یارانه نقدی یا کالابرگ؟ | هرآنچه باید درباره حذف دهک‌های ثروتمند در ۱۴۰۴ بدانید

طرح کالابرگ الکترونیکی که از سال ۱۴۰۴ مرحله جدیدی از اجرایش را تجربه می‌کند، در پی حذف یارانه نقدی از دهک‌های پردرآمد، توجه افکار عمومی را به خود جلب نموده است. نمایندگان مجلس و مسئولین وزارت رفاه بر این باورند که این اقدام به منظور تحقق عدالت اجتماعی، تأمین امنیت غذایی و کاهش فشار اقتصادی بر روی قشرهای کم‌درآمد ضروری است. هرچند چالش‌های مربوط به تهیه منابع مالی و اجرای صحیح این طرح همچنان موضوع بحث‌های جدی باقی مانده است.

 منابع مالی و اعتباری کالابرگ

تأمین منابع از محل حذف یارانه پردرآمدها

بر اساس گفته‌های شاهرخ رامین، نماینده مجلس، اولین منبع تأمین مالی کالابرگ، حذف یارانه سه دهک بالای درآمدی جامعه است. از ۸.۵ میلیون نفر در دهک دهم، تا کنون ۵.۵ میلیون نفر از فهرست حذف شده‌اند و انتظار می‌رود که سه میلیون نفر باقی‌مانده نیز در اولین مرحله سال ۱۴۰۴ از این لیست خارج شوند.

استفاده از قانون بودجه و مالیات‌ها

بخش‌هایی از ماده ۴۵ قانون مالیات بر ارزش افزوده و بند «چ» ماده ۵ قانون برنامه به‌عنوان منابع تکمیلی این طرح به حساب می‌آیند. بر اساس این بند، دولت هر سال باید تا مبلغ ۱۱ میلیارد یورو برای تأمین کالاهای اساسی اختصاص دهد. تبدیل این ارز به ریال و فروش آن، منابع مورد نیاز برای اجرای کالابرگ را تأمین خواهد کرد.

برداشت از صندوق توسعه ملی

به علت تأخیر در دریافت درآمدها، دولت با مجوز مقام معظم رهبری موفق به برداشت یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی شده و دو مرحله ابتدایی کالابرگ از این محل تأمین گردید.

 حذف یارانه پردرآمدها؛ بدون اعتراض

برخی نمایندگان مجلس اعلام کردند که حذف یارانه‌های دهک‌های پردرآمد با استقبال عمومی مواجه شده است. برخلاف نگرانی‌های اولیه، هیچ اعتراض گسترده‌ای ثبت نشده است؛ زیرا مردم آگاه بودند که منابع حاصل از این حذف به دهک‌های نیازمند اختصاص خواهد یافت.

 چالش‌های تأمین منابع

• تأخیر در به‌کارگیری ماهانه طرح به دلیل روند تدریجی وصول درآمدهای ارزی

• وابستگی عمیق منابع به فروش نفت و نرخ ارز

• انتقادات مجلس به سازمان برنامه و بودجه به علت کاستی در ارائه گزارش‌ها

 خط فقر غذایی و ضرورت اجرای کالابرگ

علیرضا عسگریان، معاون سابق وزیر رفاه، در این ارتباط اظهار داشت:

• خط فقر شدید غذایی با مبنای ۲۱۰۰ کیلوکالری حدود ۱.۲۳ میلیون تومان برای هر فرد در ماه تخمین زده شده است.

• با مبنای ۲۳۵۰ کیلوکالری، این مقدار به ۱.۴۴ میلیون تومان افزایش می‌یابد.

• بر اساس این داده‌ها، بین ۴.۴ تا ۷ میلیون نفر از جمعیت کشور زیر آستانه فقر غذایی شدید قرار دارند.

این آمار اصولاً نشان می‌دهد که کالابرگ تنها یک نیست، بلکه یک ضرورت برای تأمین حداقل امنیت غذایی محسوب می‌شود.

 مزایا و معایب کالابرگ الکترونیکی

مزایا

• شفافیت در تخصیص یارانه

• مدیریت بهتر منابع نسبت به یارانه نقدی

• توجه به اقلام اصلی غذایی

معایب

• پیچیدگی‌های فنی در فرآیند اجرا

• تأخیر در تأمین منابع مالی مورد نیاز

• احتمال ناکافی بودن ارزش کالابرگ در برابر تورم‌های موجود

 فناوری و اجرای کالابرگ

زیرساخت‌های لازم برای اجرای کالابرگ روی بستر کارت‌های بانکی و سامانه «پایگاه رفاه ایرانیان» ایجاد شده است. هر خانوار می‌تواند با استفاده از کارت بانکی خود نسبت به دریافت کالاهای اساسی مشمول طرح اقدام کند. این شیوه، شفافیت را افزایش داده و متعاقباً امکان نظارت بر مصرف را برای دولت فراهم می‌آورد.

 پرسش‌های متداول درباره کالابرگ

• کدام کالاها شامل می‌شوند؟ اقلامی نظیر برنج، روغن، گوشت مرغ، حبوبات و لبنیات.

• آیا دهک‌بندی مجدد صورت می‌گیرد؟ بله، پایگاه رفاه ایرانیان به‌طور مداوم وضعیت مالی خانوارها را بررسی می‌کند.

• چگونه می‌توان اعتراض کرد؟ از طریق سامانه حمایت (hemayat.mcls.gov.ir).

• آیا پرداخت نقدی حذف خواهد شد؟ بخشی از یارانه نقدی باقی می‌ماند اما سهم کالابرگ به‌طور تدریجی در حال افزایش است.

نتیجه‌گیری

کالابرگ الکترونیکی در شرایطی به اجرا درآمده است که حذف یارانه پردرآمدها بخشی از تأمین منابع آن را شکل داده است. با این حال، تأخیر در آغاز مرحله‌ای، نارضایتی نسبت به فرآیند دهک‌بندی و میزان بالای تورم همچنان به عنوان چالش‌های جدی به شمار می‌آیند. آینده یارانه‌ها در ایران به قابلیت دولت در مدیریت منابع ارزی، شفافیت در گزارش‌دهی و جلب حمایت عمومی بستگی دارد.

 منابع خبری

• خبرگزاری مهر

• تسنیم 

• ایسنا 

• اقتصاد آنلاین