زمانی که تیروئید تحت تاثیر کمکاری یا پرکاری قرار میگیرد، چالشهای جدی به وجود میآورد
در نشست خبری که به مناسبت «روز جهانی تیروئید» و به میزبانی وزارت بهداشت برگزار گردید، دکتر فریدون عزیزی گفت: «فدراسیون بینالمللی تیروئید» بیست و پنجم می را به عنوان روز جهانی تیروئید معرفی کرده است و طی این روز، تلاشها برای افزایش آگاهی مردم درباره مسائل مرتبط با تیروئید صورت میگیرد.
وی با تاکید بر اینکه رشته تخصصی غدد پس از پیروزی انقلاب اسلامی مورد توجه قرار گرفته است، بیان کرد: این رشته در ایران از سال ۱۳۶۴ آغاز به فعالیت کرده و هم اکنون ۵۸۰ متخصص غدد در کشور داریم.
عزیزی در رابطه با تعداد مقالات علمی در حوزه غدد اشاره کرد: آمار پایگاه «اسکوپوس» نشان میدهد که ایران از نظر تولید علمی در رتبه دهم جهانی قرار دارد.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی با اشاره به موقعیت غده تیروئید، یادآور شد: این غده که در جلوی گردن قرار دارد، هورمونی را ترشح میکند که به جریان خون و سلولهای بدن رفته و تاثیر بسزایی بر متابولیسم تمامی سلولها دارد. به عبارتی، تیروئید وظیفهای کلیدی در تامین سوخت و ساز درست بدن ایفا میکند.
وی ادامه داد: یکی از مسائل حیاتی تیروئید در دوران بارداری است زیرا ترشحات هورمونی آن به رشد و تکامل جنین کمک میکند. این غده جهت انجام وظایفش به «ید» نیاز دارد و کمبود آن ممکن است عواقب جدی، به ویژه برای نوزادان و شیرخواران به همراه داشته باشد. همچنین، فقدان ید در فرآیند تکامل جنین میتواند به مغز آسیب زده و به عواقب دائمی منجر شود.
عزیزی در مورد ارتباط ید و رشد سلولهای عصبی توضیح داد: برقراری ارتباط میان سلولهای عصبی دارای اهمیت بالایی است و ضریب هوشی مرتبط با IQ را تحت تاثیر قرار میدهد. عمدهترین عوارض ناشی از کمبود ید در نوزادان و شیرخواران شامل آسیبهای غیرقابل برگشت مغزی و عقبماندگی ذهنی است. رشد ذهنی نوزادان و کودکان در طی دو سال اول زندگی به ید و هورمونهای تیروئیدی وابسته است.
عزیزی به تاریخچه بررسی وضعیت ید در کشور اشاره داشت و گفت: نخستین پژوهش در این زمینه در سال ۱۳۴۸ انجام شد و نتایج آن نشان داد که میزان ابتلا به گواتر در زنان شهر شهریار ۵۱ درصد بوده است.
وی گفت: دومین مطالعه در مورد ید پس از یک وقفه ۱۵ ساله در کشور انجام گرفت و نشان داد که میزان ابتلا به گواتر در مردان و زنان تهرانی به ترتیب ۸۸ و ۷۱ درصد بوده است.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی درباره برنامههای یدرسانی بیان کرد: یک کمیته ملی برای کنترل بیماریهای ناشی از کمبود ید در سال ۱۳۶۷ تشکیل شد و اولین تحقیق در خصوص علل شیوع گواتر در سال ۱۳۶۸ انجام گردید.
عزیزی افزود: سال ۱۳۶۹ به عنوان یک نقطه عطف برای کشور ثبت شده، چرا که این سال آغاز تولید و توزیع نمک یددار در کشور بود. همچنین، در سال ۱۳۷۳ قانونی برای الزام استفاده از نمک یددار در تمامی خانوادهها به تصویب رسید و سازمان جهانی بهداشت، در سال ۱۳۸۳ ایران را به عنوان کشوری عاری از کمبود ید شناسایی کرد. شیوع گواتر در میان نوجوانان و جوانان در ۳۰ سال گذشته از ۶۸ درصد به ۷ درصد کاهش یافته است.
وی درباره فواید توجه به ید در کشور نیز تاکید کرد: توجه به این عنصر حیاتی موجب جلوگیری از بروز گواتر در بیش از ۳۰ میلیون نوزاد زاده شده در ۳۰ سال اخیر شده است. همچنین، این اقدامات منجر به افزایش ضریب هوشی ۹۰ میلیونی در کودکان و نوجوانان، ممانعت از انجام جراحیهای غیرضروری در صدها هزار ایرانی و صرفهجویی بیش از ۲۴۰۰۰ میلیارد ریال گردیده است.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی بیان داشت: یدرسانی برای زنان باردار بسیار حیاتی است و نخستین بررسی ملی میزان ید در این گروه طی سال ۹۴ انجام شده و برنامه مکمل یاری ید در اولویت وزارت بهداشت قرار گرفته است. زنان باردار باید در سه ماهه اول بارداری، از ترکیبات اسید فولیک و ید استفاده نمایند. عدم توجه به این ترکیبات ممکن است به کمکاری تیروئید و عواقب جدی برای جنین منجر شود.
وی ادامه داد: نتایج بررسی میزان ید در زنان باردار در سال ۱۴۰۲ نشاندهنده کاهش مصرف داروی یدوفولیک است که به دلیل کمتوجهی وزارت بهداشت و عدم آگاهی پزشکان از اهمیت این مکمل است. در حال حاضر، تمامی استانها به پایش و کنترل میزان ید در جمعیت مشغولند، اما برخی استانها هنوز با کمبود مواجه هستند و این اطلاعات به وزارت بهداشت گزارش شده است.
عزیزی ضمن توصیه به مصرف روزانه ۵ تا ۶ گرم نمک برای تمام افراد، توضیح داد: برخی کشورها ید را به روغن یا شکر میافزایند، در حالیکه در ایران ید به نمک اضافه میشود. مطالعات نشان میدهد که افراد با مصرف نمک بالا به حدود ۱۲ گرم در روز هم میرسند. برای افراد سالمند، میزان مصرف نمک باید در حدود ۲ گرم باشد و کمبود ید برای این گروه مشکلساز نیست.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی در خصوص شیوع سرطان تیروئید در کشور اعلام کرد: بررسیها نشان میدهد که ۵ تا ۱۰ نفر از هر یک میلیون نفر به سرطان تیروئید مبتلا میشوند و این آمار نشاندهنده شیوع پایین این بیماری است. البته در کشور گرههای تیروئیدی به وفور یافت میشوند، اما همه آنها بدخیم نیستند. سونوگرافی تیروئید لزوماً توصیه نمیشود، ولی اگر گره تیروئید بزرگتر از یک سانتیمتر باشد و قابل لمس باشد، انجام سونوگرافی پیشنهاد میشود.
وی با اشاره به اینکه کمکاری تیروئید از مشکلات رایج مرتبط با این غده به شمار میآید، خاطرنشان کرد: این بیماری که یکی از شایعترین اختلالات تیروئیدی است، به کاهشترشح هورمونهای تیروئیدی منجر میشود. چنانچه این مشکل در زمان تولد بروز کند، به عنوان «کمکاری مادرزادی تیروئید» شناخته میشود. پایش اختلالات تیروئیدی از سال ۱۳۶۸ در اصفهان و تهران آغاز گردید، و آزمایش گرفتن یک قطره خون از پاشنه پای نوزادان ۳ تا ۵ روزه از سال ۱۳۸۳ در کشور انجام میشود تا هورمون TSH که محرک تیروئید است، سنجیده شود. این پروسه سبب شده که ۹۹ درصد نوزادان متولد شده در کشور مورد غربالگری قرار گیرند.
عزیزی بیان کرد که در حال حاضر راهی برای غربالگری کمکاری تیروئید وجود ندارد و متاسفانه این بیماری معمولاً با علائم مشخص میشود. نتایج بررسیها نشان میدهد که درمانهای موجود برای تیروئید به ۸۰ درصد بیماران کمک میکند، در حالی که ۲۰ درصد به داروها پاسخ نمیدهند. خوشبختانه ایران موفق به تولید دارویی برای درمان کمکاری تیروئید گردیده و این دارو در حال دریافت تاییدیهها است.
او همچنین به ارتباط بین تیروئید و مواد غذایی پرداخت و گفت: ارتباط غذاها با تیروئید به صورت کامل تایید نشده و کشورها به تحلیل میزان ید در ادرار پرداختهاند. یافتههای برخی مطالعات نشان میدهند که مصرف یک نوع خاص کلم در مناطق با کمبود ید ممکن است در افزایش سایز غده تیروئید نقش داشته باشد.
رئیس پژوهشکده غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی خاطرنشان کرد: مشکلات گوارشی از جمله عوارض مرتبط با کمکاری و پرکاری تیروئید هستند. به طور مثال، بیماران مبتلا به کمکاری تیروئید با یبوست مواجه هستند و آنهایی که به پرکاری تیروئید دچارند، ممکن است مشکلاتی از جمله اسهال را تجربه کنند.
وی در ادامه به بیماریهای مربوط به غدد و متابولیسم اشاره کرد و افزود: چاقی و اضافه وزن و همچنین دیابت از جمله معضلات مرتبط با اختلالات متابولیسم به حساب میآید. وضعیت عمومی چاقی و اضافه وزن در کشور نگرانکننده است و حدود ۱۴ درصد از جمعیت به دیابت مبتلا هستند.
