عراقچی: برجام به پایان نرسیده، اما امکان بازسازی آن وجود ندارد
«سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران شامگاه پنجشنبه در رابطه با موضوعات مختلفی وابسته به سیاست خارجی و دیپلماسی استانی به گفتگو پرداخت.
عراقچی که به‌صورت زنده از شیراز در یک مصاحبه ویژه خبری صحبت می‌کرد، در ابتدا به تشریح اهداف برگزاری نشست منطقه‌ای دیپلماسی استانی پرداخت و بیان کرد: چهار نشست در این زمینه در نظر گرفته شده و اولین نشست از این مجموعه در روزهای جاری در شیراز به وقوع پیوسته است.
وزیرخارجه ایران همچنین اعلام کرد که پس از این گفتگو، شیراز را به مقصد تهران ترک خواهد کرد و صبح روز جمعه در ساعت ۶ به همراه تیم مذاکره‌کننده ایران عازم رم برای پنجمین دور گفت‌وگوهای غیرمستقیم با آمریکا خواهد بود.
این دیپلمات ایرانی با اشاره به توسعه روابط کشورمان با کشورهای حاشیه خلیج فارس و همسایگان افزود: ما به‌صورت مداوم با همسایگان در حال رایزنی و گفتگو هستیم و همچنین در خصوص مذاکره با آمریکا بحث‌هایی را با آنها انجام می‌دهیم.
عراقچی با گرامیداشت یاد شهیدان رئیسی و امیرعبداللهیان در خصوص پیگیری سیاست همسایگی، تأکید کرد: این گفتگوها و رایزنی‌های مداوم اعتماد بیشتری را بین ایران و کشورهای همسایه به ویژه در حوزه خلیج فارس به وجود آورده است.
برجام از بین نرفته، اما امکان احیاء ندارد
این مقام مسئول در ادامه تصریح کرد که «برجام از بین نرفته، اما شرایط احیاء آن وجود ندارد». با این حال، او گفت که منطق برجام همچنان باقی است و ما به دنبال تقویت اعتماد و افزایش شفافیت هستیم، در عوض انتظار داریم تحریم‌ها لغو شوند.
وزیر امور خارجه ایران در پاسخ به سوال مجری برنامه درباره اینکه «در صورت توافق میان ایران و آمریکا، ایران چه امتیازاتی انتظار دارد با توجه به اینکه پیشتر بیان کرده‌اید برجام دیگر کارایی ندارد»، توضیح داد: برجام از بین نرفته، به قوت خود باقی است، ولی احیاء آن عملی نیست و در صورت احیا منفعتی برای ما نخواهد داشت.
او اضافه کرد: موضوع رفع تحریم‌ها که در برجام گنجانده شده احتیاج به تغییر بنیادی دارد، چرا که تعداد زیادی تحریم‌های جدید وضع شده و ساختار تحریم‌ها دستخوش تغییراتی شده است.
عراقچی همچنین اظهار داشت که «برنامه هسته‌ای ایران در وضعیتی قرار دارد که امکان بازگشت به شرایط قبلی برجام را ندارد» و تأکید کرد که برنامه هسته‌ای ایران هم‌اکنون پیشرفته‌تر از گذشته است و بازگشت به شرایط گذشته به نفع کشور نخواهد بود.
وزیر خارجه ایران با تأکید بر اینکه «منطق برجام همچنان معتبر است»، بیان داشت که این فرمول در برجام موفق عمل کرد و ما در مذاکرات جاری نیز بر اساس این منطق ادامه خواهیم داد و نمی‌توانم فرمول دیگری را تصور کنم.
در دوره برجام با وضعیتی مشابه روبرو بودیم
این دیپلمات عالی‌رتبه با تأکید بر اینکه «جمهوری اسلامی ایران از حقوق خود برای داشتن برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای از جمله غنی‌سازی چشم‌پوشی نخواهد کرد و این برنامه را ادامه خواهد داد»، خاطرنشان کرد: ما آماده‌ایم که به منظور اعتمادسازی در این زمینه، نظارت‌ها و بازرسی‌ها را افزایش دهیم، مگر اینکه طرف مقابل اقداماتی غیرقانونی بخواهد به ما تحمیل کند. در عوض، آنها نیز موظف به حذف تحریم‌ها هستند.
عراقچی افزود: همانطور که عنوان کرده‌اند، به غنی‌سازی در ایران اعتقادی ندارند و خواهان توقف کامل آن هستند؛ اگر این هدف آنهاست، توافقی در کار نخواهد بود. اگر به دنبال محروم کردن ایران از حق خود برای استفاده از انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای باشند، قطعاً ما هیچ توافقی نخواهیم کرد. با این حال، اگر هدف آنها اطمینان از عدم حرکت ایران به سمت سلاح هسته‌ای باشد، این هدف قابل تحقق است؛ زیرا ما به هیچ وجه به دنبال سلاح هسته‌ای نیستیم.
او به مذاکرات منجر به برجام نیز اشاره کرد و گفت: در دولت اوباما نیز در برابر این نوع وضعیت قرار گرفته بودیم و ماه‌ها در برابر غنی‌سازی مقاومت می‌کردند و ما هم ایستادگی کردیم تا وقتی که پذیرش ادامه غنی‌سازی را به دست آوردیم. در آن زمان نیز این گونه بود که ما گزینه‌ای برای غنی‌سازی دکوری نداریم و فقط به دنبال غنی‌سازی صنعتی هستیم. بالاخره پس از ماه‌ها، طرف مقابل این موضوع را پذیرفت. بنابراین، اینکه طرف مذاکره کننده در آغاز خواسته‌های زیاده‌خواهی دارد، برای ما غیرمعمول نیست. آمریکایی‌ها هم معروف هستند که همواره تازگی‌خواهی می‌کنند، اما ما در برابر زیاده‌خواهی‌ها تا امروز ایستادگی کرده‌ایم و همچنان به ایستادگی ادامه می‌دهیم.
وزیر خارجه ایران همچنین تصریح کرد: «دکترین امنیتی کشورمان هیچ اشاره‌ای به داشتن سلاح هسته‌ای ندارد و اگر ما تصمیم به حرکت در این راستا داشتیم، سال‌ها پیش همین کار را انجام می‌دادیم» و تاکید کرد: اگر هدف آنها این است که اطمینان حاصل کنند ما به سمت سلاح هسته‌ای نمی‌رویم، این امر قابل تحقق است.
او در خصوص اظهارات برخی مقامات آمریکایی مبنی بر لزوم جمع‌آوری تاسیسات هسته‌ای ایران یادآور شد: این ادعا که رژیم اسرائیلی احتمالاً در حال آماده شدن برای حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران در صورت عدم توافق باشد، به شدت مضحک است و ما از تاسیسات خود به‌طور کامل دفاع خواهیم کرد و در صورت ادامه این تهدیدها، ناچار به اتخاذ تدابیر ویژه‌ای برای حفاظت و صیانت از هسته‌ای و مواد هسته‌ای خود خواهیم بود. آنهایی که باید متوجه شوند که این تدابیر ویژه چیست، به درستی متوجه خواهند شد.
وزیر خارجه ایران همچنین به این نکته اشاره کرد که اگر رژیم صهیونیستی بخواهد به ایران حمله کند، پاسخ جدی خواهد دید ولی ما آمریکا را در این حمله شریک می‌دانیم؛ چه نیروهای آمریکایی در این حمله دخالت داشته باشند و چه نداشته باشند. هیچ‌گاه نخواهیم پذیرفت که رژیم صهیونیستی بدون هماهنگی با آمریکا دست به اقدامات نادرستی بزند.
عراقچی در پاسخ به پرسش خبرنگار مبنی بر اینکه آیا این اقدام را به عنوان تاکتیک‌های مذاکراتی طرف مقابل می‌نگرید، اظهار داشت: این احتمال وجود دارد که چنین باشد، و همچنین امکان دارد برای بررسی همفکری و تعیین راهکارهایی باشد. این هم ممکن است که آنها به دنبال توجیه و کنترل رژیم صهیونیستی باشند تا مطمئن شوند که این رژیم نمی‌تواند مذاکرات را مختل کند. ما رفتار و منش رژیم صهیونیستی را می‌شناسیم و آنها به طور موثر با مذاکرات ما مخالف بوده و در ادامه ماه‌های گذشته تلاش کردند که آمریکایی‌ها را به جنگ با ایران ترغیب کنند، اما آمریکایی‌ها با عقل خود از افتادن در این دام نجات یافتند.
زود است که قضاوت کنیم
عراقچی در پاسخ به سوالی درباره اینکه «آیا مذاکرات فردا ما را به توافق نزدیک‌تر می‌کند؟» اظهار داشت: در حال حاضر بسیار زود است که قضاوت کنیم و روز جمعه تصویری روشن‌تر خواهیم داشت از اینکه آیا می‌توانیم پیشرفتی داشته باشیم یا خیر.
او با اشاره به اینکه برخی مقاطع مذاکرات به گونه‌ای پیش رفته که حضور کارشناسان می‌تواند به ما کمک کند، بیان کرد: در این راستا، کارشناسان حضور خواهند داشت و برخی سوالات بین دو طرف مطرح خواهد شد و به‌صورت غیرمستقیم در سوالات، پاسخ‌هایی مطرح می‌شود؛ نه آن زمان به مرحله نگارش متن این مذاکرات رسیده بودیم و نه اکنون.
اگر اروپا اسنپ بک را فعال کند، نظام عدم اشاعه به بحران می‌خورد
وزیر خارجه ایران در پاسخ به پرسش خبرنگار مبنی بر اینکه «آیا ما با اروپایی‌ها مذاکره می‌کنیم تا آنها از اجرای اسنپ بک جلوگیری کنند؟»، بیان داشت: اگر رویکرد آنان بر اساس حسن نیت باشد، ما مشکلی برای ادامه مذاکرات نداریم، ولی نمی‌توانند اسنپ بک را به عنوان یک تهدید بر سر ما نگه دارند و اگر چنین فکری در سر دارند، تبعات آن را خواهند دید.
عراقچی افزود: اروپایی‌ها به هیچ وجه در این مذاکرات میان ما و آمریکا نقشی ندارند و ما گهگاه با آنها قرار می‌گذاریم تا آنها را توجیه کنیم که در مذاکرات چه می‌گذرد. همچنین از آنچه که ما مطلع شدیم، آمریکایی‌ها چنین عملی در پیش نمی‌گیرند. اروپایی‌ها هیچ نقش خاصی در مذاکرات ندارند و ما مذاکرات خود با آنها را ادامه خواهیم داد.
این مقام مسئول درباره مکانیزم ماشه گفت: درست است که اروپایی‌ها می‌توانند تا اکتبر امسال مکانیزم حل و فصل اختلافات در برجام را به گونه‌ای فعال کنند که تحریم‌های پیشین به حالت اول برگردد، اما به نظر من این ابزار در حقیقت در دست اروپا نیست و اگر به تهدیدات ادامه دهند، خود را در موضوع هسته‌ای ایران منزوی خواهند کرد.
او افزود: هیچ‌گاه به منظور فعال‌سازی اسنپ بک از حقوق خود نخواهیم گذشت و اگر به سمت این اقدام حرکت کنند، به طور حتم نقش خود را در روابط با ایران به‌طور کامل از دست خواهند داد.
عراقچی همچنین خاطرنشان کرد که هم اروپایی‌ها و هم دیگران واقف هستند که در صورت فعال شدن اسنپ بک، واکنش ایران چه خواهد بود و ما قبلاً این موضوع را به‌طور مکرر به آنها اعلام کردیم که در صورت فعال‌سازی اسنپ بک، نظام عدم اشاعه وارد یک بحران جدی خواهد شد.
وزیر خارجه ایران در پاسخ به سوالی درباره روابط فعلی ایران و اروپا و جایگاه اروپا در سیاست خارجی ایران بیان داشت: من در مجلس شورای اسلامی در زمان اخذ رأی اعتماد اعلام کردم که اولویت اول ما در سیاست خارجی در دولت کنونی، تعامل و گسترش روابط با همسایگان است و پس از آن با کشورهای همسایه و همچنین چین و روسیه و کشورهای دیگر مانند کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین و شرق آسیا. گفتم که اروپا در اولویت‌های ما جایگاهی ندارد، مگر اینکه سیاست‌های خود را نسبت به ایران اصلاح کنند و تا امروز هم آنها نه تنها سیاست‌های خود را تغییر نداده‌اند بلکه تشدید نیز کرده‌اند.
عراقچی تصریح کرد: بنابراین اگر آنها خواهان نقشی در روابط با ایران هستند، باید سیاست‌های خصمانه و مقابله‌ای خود را کنار بگذارند، همچنین سیاست‌هایی که ما هر روز شاهد آن هستیم، مانند حرکت‌های تهاجمی انجام شده در انگلستان با ادعایی نسبت به تعدادی از اتباع ایرانی و یا اقداماتی که در فرانسه و آلمان صورت می‌گیرد. ما به دقت این حرکات را دنبال می‌کنیم و در حال حاضر با چنین رویکردهایی، اروپا جایی در محاسبات ما ندارد.
کنسرسیوم هسته‌ای به معنای جایگزینی غنی‌سازی در خاک ایران نیست
وزیر امور خارجه همچنین در این مصاحبه به موضوع تشکیل کنسرسیوم هسته‌ای ما از کشورهای مختلف اشاره کرد و افزود: نفس تشکیل کنسرسیوم هسته‌ای به معنای تأسیس یک مرکز تولید سوخت هسته‌ای با مشارکت چندین کشور در یکی از کشورهای منطقه فی‌نفسه خوب است و ما نیز در این زمینه همکاری داریم، اگر واقعاً کشورهایی در منطقه تمایل به همکاری با ایران داشته باشند.
عراقچی در پاسخ به پرسش مجری مبنی بر اینکه آیا این کنسرسیوم حتی اگر خارج از خاک ایران باشد، پذیرفتنی است یا خیر، بیان کرد: این موضوع در صورتی که خارج از خاک ایران باشد، مشکلی ندارد، اما باید توجه داشت که این ایده و تشکیل چنین موضوعی نمی‌تواند به‌عنوان یک جایگزین برای غنی‌سازی در داخل کشور تلقی شود چراکه انجام غنی‌سازی در داخل خاک ایران یک اصل حیاتی است و اینکه گفته شود تشکیل کنسرسیوم می‌تواند جایگزین غنی‌سازی در داخل ایران شود، برای ما قابل قبول نیست. اگر بتوان به راهکارهایی برای ادامه غنی‌سازی در خاک ایران دست یافت، پیشنهاداتی مانند تشکیل کنسرسیوم نیز می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد.
بسیاری از تحریم‌های اصلی به موضوع هسته‌ای مربوط می‌شوند
این دیپلمات عالی‌رتبه در مورد تحریم‌ها و وضعیت توافق با آمریکا گفت: در زمان برجام ما فقط مذاکراتی در ارتباط با برنامه هسته‌ای داشتیم. به همین دلیل مرتبه در ارتباط با رفع تحریم‌ها بحث نیز تنها به تحریم‌های هسته‌ای محدود می‌شد. البته، بسیاری از تحریم‌های اصلی همچون تحریم‌های بانکی، نفتی و پتروشیمی با موضوع هسته‌ای مرتبط هستند.
او افزود: در مذاکرات فعلی هنوز به این موضوع نرسیده‌ایم و اکنون در یک مقطع مهم از مذاکرات قرار داریم و در صورت عبور موفق از این مرحله، مسائل باقی‌مانده دیگر هم به راحتی قابل حل خواهد بود.
عراقچی در مورد موضوع غنی‌سازی تصریح کرد: اگر مسئله غنی‌سازی بطور مطلوب حل شود، وارد جزئیات خواهیم شد. در حال حاضر، نهادها و مصوبات شورای عالی امنیت ملی، قانون راهبردی مجلس و تلاش برای تأمین منافع کشور در دستور کار ماست و باید به این مراحل شفافیت ببخشیم، اما تا کنون به آن مرحله نرسیده‌ایم.
آمریکا باید به دنبال پلن بی باشد
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به این سوال که «چه برنامه‌ای در صورت عدم موفقیت مذاکرات با آمریکا خواهیم داشت؟» اظهار داشت: آنها باید به برنامه خود توجه داشته باشند؛ برنامه ما به پیش خواهد رفت. برنامه هسته‌ای ایران در مسیر خود امیدوارانه ادامه می‌یابد و هم‌اکنون این برنامه به صنعتی بسیار پیشرفته تبدیل شده که در بخش‌های دارویی، بهداشتی، کشاورزی و محیط زیست و … مورد استفاده قرار می‌گیرد و ما از آن بهره‌مند می‌شویم.
او با اشاره به استفاده از انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای برای تولید برق در کشور گفت: صنعت هسته‌ای ایران بدون توقف به رشد و پیشرفت خود ادامه می‌دهد. با توجه به تحریم‌ها، طبیعتاً همه ما می‌دانیم که این تحریم‌ها آثار و فشارهایی به همراه خواهد داشت و ما سال‌هاست که با این تحریم‌ها دست به گریبان هستیم، نه آنکه بخواهیم بگوییم که این وضعیت خوب است، بلکه برعکس، اگر بتوانیم تحریم‌ها را لغو کنیم، به محض امکان، اقدام خواهیم کرد. همانطور که مقام معظم رهبری نیز بر این موضوع تأکید کردند، لغو تحریم‌ها نباید به بهای تحقیر ملت ایران و آسیب به دستاوردهای ملی ما باشد. تلاش ما همیشه بر این بوده که با حفظ منافع و عزت‌مان، این تحریم‌ها را رفع کنیم.
موضوع فلسطین بیش از گذشته مطرح است
وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران همچنین به ادامه جنایات رژیم صهیونیستی در منطقه، به‌ویژه در فلسطین اشاره کرد و گفت: متأسفانه کشتار و جنایت‌های رژیم صهیونیستی به یک رویه عادی تبدیل شده و آنها در حال نسل‌کشی هستند. این نسل‌کشی به‌صورت علنی و تحت نظارت دوربین‌ها انجام می‌شود و متأسفانه جامعه بین‌المللی و شورای امنیت سازمان ملل در برابر این جنایات سکوت کرده‌اند.
او با اشاره به اینکه «مردم غزه با ایستادگی خود، مسئله عادی‌سازی روابط بین برخی کشورهای عربی و رژیم صهیونیستی را به حاشیه برده و موضوع فلسطین را احیا کرده‌اند»، تأکید کرد: اینک موضوع فلسطین از هر زمان دیگری زنده‌تر است و این مسئله به شکل مؤثری حل نخواهد شد، مگر اینکه حقوق ملت فلسطین به رسمیت شناخته شود.
ما در موضوع هند و پاکستان فعال بودیم
عراقچی در پایان صحبت‌های خود به برگزاری مجمع گفت‌وگوی تهران در روز یکشنبه و دوشنبه هفته جاری توسط مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه کشور اشاره کرد و گفت: این مجمع با حضور نمایندگانی از ۵۳ کشور برگزار شد و ۲۴۰ مهمان خارجی در آن شرکت کردند که تمامی هزینه‌هایشان خودشان تأمین کرداند، به دلیل فضایی که در این مجمع ایجاد شده بود برای تبادل نظر.
عراقچی تصریح کرد: مذاکرات هسته‌ای یکی از چندین وظیفه ما در وزارت خارجه است. همانطور که اشاره نمودم، ما این مجمع گفت‌وگو را برگزار کردیم، همچنین در حال برگزاری نشست دیپلماسی استانی در شیراز هستیم و در مسائل هند و پاکستان نیز فعال بوده و با همسایگان و کشورهای منطقه در تعامل و رایزنی مستمر می‌باشیم و مذاکرات هسته‌ای را نیز در کنار سایر فعالیت‌های باجدیت ادامه خواهیم داد.
