گزارشی از فرهنگ و هنر: آزیتا حاجیان روایتهای ناگفتهای از پشت صحنه «دزد عروسکها» میگوید
در شب پنجم از اکران فیلمهای خاطرهانگیز سنمای ایران، در تاریخ ۱۹ شهریور، فیلم «دزد عروسکها» به کارگردانی محمدرضا هنرمند روی پرده رفت. برای آزیتا حاجیان، این فیلم تنها یک اثر کودکانه نیست، بلکه نقطه عطفی در ورود حرفهایاش به دنیای سینما به شمار میرود، به ویژه که در کنار دخترش مهراوه شریفینیا ایفای نقش کرده است. حاجیان در این شب اکران دوباره از پشت صحنه پرماجرای این پروژه سخن گفت؛ از گریم نفسگیر شخصیت «عجوزه» تا بازگشت به صحنه تنها سه روز بعد از فوت مادرش. او همچنین با نگرانی عمیق از وضعیت سینمای کودک در حال حاضر، خواستار توجه به نیازهای فرهنگی و ذهنی نسل جدید شد و بر این باور است که سینما به طور کامل کودکان را فراموش کرده است.
آزیتا حاجیان در ابتدای صحبتهایش راجع به فیلم «دزد عروسکها» اظهار داشت: اکنون تقریباً سیوپنج سال از زمانی که این فیلم ساخته شد میگذرد. امروزه متوجه شدم که حتی کودکانی که با تکنولوژی در ارتباط هستند نیز از این فیلم استقبال کردهاند. این موضوع واقعاً برایم جالب بود، زیرا فیلم از جنبه تکنولوژیکی ویژگی خاصی ندارد، اما توانسته کودکان نسل جدید را به خود جذب کند.
این بازیگر افزود: افرادی که اکنون حدود چهل سال دارند و در دوران کودکی این فیلم را تماشا کردهاند، با من صحبت میکنند و میگویند که از شخصیت عجوزه و ترس از او دچار اضطراب بودند، اما شگفتانگیز است که با این ترس، باز هم به تماشای فیلم ادامه میدادند.
از ۱۶ سالگی کار در تئاتر را آغاز کردم
او در مورد اولین تجربهاش در دنیای سینما توضیح داد: فیلم «دزد عروسکها» اولین تجربه واقعی من در دنیا سینما بود. از آنجایی که دخترم نیز در این فیلم بازی کرد، میتوان گفت ورود من به سینما به نوعی با مهراوه شروع شد.
این هنرمند به فعالیتهایش در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اشاره کرد و گفت: من از شانزدهسالگی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به اجرای تئاتر میپرداختم. در همان سالها، یعنی در سال ۱۳۵۵، با یک تریلی به شهرهای گوناگون سفر میکردیم. این کامیون صحنه نمایش و اتاقی برای ما داشت؛ ما در آنجا نمایشنامههای بیژن مفید و دیگر آثار را برای کودکان به نمایش درمیآوردیم. تمامی این اجراهای سیار رایگان و هدف آنها آشنا کردن کودکان با فرهنگ و هنر تئاتر بود.
او همچنین به اهمیت سینما در زندگی کودکان تأکید کرد: امروز سینما به کودکان توجه کافی ندارد و این مسئله بسیار نگرانکننده است. دنیا متعلق به کودکان است و باید از همین حالا برای رشد و پرورش تواناییهای ذهنی و فکریشان برنامهریزی شود، زیرا آینده در دستان آنها است.
سینما کودکان را کنار گذاشته است
در واکنش به سخن مجری برنامه درباره فروش دو و نیم میلیون بلیت فیلم، حاجیان پاسخ داد: این فیلم در سالهای گذشته طرفداران زیادی به همراه داشت. جشنواره فیلم کودک اصفهان که به طور منظم برگزار میشود، نه تنها خبر خوبی است، بلکه متأسفانه اکثر افرادی که در آن زمان برای کودک فیلم ساختهاند، اکنون فعال نیستند. بنابراین، بر این باورم که سینما به طور کلی از کودکان غافل شده است. حتی آقای مجید مجیدی و خانم مرضیه برومند نیز سالهاست که هیچ فیلمی برای کودکان تولید نکردهاند.
این بازیگر ادامه داد: اگر بتوانیم در کشور خود شرایطی را فراهم کنیم تا کودکان آثار فرهنگی خود را ببینند، بسیار بهتر از آن است که صرفاً با فرهنگهای دیگر آشنا شوند. البته نمیتوان نادیده گرفت که کودکان امروز در آشنایی با شکلهای هنری در سطح بالایی قرار دارند و به همین دلیل، تولید آثار برای آنها هم از لحاظ محتوایی و هم از لحاظ فرم به خلاقیت و هوش بیشتری نیاز دارد.
در واکنش به سوال یکی از حاضران درباره اینکه چگونه میتوان نیاز کودک مخاطب را درک کرد، او توضیح داد: من مدتی در حوزه کودک فعال نبودهام، اما برای درک نیازهای اصلی کودکان در شرایط فعلی، لازم است که تحقیقات میدانی انجام شود تا بتوان فهمید چه نوع فرم و محتوایی برای نسل کنونی جذاب است.
گریم نقش عجوزه سه ساعت طول میکشید و پنجاه کلید به گردنم میانداختند
حاجیان درباره گریم سنگین خود برای شخصیت «عجوزه» در فیلم «دزد عروسکها» گفت: این نقش نیاز به گریم بسیار پیچیده و طولانی داشت. من از ساعت پنج صبح تحت گریم میرفتم که این فرایند تقریباً سه ساعت به طول میانجامید تا تمامی جزئیات مانند دندان و چانه و دیگر بخشهای گریم نصب شوند. به محض اتمام گریم، نمیتوانستم چیزی بخورم چراکه گریم به هم میخورد. این روند در حدود بیست و پنج شب تکرار شد و به گردنم پنجاه کلید میانداختند، که واقعاً دست و گردن من را اذیت میکرد.
او همچنین در مورد تجربه گریم خود توضیح داد: گریم به صورت مرحلهای انجام میشد و تمامی اعضای گروه نیز از فرایند گریم بهخوبی مطلع بودند و این فرآیند را مرحله به مرحله دنبال میکردند.
حاجیان در ادامه یادآور شد: پس از پایان شبهای فیلمبرداری، مادرم به رحمت خدا رفت. فقط سه روز از کارم دور بودم و بعد از آن، با لباس مشکی به صحنه برگشتم. این اولین تجربه حرفهای من در سینما بود و از اینکه استقبال خوبی از آن شد، بسیار خوشحال شدم. همکاری با دخترم نیز برایم یک تجربه جالب و به یاد ماندنی بود.
آزیتا حاجیان افزود: شب فوت مادرم، تصمیم گرفتیم موضوع را به مهراوه نگوییم. بهانهای آوردیم و او را به خانه عمهاش بردیم. تا پایان فیلمبرداری چیزی نگفتیم، با این حال او متوجه ماجرا شده بود. هنگامی که حقیقت را با او در میان گذاشتیم، گفت که قبلاً این موضوع را حدس زده بود. همچنین به خاطر اینکه ما این موضوع را از او پنهان کرده بودیم، دلخور و ناراحت شد.
حاجیان درباره همکاریاش با دخترش مهراوه شریفینیا در فیلم «دزد عروسکها» گفت: صحنههایی که من و مهراوه به عنوان مادر و دختر کنار هم ایفای نقش میکردیم، احساسی بسیار خوب و دلپذیر داشت. مخصوصاً در صحنههایی که من نقش «عجوزه» را بازی میکردم، او احساس امنیت خاصی در کنار من داشت. همبازی شدن با دخترم در فیلم «دزد عروسکها» همان حسی را برایم ایجاد کرد که بعدها در سریال «کیمیا» نیز تجربه کردم.
در پاسخ به سوالی درباره لوکیشن فیلم، این بازیگر گفت: لوکیشن فیلم همیشه در پارک شفق واقع در یوسفآباد بود.
این بازیگر با لبخند به یاد خاطرهای افتاد و بیان کرد: زمانی که فیلم تازه اکران شده بود، در حین رانندگی به سمت خانه پدرم بودم. چند کارگر که در قسمت بار یک تاکسی نشسته بودند، دستشان را برایم تکان دادند. ابتدا با تردید پاسخ دادم زیرا فکر میکردم شاید منظورشان من نیستم. اما بعد متوجه شدم که با هیجان و شادی به من واکنش نشان میدهند، که این موضوع برایم بسیار جالب بود.
او در خصوص صحنه اسکیتسواری پیرزن خاطرنشان کرد: من در دوران نوجوانی به اسکیتسواری مشغول بودم و بنابراین با مشکلی در این زمینه مواجه نبودم.
این بازیگر همچنین درباره تمایلش به فعالیت در سینمای کودک گفت: قبول این نوع کار بستگی به سناریو دارد. فیلم «دزد عروسکها» در زمان خود حرفی برای گفتن داشت؛ بنابراین اگر الان هم سناریویی وجود داشته باشد که محتوای با ارزش و مستحکمی ارائه دهد، همچنان علاقه و اشتیاق برای فعالیت در سینمای کودک را دارم.
او در پاسخ به سوالی درباره نقش مادر در این فیلم تأکید کرد: نقشی که برای مادر در فیلم «دزد عروسکها» به من پیشنهاد شد، دشواری خاصی نداشت، زیرا من خودم مادر دو فرزند هستم و با احساسات مادرانه آشنا هستم. بنابراین، ایفای این نقش برایم به مراتب آسانتر از بازی در نقش «عجوزه» بود. نقش عجوزه برایم کاملاً ناشناخته و به همین دلیل چالش برانگیزتر به نظر میرسید.
حاجیان در ادامه در پاسخ به این سوال که آیا فاصله بین نقش و شخصیت واقعی بازیگر مزیتی به حساب میآید، توضیح داد: بله، فاصله بین نقش و شخصیت واقعی بازیگر مزیتی محسوب میشود، زیرا برای رسیدن به این نقش باید تلاش زیادی کرد. اما وقتی نقشی به شخصیت واقعی بازیگر نزدیک است، نیاز به کمی تلاش است زیرا معادلهای بیرونی آن وجود دارد یا حتی خود فرد آن نقش را در زندگی واقعیاش تجربه کرده است. بنابراین، ایفای نقشی که با شخصیت بازیگر فاصله دارد، جذابتر و چالشبرانگیزتر خواهد بود.
او در بخش دیگری از سخنانش در پاسخ به این پرسش که پیام فیلم چه بود، گفت: ممکن است فردی پیام این فیلم را چنین برداشت کند که «ظلم پایدار نیست». اما میتوان از فیلم برداشتهای مختلف دیگری نیز داشت؛ به عنوان مثال اینکه کودک باید شجاع باشد و همزمان محبت را در وجود خود حفظ کند. این پیامها در لایههای مختلف فیلم به طور واضحی مشهود هستند.
در خصوص میزان تمرین قبل از فیلمبرداری، حاجیان گفت: به طور دقیق به یاد ندارم که چه مدت تمرین کردیم، اما چند روزی روی فیلمنامه کار کردیم و قبل از هر سکانس نیز چندین بار تمرین انجام میدادیم و سپس جلوی دوربین میرفتیم. در آن دوران فیلمبرداری با نگاتیو انجام میشد و به همین دلیل، امکان برداشتهای متعدد وجود نداشت. با این حال، به یاد دارم که در یک صحنه که کلوزآپ روی صورتم بود، به علت فوت مادرم و نگرانیهای ذهنیام نمیتوانستم تمرکز کافی داشته باشم و آن صحنه چندین بار تکرار شد.
استعداد بازیگری من را خالهام کشف کرد
او درباره آغاز مسیر بازیگریاش بیان کرد: از دوران کودکی به بازیگری علاقهمند بودم. یکی از خالههایم، همیشه در جمعهای خانوادگی برای ما سناریو مینوشت و تئاتر اجرا میکردیم. در آن زمان او متوجه علاقه و استعداد من در بازیگری شد. بعد از آن، وارد مدرسه هنر شدم و سپس در دانشگاه هنر این مسیر را به جدیت ادامه دادم.
این بازیگر در پایان در مورد همکاریاش با اکبر عبدی گفت: من در فیلمهای «دزد عروسکها»، «سفر جادویی» و «آدمبرفی» با آقای عبدی همبازی بودم. در آن زمان، فیلم «آدمبرفی» به خاطر اینکه آقای عبدی نقش یک زن را ایفا میکرد، توقیف شد و نتوانست به نمایش عمومی درآید. اما بعداً متوجه شدیم که ایشان در فیلم دیگری با همان سبک نقشآفرینی جوایزی نیز دریافت کرد. واقعاً دنیا دچار تغییرات فراوانی شده است.
به مناسبت روز ملی سینما، پلتفرم سینما تیکت در نظر دارد برنامهای با نام «هفت شب با فیلمهای ماندگار سینمای ایران» را از تاریخ ۱۵ تا ۲۱ شهریور ۱۴۰۴ همراه با حضور عوامل فیلمها و گفتوگو و خاطرهبازی با آنها برگزار کند. در همین راستا، امشب، ۲۰ شهریور، فیلم «مادر» به کارگردانی مرحوم علی حاتمی به همراه حضور محمود کلاری نمایش داده خواهد شد.
