ارائه یک مدل نوین و واقعگرایانه برای شبیهسازی فرآیند انقباض سیاهچالهها

طبق گزارشی از ایتنا به نقل از SciTechDaily، اکنون گروهی از اخترفیزیکدانان محاسباتی، پس از سالها تحقیقات مستمر، به موفقیتی بزرگ دست یافتهاند.
آنها با بهرهگیری از پیشرفتهترین ابرکامپیوترها برای نخستین بار، شبیهسازی دقیقی از جریان ماده به سمت سیاهچالهها در شرایط نسبیت عمومی و محیطی با تابش غالب انجام دادهاند.
این تحقیق بدون استفاده از سادهسازیهایی که در مطالعات پیشین به کار رفته، انجام شده است.
لیژونگ ژانگ، نویسنده ارشد این تحقیق، اشاره میکند: «این سیستمها به شدت غیرخطی هستند و هرگونه فرض سادهسازی میتواند تأثیرات قابلتوجهی بر نتیجه نهایی داشته باشد».
او همچنین میافزاید: «موضوع جالب این است که شبیهسازیهای ما اکنون رفتارهای موجود در سیاهچالهها را به شکلی شگفتانگیز بازتولید میکند، از منابع درخشان پرتو ایکس تا دوتاییهای اشعه ایکس. به نوعی، ما این سیستمها را نه از طریق تلسکوپها، بلکه از طریق یک ابرکامپیوتر “مشاهده” کردهایم.»
قابل ذکر است که شبیهسازیهای اخیر با استفاده از الگوریتمهای پیشرفته، نحوه رفتار ماده در فرآیند جذب توسط سیاهچالههای با جرم ستارهای را با دقت قابلتوجهی بازنمایی میکند.
این سیاهچالهها که تقریباً دارای ۱۰ برابر جرم خورشید هستند، در مقایسه با سیاهچالههای فوقعظیم که در هسته کهکشانها قرار دارند، جرم کمتری دارند و به این ترتیب، مطالعه آنها بهویژه در مقیاسهای زمانی کوتاهتر (چند دقیقه تا چند ساعت) برای محققان جذابتر است.
در گذشته، مدلهای شبیهسازی سیاهچالهها به دلیل پیچیدگیهای ریاضی، ناچار به استفاده از برخی سادهسازیها بودند، اما اکنون این تیم پژوهشي موفق به توسعه الگوریتمهایی شده است که بهصورت مستقیم به حل معادلات پیچیده میپردازند و از تقریبهای نادرست پرهیز میکنند.
ژانگ توضیح میدهد: «روشهای قبلی از تقریبهایی استفاده میکردند که تابش را تحت عنوان مایعی در نظر میگرفتند، در حالی که این رفتار، منعکسکننده واقعیات تابش نیست.»
این پیشرفت در شبیهسازیهای سیاهچالهها میتواند تأثیر چشمگیری بر فهم ما از نحوه تعامل تابش با ماده در نزدیکی سیاهچالهها داشته باشد.
اگرچه سیاهچالههای فوقعظیم را میتوان با تصاویر با وضوح بالا مشاهده کرد، شناسایی سیاهچالههای با جرم ستارهای به طرز قابلتوجهی دشوار است و فقط به صورت نقاطی نورانی در تصاویر ظاهر میشوند.
بنابراین، پژوهشگران مجبورند این نقاط نورانی را به طیف تبدیل کنند تا قادر به بررسی توزیع انرژی اطراف سیاهچاله باشند.
یکی از دستاوردهای کلیدی این شبیهسازیها، تطابق دقیق مدلها با دادههای مشاهدهای است. این تطابق به محققان این امکان را میدهد که با اطمینان بیشتری به تحلیل دادههای محدود در دسترس مربوط به این اجرام دوردست بپردازند.
در این مدل، ماده بهطور پیچیدهای در قالب دیسکهای پرآشوب و تابشی در اطراف سیاهچاله میچرخد و در برخی مواقع، جریانهای قدرتمند نیز به بیرون پرتاب میشوند.
شبیهسازیها از ابرکامپیوترهای نسل جدید مانند «فرانتیر» و «آرورا» که قادر به انجام یک کوئینتیلیون عملیات در هر ثانیه هستند استفاده شده است.
با بهرهگیری از این ظرفیت عظیم محاسباتی و الگوریتمهای پیشرفته، پژوهشگران اکنون در جایگاهی قرار دارند که میتوانند شبیهسازیهای دقیقتری از تعامل تابش با ماده در بینهایت سیاهچالهها انجام دهند.
مدلهای مذکور میتوانند به درک بهتر نحوه عملکرد سیاهچالههای فوقعظیم و نقش آنها در تحول کهکشانها کمک شایانی نمایند.
این گروه پژوهشی نیز در نظر دارد در آینده شبیهسازیهای خود را به انواع مختلف سیاهچالهها گسترش دهد.
با توجه به پیچیدگیهای تعامل تابش و ماده در دماها و چگالیهای مختلف، تیم پژوهش امید دارد که مدلهای جدید به تفهیم بهتر فرآیندهای فیزیکی در تمامی سیستمهای سیاهچالهای یاری رساند.
در این راستا، جیمز استون، استاد مؤسسه مطالعات پیشرفته، خاطرنشان میکند: «آنچه این پروژه را منحصربهفرد میسازد، یکی زمان و تلاشی است که برای توسعه ریاضیات کاربردی و نرمافزارهای مرتبط با مدلسازی این سیستمهای پیچیده صرف شده و دیگری تخصیص ابرکامپیوترهای پیشرفته برای انجام این محاسبات است.»


