استفاده از داده‌های ماهواره‌ای برای بهبود پیش‌بینی طوفان‌های گرد و غبار

مهدی رهنما در مصاحبه‌ای با ایسنا اظهار داشت که در حال حاضر، ما از داده‌های چندین نوع ماهواره در سازمان هواشناسی استفاده می‌کنیم. برخی از آن‌ها ماهواره‌های مدار قطبی و برخی دیگر از ماهواره‌های ثابت بر زمین هستند. ماهواره‌های مدار قطبی روزانه یک تا دو بار از فراز کشور عبور کرده و می‌توانیم با کمک داده‌های آن‌ها در شناسایی کانون‌های گرد و خاک بالقوه و بالفعل و همچنین غلظت گرد و خاک کارهای ضروری را انجام دهیم.

وی افزود: ماهواره‌های ثابت با فراوانی بیشتری در سازمان هواشناسی به کار گرفته می‌شوند و هر ۱۰ تا ۱۵ دقیقه یک بار، تصویری کلی از یک نیمکره به دست می‌آوریم. به محض بروز گرد و خاک در کشورهای همسایه یا داخل کشور، این موارد شناسایی و رصد شده و بر اساس نقشه‌های جوی پیش‌بینی و هشدارهای لازم اعلام می‌شود.

اختلاف نظر اساسی درباره اصطلاحات گرد و خاک و گرد و غبار

رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو در بخشی از صحبت‌های خود اشاره کرد که میان اصطلاحات گرد و خاک و گرد و غبار اختلاف نظری مبنایی وجود دارد. سازمان محیط زیست به این پدیده، گرد و غبار می‌گوید در حالی که سازمان هواشناسی نام آن را گرد و خاک می‌داند.

وی ادامه داد: از بیش از ۱۰ سال پیش، اطلاع‌رسانی درباره پدیده گرد و خاک در ایران افزایش یافته، چرا که این موضوع در مناطق خاصی به وقوع پیوسته و از طریق رسانه‌های گروهی بیشتر به آن پرداخته شده است. ایران به دلیل خشکی‌های متعدد و وجود بیابان‌های وسیع، سابقه طولانی در وقوع گرد و خاک دارد.

رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو افزود: گرد و خاک در ماه‌های اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی و کاهش بارش‌ها در ایران و کشورهای همسایه شدت یافته و از آنجا که تأثیر بیشتری بر مناطق جمعیتی وسیع گذاشته است، توجه برنامه‌ریزان بیشتری را به خود جلب نموده است.

به گفته رهنما، تا اوایل پاییز ما به طور متناوب با موضوع گرد و خاک مواجه خواهیم بود، اما شدت و وسعت آن برای ماه‌های آینده هنوز قابل پیش‌بینی نیست.

وی ادامه داد: با توجه به شرایط اقلیمی و مقدار بارش‌ها، برخی از کانون‌ها در برهه‌ای خاص فعال می‌شوند. به ویژه کانون‌های داخلی گرد و خاک در ایران، در ماه‌های اخیر به خصوص در خوزستان و جنوب سیستان فعال بوده‌اند، ولی بخش عمده گرد و خاک اخیر، منشاء خارجی داشته، زیرا در کشورهایی نظیر عراق و سوریه به دلیل شرایط سیاسی و منطقه‌ای، اقدامی برای تثبیت کانون‌های گرد و خاک صورت نگرفته است.

اجرای دو پروژه عظیم برای مدیریت کانون‌های داخلی گرد و خاک

رهنما در پاسخ به این سوال که آیا کانون‌های داخلی گرد و خاک در سال‌های گذشته به درستی مدیریت شده‌اند یا خیر، گفت: این موضوع از سه جنبه قابل بررسی است؛ از سال ۹۵ تا ۹۹، دو پروژه بزرگ در سازمان محیط زیست تعریف و به پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو محول گردید. در این راستا، کنسرسیومی شکل گرفت که تمام کانون‌های بالقوه گرد و خاک را در داخل و ۲۵ کشور همسایه شناسایی کردیم.

رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو افزود: با تلاش‌های سازمان‌های حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی، کانون‌های گرد و خاک در حال تثبیت شدن هستند و در برخی از آن‌ها کاهش تأثیرات گرد و خاک را مشاهده می‌کنیم.

رهنما در پایان بیان کرد که سازمان هواشناسی به وسیله سامانه‌های پیش‌بینی و هشدار، در پروژه‌های مدیریت کانون‌های گرد و خاک همکاری داشته است.