عراقچی: آغاز روند روابط دیپلماتیک با بحرین و مصر

سید عباس عراقچی که به عنوان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران فعالیت می‌کند، در گفت‌و‌گو با برنامه مردم‌دار به تشریح خاطرات خود از شهید «حسین امیرعبداللهیان» وزیر خارجه فقید ایران، عملیات وعده صادق و روابط ایران با عربستان و سایر کشور‌های منطقه پرداخت.

عراقچی در آغاز صحبت‌هایش درباره شهید امیرعبداللهیان اظهار داشت: هرگز تصور نمی‌کردم که روزی درباره «شهید امیرعبداللهیان» صحبت کنم، اما باید به قضا و قدر الهی راضی بود. چنین وضعیتی به یک مسئولیت بزرگتر منجر می‌شود. این لحظه زمانی است که فردی جانشین شخصی می‌شود که در اوج موفقیت بوده و ناگهان بر اثر یک حادثه به شهادت می‌رسد، و این مسئولیت بر دوش ما بار سنگین‌تری می‌افکند. من همواره دعا کرده‌ام که خدا ما را در تحمل این بار یاری کند.

وی در ادامه افزود: سابقه دوستی و آشنایی ما به زمان‌های بسیار دور برمی‌گردد. هر دوی ما دانشجوی دانشکده وزارت خارجه بودیم و سال‌ها بعد به وزارت خارجه پیوستیم. حوزه کاری ایشان در زمینه جهان عرب و من در بخش سازمان‌های بین‌المللی بودم. در طول سال‌ها این دوستی به مرور زمان عمیق‌تر شد. من همواره به روحیه تواضع و اخلاق نیکوی ایشان ارادت داشتم و او شخصیتی بسیار اخلاقی بود که همگان او را دوست می‌داشتند.

عراقچی افزود: وقتی او به مقام وزارت رسید، در وزارت خارجه حمایت عمومی گسترده‌ای از او وجود داشت و به‌طور کلی او را یکی از بهترین ‌ها می‌دانستند. ما از دولت یازدهم به جمع شورای معاونین پیوستیم و ارتباطات بیشتری با یکدیگر برقرار کردیم و این موجب آشنایی بیشتر من با ایشان شد. در شورای معاونین، ما از همه نزدیک‌ترین به یکدیگر بودیم. او با دقت مسائل را پیگیری می‌کرد و نکات جزئی‌ای را مطرح می‌ساخت که دیگران کمتر به آن توجه می‌کردند.

عراقچی در پاسخ به سؤالی درباره چگونگی حل اختلاف‌نظرها در آن زمان، گفت: داشتن دیدگاه‌های متفاوت در کار نه تنها بد نیست، بلکه می‌تواند سازنده باشد و در نهایت به دیدگاهی جامع ختم شود که تمامی ابعاد را در بر بگیرد. در شورای معاونین، این اختلافات با روحیه مثبت به بحث گذاشته می‌شد و نتایج مطلوبی به دست می‌آوردیم. شهید امیرعبداللهیان از پایین‌ترین سطوح وزارت خارجه به مقام وزارت رسیده بود و در بدنه وزارت خارجه احترام قابل توجهی داشت. ورود او به وزارت خارجه آرامش خاصی را در این نهاد حکم‌فرما کرد.

وزیر خارجه درباره دولت سیزدهم، گفت: دولت سیزدهم با چالش‌های خاص خود روبرو بود، از یک طرف بحث مذاکرات احیای برجام به عنوان یکی از مسائل طاقت‌فرسا وجود داشت. در عین حال، بحران اوکراین آغاز شده بود و اتهامات زیادی نیز به ما نسبت داده می‌شد. همچنین عملیات طوفان‌الاقصی آغاز شد که بخش زیادی از سیاست خارجی ما را تحت تأثیر قرار داد. فعالیت‌های شهید امیرعبداللهیان در آن زمان در حمایت از مردم فلسطین گواه این موضوع است. پس از آن، حمله به سفارت ما در دمشق انجام شد و همچنین عملیات وعده صادق ۱ رخ داد. من همیشه به عملیات وعده صادق ۱ به عنوان نمونه‌ای بارز از میدان و دیپلماسی مؤثر یاد کرده‌ام که نقش آقای امیرعبداللهیان در آن بسیار برجسته بود.

عراقچی همچنین به هماهنگی میدان و دیپلماسی اشاره کرد و گفت: این هماهنگی به این شکل بود که پیش از عملیات، وزارت خارجه مواضع لازم را اتخاذ می‌کرد. در حین عملیات، پیام‌هایی رد و بدل می‌شد و بعد از آن نیز تماس‌هایی برقرار می‌شد تا پاسخ ما به اسرائیل به یک جنگ تمام‌عیار ختم نشود. به نظرم این اقدامات موفقیت‌آمیز بود؛ همانند کاری که پس از وعده صادق ۲ و سقوط سوریه تکرار شد.

وی ادامه داد: مفهوم میدان و دیپلماسی به هیچ عنوان یک بحث غیرضروری نیست و نباید به سادگی نادیده گرفته شود. بدون شک این دو مقوله مکمل یکدیگر هستند و دیپلماسی معمولاً به نقد دستاوردهای میدان می‌پردازد.

عراقچی درباره دو سیاست دولت شهید رئیسی بیان داشت: یکی از آن‌ها همکاری با سازمان‌های منطقه‌ای مانند شانگهای و بریکس است. در زمان دولت قبلی، شانگهای به‌طور نسبی آغاز شده بود، اما بریکس به‌طور کامل متعلق به دولت شهید رئیسی است و این اقدام در زمان بسیار حساسی انجام شد. اگر ما آن فرصت را از دست می‌دادیم، دیگر امکان پیوستن به این سازمان نبود. این دستاورد مهمی برای دولت شهید رئیسی است. در دیپلماسی، هر چیزی باید به درستی و در جای خود انجام گیرد.

وی در ادامه گفت: موضوع دوم نیز سیاست همسایگی است. همواره در تاریخ جمهوری اسلامی تلاش کرده‌ایم که با همسایگان روابط خوبی داشته باشیم، اما در این دولت به این موضوع با اهمیت بیشتری پرداخته شد و گام‌های مؤثری برداشته شد. در دولت چهاردهم نیز این تلاش‌ها بیشتر شده و نتایج آن به مرور نمایان‌تر می‌شود. به‌طور کلی شرایط کنونی ما در زمینه همسایگی به وضوح با چند سال پیش قابل مقایسه نیست.

عراقچی در مورد سیاست همسایگی توضیح داد: در طول تاریخ جمهوری اسلامی، همواره بر بهبود روابط با همسایگان خود تأکید کرده‌ایم، اما تحت عنوان سیاست حسن همسایگی در دوران شهید رئیسی این موضوع با جدیت بیشتری پیگیری شده و توجه بیشتری به آن معطوف گردیده است. در دولت چهاردهم، این کوشش‌ها با شدت و دامنه بیشتری ادامه یافته و روند کنونی ما با همسایگان به‌طور قابل توجهی نسبت به چند سال پیش بهبود یافته است.

وزیر خارجه به بحث روابط با کشورهای حاشیه خلیج فارس اشاره کرد و گفت: روابط ما با این کشورها فراز و نشیب‌های زیادی را تجربه کرده و درصد نشیب آن بیشتر از فراز بوده است. این مسئله باعث شده که عدم اعتماد به جمهوری اسلامی آنان را به سمت قدرت‌های دیگر یا جنبش‌های جایگزین در منطقه سوق دهد. اما با آغاز سیاست حسن همسایگی، اوضاع به طرز چشمگیری تغییر کرده است، به‌خصوص در رابطه با عربستان.

این دیپلمات ایرانی با بیان اینکه سیاستی که در دوران شهید رئیسی آغاز شد موجب ایجاد اعتماد در روابط با همسایگان گردید، تصریح کرد: به‌ویژه در حوزه خلیج فارس. اعتمادسازی مسلماً کار بسیار سخت و زمان‌بری است. در حالی که از بین بردن اعتماد به سادگی و در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام می‌شود، بازسازی آن نیازمند تلاش‌های طولانی است. ممکن است که دو نفر سال‌ها طول بکشد تا به یک اعتماد مطلق دست یابند، اما یک حرکت نادرست می‌تواند این اعتماد را در یک شب به باد دهد.

وی یادآوری کرد: به یاد دارید که چینی‌ها به عنوان واسطه وارد عمل شدند. هر چند انگیزه چینی‌ها، عربستان و ما خود بحث‌های جداگانه‌ای است، اما این هم از آن فرصت‌هایی بود که باید به‌موقع از آن استفاده می‌شد. فرصت حضور China یا کمک مثبت چین در این زمینه، به ما کمک کرد. مذاکراتی نیز بین ما و عربستان در سطوح امنیتی در عراق قبل از آن انجام شده بود. این موضوع از دولت آقای روحانی ادامه یافت و در دوره آقای رئیسی به سطح مذاکره سیاسی ارتقاء پیدا کرد و دو طرف به این نتیجه رسیدند که بهترین زمان برای برقراری روابط فرا رسیده است.

وزیر امور خارجه درباره پرونده توسعه روابط با بحرین و مصر گفت: پرونده بحرین و عربستان بسیار به هم نزدیک است و بعد از برقراری روابط با عربستان، درخواست‌هایی برای ایجاد ارتباط با بحرین هم مطرح شده که در حال پیگیری آن هستیم و امیدوارم که این نیز به نتیجه برسد. با مصر نیز ارتباطات ما به طور قابل توجهی گسترش یافته، به طوری که روسای جمهوری ما چندین بار ملاقات کرده‌اند و وزرای خارجه نزدیک به ۱۰ بار به دیدار یکدیگر رفته‌اند. گفتگوهای تلفنی مکرر نیز بین ما انجام می‌شود.

وی افزود: با این حال، برای اینکه روابط رسمی برقرار شود، هنوز مقداری کار باقی مانده است و نیاز به ایجاد اعتماد بیشتری داریم. همچنین شرایط میدانی و منطقه‌ای نیز باید به صورت مناسب فراهم شود. به‌طور کلی، روندی که از زمان دولت شهید رئیسی آغاز شده است، برنامه‌ای بسیار مثبت و مثمر ثمر بوده و ادامه‌ی آن نیز به تدریج نتایج خود را نمایان خواهد کرد.