شناسایی ۴۱ هزار نفر مبتلا به ویروس HIV در کشور ایران

با گذشت بیش از چهل سال از شناسایی اولین موارد مبتلا به HIV در سطح جهانی، هنوز بسیاری از جوامع با چالش‌های گوناگون در راستای مدیریت و کنترل این بیماری مواجه هستند. این چالش‌ها بیشتر ناشی از ناآگاهی، انگ اجتماعی و ترس از انجام آزمایش است تا کمبود دارو یا کمبود امکانات درمانی. در حالی‌که HIV درمان قطعی ندارد، می‌توان با استفاده از داروهای ضدویروسی موجود، این بیماری را به‌طور کامل مدیریت کرد، به‌طوری‌که فرد مبتلا بتواند زندگی سالم و نرمالی را بدون خطر انتقال به دیگران تجربه کند.

در کشور ما نیز در طی دو دهه گذشته، به دلیل اجرای برنامه‌های «کاهش آسیب» و فراهم‌سازی دسترسی رایگان به دارو، روند درمان و پیشگیری شاهد پیشرفت‌های چشم‌گیری بوده است، اما همچنان درصد بالایی از مبتلایان شناسایی نشده‌اند و بسیاری از افراد به واسطه اعتقادات نادرست و ترس از قضاوت اجتماعی، از انجام تست HIV جلوگیری می‌کنند. این وضعیت باعث شده تا وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی در آستانه روز جهانی ایدز، دوباره بر ضرورت افزایش آگاهی، آموزش عمومی و تشویق افراد به انجام آزمایش تأکید کنند.

در این راستا، پویش ملی «من هم تست اچ‌آی‌وی می‌دهم» از ۲۰ آبان تا ۲۰ آذر در تمامی نقاط کشور در حال برگزاری است؛ این پویش هدفش ارتقای فرهنگ آزمایش داوطلبانه، کاهش انگ و تبعیض نسبت به مبتلایان و ترغیب مردم به مراجعه به مراکز مشاوره بیماری‌های رفتاری است؛ مراکزی که خدمات تست و مشاوره را به‌طور کاملاً رایگان و محرمانه ارائه می‌کنند.

در گفت‌وگویی که در پیش‌رو دارید، «لادن عباسیان، رئیس مرکز تحقیقات ایدز و فوق تخصص بیماری‌های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران» به بررسی آخرین آمار ابتلاء در کشور، تغییر الگوی انتقال ویروس، وضعیت درمان بیماران، اهمیت آموزش در پیشگیری و نقش پویش‌های آگاهی‌بخش می‌پردازد.

به عنوان اولین سؤال؛ لطفاً در مورد درمان و هزینه‌های بیماری ایدز در ایران توضیح دهید.

او وضعیت فعلی درمان بیماران مبتلا به HIV را توضیح می‌دهد که هیچ گونه محدودیت سنی برای ابتلاء وجود ندارد و هر فرد، از نوزاد تا بزرگسال ممکن است در معرض آلودگی قرار گیرد. به گفته او، انتقال بیماری در نوزادان معمولاً از مادر مبتلا به کودک صورت می‌گیرد، در حالی‌که در سایر سنین عوامل متعددی از جمله تماس جنسی محافظت‌نشده، اعتیاد تزریقی یا استفاده از وسایل غیر بهداشتی مانند تاتو و پیرسینگ در انتقال نقش دارند.

او همچنین خاطرنشان می‌کند که ویروس از طریق تماس‌های معمول روزمره منتقل نمی‌شود و استفاده از ظروف مشترک، دست دادن، بوسیدن یا در آغوش گرفتن فرد مبتلا هیچ‌کدام منجر به انتقال HIV نمی‌شوند. حتی در استخرها یا مکان‌های عمومی، احتمال انتقال وجود ندارد جز در شرایط خاصی که خون آلوده با زخم باز فرد دیگری در تماس باشد که این اتفاق به‌طور قابل توجهی نادر است.

در حال حاضر در ایران، داروهای خوراکی HIV به‌طور کامل در دسترس قرار دارند و هیچ کمبودی در کشور مشاهده نمی‌شود. تمامی داروها تحت پوشش وزارت بهداشت رایگان بوده و بیماران برای دریافت آن‌ها نیازی به مراجعه به داروخانه یا پوشش بیمه ندارند.

داروهای جدید به‌صورت ترکیبی و در قالب یک قرص روزانه مصرف می‌شوند. این داروها با مهار تکثیر ویروس، بار ویروسی در خون را کاهش داده و نهایتاً به صفر می‌رسانند. در چنین شرایطی، فرد نه‌تنها می‌تواند زندگی عادی خود را ادامه دهد، بلکه دیگر قادر به انتقال بیماری به دیگران نخواهد بود.

تشخیص زودهنگام و آغاز سریع درمان، مهم‌ترین عامل در کنترل بیماری است. هر فردی که احساس کند در معرض رفتار پرخطر بوده، باید بدون هیچ ترس یا قضاوت اجتماعی به انجام تست HIV مراجعه کند. درمان زودهنگام، ضامن یک زندگی سالم و طول عمر طبیعی خواهد بود.

پویش «من هم تست می‌دهم»

همزمان با برگزاری پویش ملی «من هم تست اچ‌آی‌وی می‌دهم» که از ۲۰ آبان تا ۲۰ آذر در سرتاسر کشور فعال است، تست‌های رایگان و محرمانه در مراکز مشاوره بیماری‌های رفتاری ارائه می‌شود. این مراکز علاوه بر انجام آزمایش، خدمات مشاوره‌ای و آموزش پیشگیری، همچنین پاسخ به پرسش‌های عمومی را برای مراجعین فراهم می‌کنند.

افراد برای انجام تست نیازی به ارائه نام، کد ملی یا اطلاعات شخصی ندارند و تمام مراحل روند به طور محرمانه انجام می‌گیرد. هدف این پویش افزایش آگاهی، کاهش انگ اجتماعی و تحریک مردم به انجام تست داوطلبانه است.

نقش وزارت بهداشت و دانشگاه‌ها

این پویش ملی با همکاری معاونت‌های بهداشتی دانشگاه‌های علوم پزشکی سرتاسر کشور در حال برگزاری است و تمام مراکز مشاوره بیماری‌های رفتاری به‌عنوان بازوی اجرایی وزارت بهداشت مشغول به ارائه خدمات هستند.

HIV یک بیماری قابل کنترل است و بیماران در صورت دریافت درمان به موقع می‌توانند مشابه سایر افراد زندگی کنند. جامعه باید یاد بگیرد که با آگاهی، بدون تبعیض و ترس، با مبتلایان رفتار کند. آگاهی، کلید پیشگیری و کنترل این بیماری است.

آمار تازه از مبتلایان به HIV

بر اساس جدید‌ترین داده‌ها، حدود ۴۱ هزار و ۵۹ نفر در کشور به HIV مبتلا هستند که از این تعداد، ابتلای ۲۵ هزار و ۸۷۰ نفر به‌طور قطعی ثبت شده است. این تفاوت نشان می‌دهد که هنوز بخش قابل‌توجهی از مبتلایان شناسایی نشده‌اند و نیاز به فعالیت‌های بیماریابی فعال در کشور وجود دارد.

شناسایی ۴۱ هزار مبتلا به HIV در کشور؛ درمان رایگان در ایران

مسیر‌های انتقال و عوامل خطر چیست؟

راه‌های انتقال HIV همچنان شامل چند مسیر است: تماس جنسی بدون محافظت، استفاده از سرنگ مشترک، انتقال از مادر به کودک و استفاده از ابزار غیر بهداشتی مانند تاتو، پیرسینگ یا حجامت و هر نوع اقدام آرایشی یا درمانی که تماس مستقیم با خون را شامل شود و در صورتی که ابزار آلوده باشد، می‌تواند خطر انتقال ویروس را افزایش دهد.

تغییر الگوی انتقال به سمت روابط جنسی

بررسی آمار تجمعی از سال ۱۳۶۵ تا به امروز نشان می‌دهد که ۵۲ درصد از مبتلایان از طریق تزریق با وسایل آلوده، ۳۰ درصد از طریق روابط جنسی و ۱.۶ درصد از طریق انتقال از مادر به کودک مبتلا شده‌اند. با این حال، در شش‌ماهه اول سال ۱۴۰۴، تنها ۷ درصد از موارد جدید ناشی از اعتیاد تزریقی بوده و ۶۴ درصد از طریق تماس جنسی منتقل شده‌اند که این تغییر نمایانگر انتقال الگوی بیماری به سمت روابط جنسی محافظت‌نشده است و نیاز به آموزش و اطلاع‌رسانی گسترده‌تری وجود دارد.

تا پایان سال ۱۴۰۳، بیشترین گروه سنی درگیر بین ۲۰ تا ۴۵ سال بوده که سهم این گروه ۷۳ درصد گزارش شده است، در حالی که ۲۴ درصد از مبتلایان بالای ۴۵ سال و حدود ۳ درصد نیز کمتر از ۲۰ سال سن دارند. این آمار نشان‌دهنده این است که جوانان در معرض بیشترین خطر ابتلاء قرار دارند.

درباره احتمال انتقال غیرمستقیم بگویید.

انتقال HIV از طریق تماس‌های روزمره مانند استفاده از لیوان، بشقاب یا آب‌تنی در استخر امکان‌پذیر نیست. تنها در شرایطی که خون آلوده فرد مبتلا به زخم باز فرد دیگری تماس مستقیم پیدا کند، احتمال انتقال وجود دارد. در عوض، اگر فرد مبتلا تحت درمان دارویی باشد و بار ویروسی در خون او به صفر برسد، خطر انتقال تقریباً به‌طور کامل از بین می‌رود؛ چه از طریق تماس خونی و چه جنسی.

درمان، عامل اصلی کنترل بیماری

افراد مبتلا به HIV با تشخیص سریع و رعایت درمان می‌توانند زندگی کاملاً نرمال و سالمی داشته باشند و درمان منظم موجب کاهش بار ویروسی و جلوگیری از انتقال بیماری به دیگران خواهد شد.

ضرورت آموزش و رفع انگ اجتماعی

با توجه به تحول الگوی انتقال به سمت تماس جنسی، آموزش روش‌های ایمن جنسی، اطلاع‌رسانی شفاف و کاهش انگ اجتماعی باید در اولویت برنامه‌های پیشگیری قرار گیرد. ترس از قضاوت اجتماعی و نبود آگاهی صحیح، دو مانع اصلی در تشخیص و درمان هستند.