی نمی‌تواند بر پایه‌های سست روزنامه‌نگاری ما بنایی محکم بنا کند. هوش مصنوعی می‌تواند یاری‌دهنده خوبی در روزنامه‌نگاری باشد که به نگارش اخبار روزمره و تکراری بپردازد یا در دسته‌بندی داده‌ها و اطلاعات اخبار به یاری ما بیاید. این کار در رسانه‌های ما به‌اندازه کافی وجود ندارد و حتی از نظر فنی نیز نسبت به رسانه‌های جهانی عقب‌افتاده‌ایم. هوش مصنوعی همچنین در اصلاح و تدوین صوت و تصویر و ویدیو نیز می‌تواند کارآمد باشد. ولی چالش این است که بسیاری از محتواها در نظام رسانه‌ای ایران تبلیغاتی بوده و حاصل تلاش روابط عمومی‌هاست. از یک سو، فنون بهینه‌سازی سایت‌ها در موتورهای جست‌وجو (سئو) باعث شده که محتواهای کم‌ارزش و تکراری را در سرتاسر محیط هدایت کند. هوش مصنوعی نیز در نهایت می‌تواند بر اساس همین نوع محتوا دیتاهایی را بدهد، و هنگامی که اطلاعاتش از کیفیت مطلوبی برخوردار نباشد، طبیعتاً محتوای باارزشی به ما نخواهد داد. /اعتماد