عوامل موثر بر شکوفایی فردی و دستیابی به موفقیت چیست؟
زندگی مطلوب چه مفهومی دارد؟ از دیرباز، فیلسوفان، دانشمندانی از رشته‌های مختلف و مردم از فرهنگ‌های گوناگون تلاش کرده‌اند تا پاسخی برای این پرسش پیدا کنند. هر فرهنگی بر اساس باورها و تجربیات خود نظری دارد، اما تمامی این دیدگاه‌ها به این حقیقت اذعان دارند که زندگی خوب تنها به احساس خوشایند محدود نمی‌شود و مفهومی عمیق‌تر از آن، یعنی «کمال» را به همراه دارد.
تحقیقات اخیر بر مفهوم شکوفایی تأکید کرده‌اند. شکوفایی یک مفهوم تنها محدود به شادی و موفقیت نمی‌شود، بلکه به نوعی «کامیابی» پیچیده اشاره دارد که شامل احساسات مثبت، ارتباطات معنادار و موفقیت‌های فردی است. این مفهوم که ریشه در «یودایمونیا»ی ارسطویی دارد در زبان علمی امروز به عنوان «کامیابی» شناخته می‌شود.
شکوفایی به معنای تنها داشتن احساس خوب و رفاه نیست، بلکه به جنبه‌های مختلف زندگی از جمله خانه، مدرسه، محل کار، و حتی روابط اجتماعی و دوستان نیز اشاره دارد.
گزارش اخیر نشریه کانورسیشن به برنامه‌ای پرداخته که شامل همکاری گروهی از روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و اپیدمیولوژیست‌هاست که در حال بررسی مفهوم شکوفایی در بستر جهانی هستند. هدف اساسی این پژوهشگران شناسایی الگوهای شکوفایی انسان در فرهنگ‌های مختلف است. آیا در برخی کشورها، مردم بیشتر از دیگر نقاط شکوفا می‌شوند؟ چه عواملی موجب کامیابی یک فرد می‌شود و دیگران را از آن محروم می‌کند؟ آیا می‌توان به بهبود کیفیت زندگی دست یافت؟ درک چنین فرآیندی در طول زمان به تدوین برنامه‌ها و سیاست‌هایی که بر شکوفایی انسان تأثیر دارند، کمک خواهد کرد.
محققان بر چه جنبه‌هایی از شکوفایی تمرکز دارند؟
تحقیقات جهانی حوزه شکوفایی یک نظرسنجی سالانه است که طی پنج سال با مشارکت ۲۰۰ هزار نفر از ۲۲ کشور مختلف جهان انجام شده است. این تحقیق با همکاری ۴۰ پژوهشگر از رشته‌ها و فرهنگ‌های متنوع و با حمایت شرکت گالوپ، از احساسات مردم درباره زندگی، شادی، سلامت، تجربیات دوران کودکی و تأثیر موقعیت مالی‌شان پرسش‌هایی را جمع‌آوری کرده است. این مطالعه شش جنبه از زندگی موفق یا شکوفا را بررسی می‌کند.
۱. خوشحالی و رضایت از زندگی: ارزیابی میزان رضایت و شادی افراد.
۲. سلامت جسمی و روانی: سنجش احساس سلامت از جنبه‌های جسمی و ذهنی.
۳. معنا و هدف: بررسی این که آیا افراد احساس می‌کنند زندگی‌شان معنادار است و دارای هدفی خاص هستند یا نه؟
۴. شخصیت و فضیلت: ارزیابی عملکرد افراد در شرایط دشوار و چگونگی پیشرفت آنها.
۵. روابط اجتماعی نزدیک: اندازه‌گیری میزان رضایت افراد از دوستان و پیوندهای خانوادگی.
۶. ثبات مالی و وضعیت اقتصادی: سنجش احساس امنیت افراد در مورد تأمین نیازهای اولیه مانند خوراک، مسکن و درآمد.
محققان با استفاده از مقیاس از صفر تا ۱۰ میزان توانایی شرکت‌کنندگان را در هر یک از این شش حوزه ارزیابی کردند. همچنین، با بهره‌گیری از الگویی ویژه برای شکوفایی فردی در دانشگاه هاروارد، سوالات تکمیلی برای بررسی عوامل مؤثر دیگر بر شکوفایی جمع‌آوری کردند. به عنوان مثال، کامیابی را با پرسش‌هایی درباره خوش‌بینی، آرامش و تعادل در زندگی و سلامت را از طریق سوالاتی در مورد احساس درد و رنج، افسردگی و میزان فعالیت بدنی ارزیابی کردند.
تحلیل‌های اولیه نشان داد که برخی گروه‌ها و کشورها عملکرد بهتری دارند. محققان از این که عملکرد جوانان در بسیاری از کشورها از مسن‌ترها کمتر است، شگفت‌زده شدند، چراکه مطالعات قبلی نشان می‌داد که شکوفایی در طول زمان معمولاً الگوی U شکل را دنبال می‌کند و در میانسالی به پایین‌ترین حد خود می‌رسد. اما نتایج جدید مؤید این نکته است که جوانان امروزی با چالش‌های بیشتری در زمینه سلامت روان، امنیت مالی و فقدان معنا مواجه‌اند که این امر موجب تغییر در منحنی کامیابی گردیده است.
به گفته‌ی پژوهشگران، افرادی که حداقل یک بار در هفته در مراسم مذهبی شرکت می‌کنند، معمولاً در تمامی زمینه‌های شکوفایی، به ویژه در جنبه‌های شادی، یافتن معنا و ارتباطات بهتر امتیاز بیشتری کسب می‌کنند. این نتیجۀ تقریبا در تمام کشورها، حتی در کشورهای سکولار مانند سوئد، صادق است. به نظر می‌رسد جوامع مذهبی بر چهار اصل مهم تأکید دارند که روان‌شناسان بر اهمیت آنها در این زمینه تأکید دارند: تعلق به شکل حمایت اجتماعی؛ پیوند معنوی؛ رفتار به معنای پرورش شخصیت و فضیلت بر اساس هنجارهای مذهبی؛ و ایمان به مفهوم امید، بخشش و باورهای معنوی مشترک.
از طرف دیگر، سال‌های ابتدایی زندگی تأثیر قابل توجهی بر عملکرد فرد در آینده دارند. با این حال، اگر کسی در ابتدای زندگی با چالش‌های بسیاری مواجه بوده است، لزوماً تا پایان عمر به همین وضعیت ادامه نخواهد داد. برخی افراد که دوران کودکی سختی را تجربه کرده یا با فقدان یا آزار روبه‌رو بوده‌اند، در بزرگسالی قادر به یافتن معنا و هدف در زندگی‌شان شده‌اند. به نظر می‌رسد که چالش‌های دوران کودکی برخی از این افراد، به ویژه در کشورهایی مانند ایالات متحده و آرژانتین، به بروز تاب‌آوری و هدفمندی در بزرگسالی آنها کمک کرده است.
نتایج مطالعه نشان می‌دهد که کیفیت شکوفایی افراد در کشورهای مختلف تفاوت آشکاری دارد. در اندونزی، مردم در زمینه‌های مختلف از جمله معنا و روابط، امتیازهای بالایی را کسب کرده‌اند و این کشور بیشتر شاخص‌ها را با نمرات خوبی پر کرده است. همچنین، مکزیک و فیلیپین با وجود چالش‌های اقتصادی قابل توجه، در این تحقیق نتایج مثبتی را به نمایش گذاشته‌اند که بخشی از آن به خاطر پیوندهای خانوادگی قوی و وجود زندگی معنوی و حمایت اجتماعی است.
در مقابل، ژاپن و ترکیه نمرات کمتری را نشان داده‌اند. با وجود داشتن اقتصاد قوی، مردم ژاپن از سطح شادی کمتری و ارتباطات اجتماعی ضعیف‌تری پیشتاز هستند، که ممکن است ناشی از ساعات کاری طولانی و استرس زیاد باشد. در ترکیه نیز چالش‌های سیاسی و مالی موجب کاهش احساس امنیت و اعتماد مردم شده است. نتایج جالب این تحقیق نشان می‌دهد که کشورهای ثروتمند مانند ایالات متحده و سوئد به اندازه برخی کشورهای دیگر، شکوفایی را تجربه نکرده‌اند. این کشورها با وجود ثبات مالی، از لحاظ معنا و روابط اجتماعی امتیاز کمتری دریافت کرده‌اند. به این ترتیب، لزوماً ثروت بیشتر به معنای زندگی بهتر نیست.
