1. اورکات برمی‌گردد؟ بنیان‌گذار شبکه اجتماعی نوستالژیک از کاربران کمک خواست
بویوک‌کوکتن روز پنجشنبه در پستی در شبکه اجتماعی ایکس از علاقه‌مندان خواست به وب‌سایت Orkut.com مراجعه کنند، نام خود را برای حمایت از بازگشت این پلتفرم ثبت کنند و دیگران را نیز به مشارکت در این اقدام دعوت کنند.
این درخواست در شرایطی مطرح شده است که شبکه‌های اجتماعی طی سال‌های اخیر بیش از گذشته تحت تأثیر الگوریتم‌های پیشنهاد محتوا، رقابت بر سر جلب توجه کاربران و محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی قرار گرفته‌اند. بنیان‌گذار اورکات معتقد است اینترنت به ارتباطات انسانی اصیل‌تری نیاز دارد؛ ارتباطاتی که به‌جای تعاملات سطحی، بر دوستی و احساس تعلق به یک اجتماع متمرکز باشند.
اورکات چگونه به یکی از شبکه‌های اجتماعی محبوب جهان تبدیل شد؟
اورکات در سال ۲۰۰۴ به‌عنوان پروژه‌ای جانبی توسط بویوک‌کوکتن، مهندس نرم‌افزار وقت گوگل، راه‌اندازی شد. این پلتفرم به‌سرعت در کشورهایی مانند برزیل و هند محبوبیت پیدا کرد و به یکی از نامهای شناخته‌شده نسل نخست شبکه‌های اجتماعی تبدیل شد.
کاربران اورکات می‌توانستند پروفایل شخصی بسازند، دوستان خود را به شبکه ارتباطی‌شان اضافه کنند، در انجمن‌های موضوعی مشارکت داشته باشند و از طریق علایق مشترک با افراد دیگر ارتباط برقرار کنند. همین قابلیت‌ها باعث شد این سرویس برای میلیون‌ها نفر به بخشی از تجربه اولیه حضور در شبکه‌های اجتماعی تبدیل شود.
با وجود محبوبیت قابل‌توجه، اورکات در رقابت با پلتفرم‌هایی مانند فیس‌بوک به‌تدریج جایگاه خود را از دست داد. گوگل سرانجام در سپتامبر ۲۰۱۴ این شبکه اجتماعی را تعطیل کرد و تمرکز خود را بر سرویس‌های دیگر، از جمله یوتیوب، قرار داد.
با تعطیلی اورکات، یکی از پلتفرم‌های شاخص نسل نخست شبکه‌های اجتماعی از دسترس خارج شد؛ اما خاطره آن، به‌ویژه در میان کاربران برزیلی و هندی، همچنان زنده مانده است.
انتقاد بنیان‌گذار اورکات از شبکه‌های اجتماعی امروزی
بویوک‌کوکتن در نامهای که در وب‌سایت Orkut.com منتشر کرده، از مسیری که شبکه‌های اجتماعی طی دو دهه گذشته پیموده‌اند، انتقاد کرده است. او به‌ویژه نسبت به افزایش نقش الگوریتم‌ها و محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی ابراز نگرانی کرده و معتقد است این روند می‌تواند ماهیت انسانی ارتباطات آنلاین را تضعیف کند.
او در بخشی از این نامه نوشته است: «هوش مصنوعی فناوری خارق‌العاده‌ای است، اما در حال از بین بردن تنها چیزی است که شبکه‌های اجتماعی را خاص و ارزشمند می‌کرد: اینکه در آن سوی ماجرا، شخصی وجود دارد.»
بنیان‌گذار اورکات در ادامه بر ضرورت بازسازی اینترنتی تأکید کرده که در آن، افراد واقعی، ارتباطات اصیل و احساس تعلق به جوامع آنلاین در اولویت قرار داشته باشند.
این دیدگاه، انتقادی به یکی از روندهای مهم فضای دیجیتال نیز محسوب می‌شود: افزایش حجم محتوا و نقش سیستم‌های خودکار در آنچه کاربران می‌بینند. در چنین فضایی، ایده بازگشت به شبکه‌های اجتماعی مبتنی بر ارتباطات شخصی و اجتماعات کوچک‌تر می‌تواند برای بخشی از کاربران جذاب باشد.
تلاش‌های قبلی برای بازگشت به دنیای شبکه‌های اجتماعی
این نخستین بار نیست که بویوک‌کوکتن تلاش می‌کند تجربه‌ای تازه در حوزه شبکه‌های اجتماعی ایجاد کند. او در سال ۲۰۱۶، دو سال پس از تعطیلی اورکات، پلتفرم دیگری به نام «سلام» (Hello) را راه‌اندازی کرد.
هدف این سرویس، ایجاد ارتباط میان افراد بر اساس علایق و موضوعات مشترک بود. با این حال، سلام نتوانست به محبوبیتی در مقیاس اورکات دست پیدا کند و در سال ۲۰۲۰ تعطیل شد. این پلتفرم پیش از تعطیلی، بیش از ۲ میلیون بار در سراسر جهان دانلود شده بود؛ رقمی که با حدود ۳۰۰ میلیون کاربر فعال گزارش‌شده برای اورکات قابل مقایسه نبود.
بویوک‌کوکتن در سال ۲۰۲۲ نیز در یادداشتی در وب‌سایت Orkut.com اعلام کرد که روی ایده‌ای تازه کار می‌کند، اما جزئیات مشخصی درباره آن ارائه نداد.
او دو سال بعد در گفت‌وگو با مجله وایرد (WIRED) گفت که در حال توسعه یک شبکه اجتماعی است که از هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی برای گرد هم آوردن افراد و شکل‌گیری جوامع استفاده می‌کند. با این حال، این پلتفرم نیز تا زمان انتشار گزارش، به‌طور عمومی راه‌اندازی نشده بود.
آیا نسخه جدید اورکات واقعاً راه‌اندازی می‌شود؟
درخواست اخیر بویوک‌کوکتن برای ثبت حمایت کاربران، احتمال بازگشت اورکات را دوباره مطرح کرده است؛ اما این اقدام به‌تنهایی به معنای آغاز رسمی توسعه یا عرضه نسخه جدید نیست.
او تاکنون جزئیات روشنی درباره ویژگی‌های احتمالی این پلتفرم، زمان راه‌اندازی یا نحوه استفاده از حمایت‌های ثبت‌شده ارائه نکرده است. همچنین مشخص نیست که آیا هدف، احیای مستقیم برند اورکات است یا ایجاد شبکه‌ای تازه با الهام از فلسفه اولیه آن.
درخواست بنیان‌گذار اورکات بیش از هر چیز بر جلب حمایت کاربران و احیای ایده ارتباطات انسانی در فضای آنلاین متمرکز است.
اگر این پروژه به راه‌اندازی یک سرویس جدید منجر شود، چالش اصلی آن تنها جذب کاربران قدیمی نخواهد بود؛ بلکه باید بتواند در بازاری رقابتی، جایگاهی متمایز برای خود ایجاد کند و نشان دهد که چگونه می‌توان ارتباطات واقعی را در کنار فناوری‌های جدید حفظ کرد.
در حال حاضر، بازگشت اورکات همچنان در حد یک احتمال مطرح است و برای مشخص شدن سرنوشت آن باید منتظر اعلام جزئیات بیشتر از سوی بنیان‌گذارش ماند.
