هشدار؛ باور نکنید قندهای طبیعی بیخطرند/ نشانههای خطرناک دیابت
کارشناس تغذیه کلینیک دیابت رویان مطرح کرد: اگر قندهای طبیعی مانند خرما و کشمش به مقدار زیاد مصرف شوند، میتوانند به شدت قند خون را افزایش دهند و باید با احتیاط استفاده شوند.
طبق گزارش خبرآنلاین، شقایق هادیزاده، کارشناس تغذیه کلینیک دیابت رویان در مصاحبهای با ایسنا توضیح داد که اهمیت سبک زندگی سالم در پیشگیری و مدیریت دیابت بسیار بالا است. وی دیابت را یکی از بیماریهای مزمن و رو به گسترش معرفی کرد که به تغذیه نامناسب و کمتحرکی مرتبط است. به همین دلیل روز جهانی دیابت به این موضوع اختصاص یافته است.
افزایش دیابت در میان افراد دارای اضافهوزن
وی اذعان کرد که اضافهوزن و چاقی از عوامل کلیدی در بروز این بیماری به شمار میروند و بهویژه افرادی که اضافهوزن دارند سروکارشان با احتمال بالای ابتلا به دیابت افزایش مییابد. از این رو، در مراحل ابتدایی کاهش ۷ تا ۱۰ درصد از وزن اولیه میتواند تأثیر چشمگیری در کنترل بیماری ایفا کند.
هادیزاده همچنین افزود که در بین بیماران مبتلا به دیابت، کاهش همین مقدار وزن میتواند شدت بیماری را کم کرده و نیاز آنها به مصرف دارو را کاهش دهد.
نشانههای رایج دیابت
این کارشناس تغذیه به علائم هشداردهنده دیابت اشاره کرد و گفت: پرنوشی، پرادراری و تغییرات وزنی از شایعترین نشانهها به شمار میآیند.
او افزود که کاهش شدید وزن بیشتر در دیابت نوع یک مشاهده میشود؛ ولی تغییرات وزنی شامل افزایش وزن در بسیاری از بیماران دیابتی نیز رخ میدهد.
ضرورت مشاوره تغذیه برای بیماران دیابتی
هادیزاده با تاکید بر اهمیت مراجعه بیماران به متخصصان تغذیه گفت: داشتن برنامه غذایی اصولی نه تنها به کنترل بیماری کمک میکند، بلکه عوارضی چون نوسانات قند خون، کاهش ناگهانی قند یا افزایش قند بعد از غذا را نیز کاهش میدهد.
کربوهیدراتها باید حذف نشوند
او به تصورات نادرست درباره حذف کامل کربوهیدرات از رژیم غذایی بیماران دیابتی اشاره کرد و گفت: اکثر بیماران ابتدا به این فکر میکنند که کربوهیدرات را کاملاً حذف کنند، در حالی که این دیدگاه نادرست است.
او اظهار داشت که به بیماران توصیه میشود از کربوهیدراتهای پیچیده و کامل استفاده کنند. نانهای سبوسدار و برنج قهوهای بجای برنج سفید میتوانند به کنترل قند خون یاری رسانند.
همچنین شقایق هادیزاده بر این نکته تأکید کرد که حذف کربوهیدرات بهطور کامل از رژیم غذایی بیماران دیابتی به هیچ عنوان توصیه نمیشود، زیرا بدن برای تأمین انرژی روزانه به کربوهیدرات احتیاج دارد و این ماده یکی از اصلیترین منابع تولید انرژی در بدن محسوب میشود.
وی افزود: دریافت کربوهیدراتهای کامل باید به همراه سبزیجات یا سالاد کاهو در وعدههای اصلی باشد، زیرا این مواد میتوانند به ثبات قند خون، خصوصاً جلوگیری از افزایش قند بعد از غذا، کمک کنند.
اهمیت میانوعدههای مناسب
این کارشناس تغذیه به نقش میانوعدهها در پایدار نگه داشتن قند خون اشاره کرد و گفت: میوهها باید به عنوان میانوعده در فواصل روز مصرف شوند تا به کنترل قند خون کمک کنند. البته نوع میوه باید با توجه به وضعیت بیمار انجام شود.
اصول رژیم غذایی صحیح برای بیماران دیابتی
هادیزاده اصول اساسی رژیم غذایی مناسب برای بیماران دیابتی را مطرح کرده و گفت: بهتر است وعدههای غذایی به سه وعده اصلی صبحانه، ناهار و شام و دو یا سه میانوعده تقسیم شود.
وی ادامه داد: توصیه میشود غذاهای کامل مانند نان سبوسدار همراه با منابع پروتئینی در وعدههای اصلی استفاده شود. به عنوان مثال، یکی از صبحانههای مناسب برای بیماران دیابتی میتواند ترکیب تخممرغ با نان سبوسدار یا جوی دوسر همراه با شیر باشد.
او تأکید کرد که در وعدههای ناهار و شام نیز باید پروتئینهایی مانند گوشت، مرغ یا حبوبات به همراه مقدار مناسبی از کربوهیدراتها نظیر برنج یا نان قرار داده شود. غذاهایی مانند عدسی و خوراک لوبیا نیز از گزینههای بسیار مناسب برای این بیماران به حساب میآیند.
حذف کامل مواد غذایی توصیه نمیشود
هادیزاده گفت که رویکردهای تغذیهای جدید تأکید زیادی بر مصرف تعادل مواد غذایی دارند و برخلاف گذشته که حذف کامل برخی از آنها تجویز میشد، دو رویکرد امروزی بر مصرف کنترل شده تأکید دارند، مگر در شرایط خاص.
وی همچنین توضیح داد که مواد غذایی بسیار شیرین مانند شیرینیها و شکلاتها باید به شدت محدود شوند یا در مواقعی که قند خون بیمار تنظیم نشده است، از رژیم غذایی حذف گردند.
هادیزاده افزود: غذاهای شور، فستفودها و مواد غذایی حاوی اسیدهای چرب ترانس و چربیهای اشباع نیز باید تا حد ممکن محدود یا حذف شوند، زیرا این مواد باعث ایجاد مقاومت به انسولین و تأثیر منفی بر روند درمان خواهند شد.
چربیهای مفید در مقابل چربیهای مضر
این کارشناس تغذیه به اهمیت مصرف چربیهای سالم برای بیماران دیابتی اشاره کرد و گفت: چربیهای سالم مانند اسیدهای چرب (مانند روغن زیتون) و چربیهای پلیغیراشباع (مانند روغن کنجد، گردو و کنجد) میتوانند مقاومت به انسولین را کاهش داده و به تنظیم بهتر قند خون کمک کنند.
وی در عوض افزود: چربیهای ناسالم، مانند خامه و چربیهای احشایی که به وضوح منجر به افزایش قند خون میشوند، برای این بیماران بیخطرا نیستند. مصرف این نوع چربیها میتواند حساسیت بدن به انسولین را کاهش دهد و احتمال بروز چربی خون بالا، فشار خون و چاقی را در بیماران دیابتی افزایش دهد.
چربی حیوانی برای بیماران دیابتی نکتهای خطرناک است
کارشناس تغذیه مرکز دیابت رویان جهاد دانشگاهی درباره نادرستی برخی اعتقادات مبنی بر بیخطر بودن چربیهای حیوانی برای بیماران دیابتی گفت: چنین تصوری کاملاً اشتباه است. افراد دیابتی معمولاً در معرض خطر عوارض قلبی-عروقی هستند و مصرف این نوع چربیها میتواند وضعیت آنها را سختتر کند.
او همچنین افزود: با توجه به سبک زندگی کمتحرک امروزی، استفاده از چربیهای حیوانی به سرعت میتواند سبب چاقی شود و این چاقی، کنترل دیابت را دشوارتر کرده و خطر عوارض را افزایش میدهد.
دیابت بارداری و نیاز به رژیم غذایی مناسب
هادیزاده درباره تغذیه در دوران دیابت بارداری گفت: دیابت بارداری نوعی دیابت است که در زمان بارداری اتفاق میفتد و کنترل قند خون در این دوران از اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا میتواند از ایجاد مشکلاتی برای مادر و جنین جلوگیری کند.
او درباره رد کردن کامل مواد نشاستهای چون نان و برنج از سوی برخی زنان باردار انتقاد کرد و گفت: این کار اشتباه است چرا که این مواد بخشی ضروری از رژیم غذایی ایرانیان را تشکیل میدهند و حذف آنها ممکن است مضر باشد.
هادیزاده تأکید کرد: مادران باردار مبتلا به دیابت باید حتماً با یک کارشناس تغذیه مشورت کنند تا برنامهای مطابق با نیازهای خاص خود تهیه کنند.
مکملها؛ تنها در صورت نیاز
این کارشناس تغذیه درباره نقش مکملها در بیماران دیابتی تصریح کرد: توصیه اصلی ما به بیماران، تأمین ویتامینها و مواد معدنی از طریق غذای اصلی است و معمولاً نیازی به استفاده از مکملها نیست، مگر در موارد خاص.
هادیزاده همچنین افزود: ویتامین D یکی از موارد استثنائی به شمار میرود؛ به دلیل شیوع بالا در کمبود این ویتامین و نقش آن در کاهش مقاومت به انسولین، مصرف مکمل آن معمولاً به بیمارانی که نیاز واقعی دارند توصیه میشود و سطح ویتامین D باید در آزمایشهای دورهای مورد سنجش قرار گیرد.
رژیم مدیترانهای؛ الگوی مناسب برای دیابتیها
هادیزاده به رژیمهای غذایی مناسب برای دیابتیها اشاره کرده و گفت: رژیم مدیترانهای که به دلیل خاصیت ضدالتهابیاش شناخته شده، میتواند اثرگذاری خوبی در کنترل دیابت داشته باشد.
وی درباره “رژیم کتو” گفت: رژیم کتو به دلیل تاکید بر مصرف پروتئین و چربی – البته اگر این چربیها از نوع سالم باشند – ممکن است در کوتاهمدت مؤثر باشد، اما از آنجایی که استفاده مداوم از آن توصیه نمیشود، در صورت اجرای آن بهتر است فقط در دورههای کوتاهمدت باشد.
مدل بشقاب غذایی؛ سادهترین الگوی مطرح برای بیماران دیابتی
این کارشناس تغذیه با معرفی الگوی بشقاب غذایی سالم گفت: این مدل بر مبنای تقسیم متعادل گروههای غذایی بنا شده و یکی از بهترین الگوهای تغذیهای برای بیماران دیابتی و حتی سایر افراد بهشمار میآید.
محصولات “بدون قند” و نوشیدنیهای رژیمی الزاماً بیخطر نیستند
کارشناس تغذیه کلینیک دیابت رویان در توضیح باورهای عمومی درباره محصولات و نوشیدنیهای رژیمی گفت: بسیاری از بیماران به دنبال طعم شیرین هستند و به همین دلیل به محصولات حاوی شیرینکنندههای مصنوعی روی میآورند.
او تصریح کرد: این محصولات اگرچه فاقد قند ساده هستند و بهطور مستقیم قند خون را افزایش نمیدهند، اما مصرف طولانیمدت آنها میتواند دو مشکل جدی ایجاد کند.
بهزعم او، نخست اینکه شیرینکنندههای مصنوعی چندین برابر شیرینتر از شکر هستند و استفاده مداوم آنها میتواند تمایل به شیرینی را بیشتر کند. دوم اینکه تحقیقات نشان داده که این محصولات ممکن است فلور میکروبی روده را تغییر دهند و بدن را نسبت به مشکلات جدیدی بهویژه عوارض دیابت مستعد کنند.
چالشهای تغذیهای در کودکان و نوجوانان مبتلا به دیابت
این کارشناس به بررسی مدیریت تغذیه در کودکان و نوجوانانی که در سنین پایین دیابت را تجربه میکنند، پرداخت و گفت: این گروه اغلب آمادگی روانی کافی برای پذیرش بیماری ندارند و همینٌموضوع باعث تمایل بیش از حد آنها به مواد شیرین مانند شکلات، نوشابه و بستنی میشود.
او تأکید کرد که در برنامه غذایی کودکان دیابتی معمولاً حذف کامل این مواد توصیه نمیشود؛ بلکه بهترین روش، کنترل میزان کربوهیدرات در هر وعده و جلوگیری از نوسانات قند خون است.
هادیزاده افزود: مصرف مواد شیرین باید محدود، موردی و به عنوان تشویق باشد؛ و فقط در صورتی انجام شود که کودک به درستی از رژیم غذایی خود پیروی کرده باشد.
این کارشناس تغذیه بر این نکته تأکید کرد که خانوادهها باید گزینههای سالمتر مانند کیک خانگی با آرد کامل یا شکلاتهای رژیمی دستساز را به جای محصولات تجاری جایگزین کنند.
آینده تغذیه در مدیریت دیابت؛ تنوع بیشتر و محدودیت کمتر
هادیزاده در پاسخ به سوال درباره آینده تغذیه و تأثیر فناوری در مدیریت دیابت اظهار داشت: امروزه تنوع زیادی در محصولات خوراکی مناسب برای بیماران دیابتی ایجاد شده است.
او توضیح داد: بیماران هم به خوبی آگاه شدهاند و دیگر مانند گذشته توصیه نمیشود که تمام شیرینیها و میوههای شیرین از برنامه غذایی حذف شوند. بلکه مصرف متعادل و آگاهانه با اولویت به مواد غذایی طبیعی تجویز میشود.
وی افزود: صنعت غذایی نیز پیشرفتهای فراوانی داشته و تولیدات جدید کمک میکند تا بیماران با آسانی و با کیفیت زندگی بالاتری رژیم غذایی خود را رعایت کنند.
توجه ویژه به شیرینکنندهها؛ مهمترین چالش بیماران
در ادامه این گفتگو، هادیزاده گفت: دو موضوع اصلی که همیشه با بیماران مورد بحث است، مسأله مصرف شیرینکنندههای مصنوعی و استفاده بیرویه از محصولات بهاصطلاح رژیمی است.
او بر ضرورت اطلاعرسانی درباره خطرات بلندمدت این مواد تأکید کرد تا بیماران بتوانند مدیریت بهتری بر روند درمان خود داشته باشند.
در مورد باورهای نادرست درباره مصرف میوه در بیماران دیابتی گفت: برخی معتقدند که میوه باید کاملاً از برنامه غذایی حذف شود بهدلیل شیرینی آن، یا برعکس، فکر میکنند که چون میوه سالم است، میتوان آن را بهجای سایر مواد غذایی مصرف کرد. این دو منظر هر دو نادرست است.
وی تأکید کرد: میوه باید بهصورت میانوعده و در فواصل روز مصرف شود. همچنین میوههایی که شاخص گلایسمی بالایی دارند مانند هندوانه، انگور، انبه و آناناس باید بهطور محدود و موردی مصرف شوند و بهتر است بخشی از واحدهای مجاز میانوعده باشند.
او افزود: بهمنظور جلوگیری از نوسانات قند خون پس از مصرف میوههای شیرین، توصیه میکنیم که این میوهها همراه با یک منبع غذایی پرفیبر مانند خیار یا میوههایی نظیر سیب مصرف شوند تا سرعت افزایش قند خون کاهش یابد.
ترکیب غذاها و کنترل افزایش قند خون
این کارشناس تغذیه در پاسخ به سؤالی درباره توصیههای رایج در فضای مجازی مبنی بر اینکه «نان یا مواد قندی را نباید تنها مصرف کرد» توضیح داد که اصل کلی این است که در کنار هر ماده غذایی نشاستهای، یک واحد پروتئین یا سبزی قرار داده شود. به عنوان مثال، اگر برنج مصرف میشود، افزودن سبزیجات یا حبوبات مانند عدسپلو یا سبزیپلو میتواند شاخص گلایسمی را کاهش دهد.
هادیزاده ادامه داد: در مورد نان نیز مصرف نان به همراه پنیر و خیار و گوجه یک وعده کامل را ایجاد کرده و از افزایش سریع قند خون جلوگیری میکند.
وی در خصوص مصرف شیرینیها گفت: برخلاف برخی توصیهها، بهتر است شیرینی همزمان با وعده غذایی اصلی مصرف نشود و بین آنها فاصلهای وجود داشته باشد. همچنین در این حالت لازم است که قند را با یک منبع پرفیبر همچون خیار، کاهو، گوجه یا چند عدد آجیل (حدود ۵ تا ۶ عدد بادام یا پسته) مصرف کرد تا سرعت افزایش قند خون کاهش یابد.
مصرف شیرینی پس از غذا؛ درست یا نادرست؟
این کارشناس تغذیه درباره نگرش برخی مبنی بر اینکه «خوردن شیرینی بعد از غذا به هضم کمک میکند» تصریح کرد: این موضوع مربوط به افراد سالم است نه بیماران دیابتی. برای فرد سالم، مصرف مقدار کمی شیرینی پس از غذا ممکن است به تولید انسولین و در برخی موارد افزایش اشتها منجر شود؛ اما برای بیماران دیابتی، این عمل میتواند قند خون را بالا برده و باعث مشکلات جدی شود.
هادیزاده تأکید کرد که بیماران دیابتی باید تا حد امکان مصرف شیرینیهای غیرخانگی مانند کیک و کلوچه را محدود کنند و در صورت مصرف، آن را تنها بهصورت موردی و در فواصل روز انجام دهند.
قندهای طبیعی باید با احتیاط مصرف شوند
وی درباره مصرف قندهای طبیعی مانند خرما، کشمش و انجیر خشک اظهار کرد: این مواد قابل مصرفاند، اما باید با احتیاط و بهطور محدود استفاده شوند. تصور اینکه قندهای طبیعی قند خون را نخواهد بالا برد، کاملاً نادرست است؛ میزان و زمان مصرف دارای اهمیت زیادی است و باید در زمانهایی مصرف شوند که قند خون بیمار در وضعیت کنترلشدهای باشد.
۴۷۲۳۶
