این روشها برای درمان سرفه کارآمد نیستند
بسیاری از افراد در زمان مواجهه با سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا سایر عفونتهای ویروسی تنفسی انتظار دارند که سرفه آنها به سرعت برطرف شود، اما واقعیت پزشکی نشان میدهد که این انتظار نادرست است. سرفه معمولاً آخرین نشانهای است که بهبود مییابد و ممکن است تا ۳ هفته نیز ادامه داشته باشد، حتی زمانی که دیگر علائم به طور کامل رفع شدهاند. همین طولانی شدن سرفه باعث میشود برخی افراد به سراغ شربتهای سرفه یا دمنوشهای خانگی بروند و امیدوار باشند که به شتاب بخشیدن به فرآیند بهبودشان کمک کنند. با این حال، پزشکان بر این نکته تأکید دارند که هیچ دارویی نمیتواند سرفه را زودتر از زمان طبیعی آن درمان کند و بهتر است که بگذاریم بدن فرآیند ترمیم خود را به صورت طبیعی طی کند.
سرفه به عنوان یک واکنش دفعی بدن عمل میکند
دکتر بابک پورقلیچ، پزشک عمومی و رئیس دفتر تهران انجمن پزشکان عمومی ایران، در این زمینه میگوید: «قبل از هرچیز باید علل سرفه را شناخته و بررسی کنیم.» بهگفته او، «سرفه یک واکنش دفاعی بدن است؛ به این معنا که بدن میکوشد تا قسمتی از ترشحات یا ویروسهای موجود در مسیرهای تنفسی را بیرون براند؛ بنابراین، از بین بردن کامل سرفه در تمامی موارد اقدام صحیحی نخواهد بود، مگر زمانی که شدت سرفه آنقدر زیاد شود که به حالت تهوع یا استفراغ بیانجامد یا این که به تنگی نفس منجر گردد.»
دکتر پورقلیچ توضیح میدهد که «در برخی از بیماران مانند افرادی که مشکلات شکمی دارند یا مبتلایان به فشار خون، شدت زیاد سرفه میتواند تأثیر منفی بر دیگر بیماریها داشته باشد. در این وضعیت، وقتی که سرفه عملکرد یک سیستم دیگر بدن را مختل میسازد، ما میتوانیم از شربت سرفه و سایر داروها برای کاهش شدت سرفه استفاده کنیم. اما بهطور عمومی، قطع سرفه نه تنها به نفع بیمار نیست بلکه اقدامی نادرست هم تلقی میشود. سرفه در واقع مانند اسهال یک مکانیزم دفاعی است که در دفع محتویات ریه و بهبود بیماری نقش مؤثری دارد.»
بسیاری از بیماران بر این باورند که سردرد یا گرفتگی صدا ناشی از خود سرفه است و با استفاده از دمنوشها یا داروهای مختلف تلاش میکنند تا فوراً سرفه را متوقف کنند. در حالی که دکتر پورقلیچ به عنوان یک پزشک میگوید: «باید شناسایی کنیم که آیا علت سردرد یا گرفتگی صدا خود سرفه است یا این که عارضهای از بیماری اصلی مانند سرماخوردگی یا آنفلوآنزا به این مشکلات دامن زدهاست.»
آیا شربتهای ضدسرفه واقعاً مؤثرند؟
او در ارتباط با عملکرد شربتهای ضدسرفه میگوید: «داروهایی همچون دیفنهیدرامین و دیگر شربتهای ضدسرفه صرفاً علائم را کاهش میدهند و نمیتوانند علل ایجاد سرفه را از بین ببرند. عامل محرک باید شناسایی شده و برطرف گردد؛ چه این عامل ویروس باشد، چه ترشحات غلیظ یا وجود جسم خارجی و یا هر عامل دیگری.»
این پزشک عمومی همچنین میافزاید که «خانواده شربتهای ضدسرفه به طرق مختلفی میتوانند شدت سرفه را کاهش دهند؛ برخی از این شربتها اسپاسم برونشها را کاهش میدهند، برخی دیگر بر مرکز سرفه در مغز تأثیر میگذارند و واکنش بدن را کند میسازند، در حالی که تعدادی دیگر با رقیق کردن ترشحات غلیظ به دفع آن کمک میکنند. این داروها ممکن است شدت سرفه را کاهش دهند، اما بر روی عامل اصلی و زمینهای تأثیرگذار نیستند.»
این پزشک به تأکید میگوید که در زمان ابتلا به سرماخوردگی و آنفلوآنزا، نباید برای متوقف ساختن فوری سرفه شتاب کنیم: «اگر سرفه عوارضی تولید نکرده، موجب مختل شدن خواب و آسایش فرد نداده و به وارد آمدن درد و ناراحتی یا تأثیر بر بیماریهای زمینهای منجر نشده باشد، بهتر است صبر کنیم تا سرفه به طور طبیعی رفع گردد و خود بهبود یابد. فقط زمانی نیاز داریم سرفه را با دارو کنترل کنیم که شدت آن برای بیمار مشکلساز باشد یا نشانهای از فشار بر بدن باشد.»
عجله در درمان، نتیجه معکوس دارد
سرفه در اختلالات ویروسی عموماً یک واکنش دفاعی است و تلاشی از سوی بدن برای پاکسازی راههای تنفسی است؛ لذا تلاش برای سرکوب زودهنگام آن با استفاده از شربتها و داروهای آرامبخش نهتنها به کوتاهتر شدن مدت بیماری کمکی نمیکند، بلکه ممکن است باعث باقی ماندن ترشحات در مجاری تنفسی یا ایجاد عوارضی مانند خوابآلودگی، تداخل دارویی و تشدید برخی مشکلات زمینهای گردد. داروی ضدسرفه فقط در صورتی ضروری است که شدت سرفه برای بیمار مشکلساز شده باشد. پزشکان تأکید میکنند که شتاب برای درمان سرفه در بسیاری از موارد نتیجه خوبی ندارد و حتی ممکن است اوضاع را سختتر کند. بهترین گزینه به جای آن صبر کردن و اجازه دادن به روند طبیعی بهبود است.
