نبرد جهانی برای توسعه ابررایانههای فضایی؛ چین در راه رهبری هوش مصنوعی در فضا
به گزارش ایتنا و به نقل از Popularmechanics، در این راستا، بهنظر میرسد چین در توسعه آنچه بهعنوان «ابررایانههای فضایی» شناخته میشود، از رقبای خود سبقت گرفته است. محققان مؤسسه فناوری محاسبات (ICT) وابسته به آکادمی علوم چین در پکن در حال طراحی و آمادهسازی یک مرکز داده هوش مصنوعی هستند که شامل تقریباً 10,000 کارت محاسباتی با کارایی بالا بوده و قرار است از سطح زمین به مدار پایین زمین منتقل شود.
اما چین تنها بازیگر این میدان نیست. در طرف دیگر جهان، غولهای فناوری سیلیکونولی از جمله ایلان ماسک، جف بزوس و ساندار پیچای، مدیرعامل گوگل، با سرمایهگذاری صدها میلیارد دلاری در پروژههای فضایی مبتنی بر هوش مصنوعی، در تلاشند فاصله خود را با سایر رقبای خود کاهش دهند. هر شرکتی که توانایی حفظ این زیرساختها با کمترین نقص عملیاتی را داشته باشد، شانس قابل توجهی برای رهبری آینده محاسبات فضایی پیدا خواهد کرد.
جف بزوس و تیم «بلو اوریجین» برای بیش از یک سال بر روی توسعه نسخه خاصی از یک هاب داده هوش مصنوعی مشغول به کار بودهاند. ایلان ماسک نیز بهدنبال ارتقاء ماهوارههای استارلینک جهت مدیریت بارهای محاسباتی هوش مصنوعی است.
در این بین، ساندار پیچای پروژهای به نام «سنکچر» را معرفی کرده است؛ طرحی که تمرکز آن بر استقرار میکرورکهایی از ماشینهای پردازشی بر روی ماهوارههاست و در صورت موفقیت در مراحل آزمایشی، به گسترش وسیعتری دست خواهد یافت. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند استارتاپ «استارکلود» که با حمایت انویدیا فعالیت دارد، از بسیاری از این رقبا جلوتر است.
استارکلود با استفاده از واحد پردازش گرافیکی Nvidia H100، ماه گذشته موفق شد ماهواره «Starcloud-1» را از جو زمین عبور دهد. این مأموریت نهتنها پیشرفتی در استقرار یک تراشه ۸۰ گیگابایتی که گفته میشود تقریباً ۱۰۰ برابر قویتر از هر تراشهای است که تاکنون به فضا ارسال شده، به شمار میآید، بلکه امکان آموزش مدل زبانی بزرگ NanoGPT را نیز فراهم کرده است.
NanoGPT بهعنوان نخستین سامانه هوش مصنوعی که در فضا آموزش داده شده، نتیجه فکرآفرینی آندره کارپاتی، یکی از بنیانگذاران OpenAI، محسوب میشود. در حال حاضر، Starcloud-1 از مدل زبانی متنباز «Gemma» متعلق به گوگل برای پردازش و پاسخدهی به پرسشها استفاده میکند و این اولین باری است که یک پردازنده گرافیکی انویدیا، یک مدل زبانی بزرگ را بهطور مستقیم از فضا تغذیه مینماید.
توزیع زیرساختهای هوش مصنوعی در فضا میتواند فشار قابل توجهی را از دوش زمین بکاهد؛ چرا که مراکز داده زمینی سالانه مقدار زیادی انرژی و آب مصرف کرده و نقش مهمی در انتشار گازهای گلخانهای ایفا میکنند. برعکس، مراکز داده فضایی با تکیه بر انرژی خورشیدی قادرند به طور چشمگیری از مصرف برق بکاهند. بهعنوان مثال، برآوردها نشان میدهد مراکز داده استارکلود تا ۱۰ برابر کمتر از نمونههای زمینی برق مصرف خواهند کرد.
تیم استارکلود در گزارشی که سال گذشته منتشر کردند، بیان داشتند: «مراکز داده مداری در مقیاس گیگاوات، از جاهطلبانهترین پروژههای فضایی تاریخ به حساب میآیند. ما بر این باوریم که این مراکز نهتنها از نظر فنی ممکن و از نظر اقتصادی صرفهجویانه هستند، بلکه برای تحقق سریع، پایدار و گسترده پتانسیل هوش مصنوعی، بهعنوان یکی از مهمترین فناوریهای قرن بیستویکم، نقشی اساسی ایفا خواهند کرد.»
از همین رو، چین نیز بهطور جدی در پی تسلط بر عرصه هوش مصنوعی فضایی است. همکاری اخیر بین شرکت هوافضای «گوکسینگ» و مؤسسه تحقیقاتی «ژجیانگ لب» منجر به استقرار ۱۲ ماهواره در مدار پایین زمین شده است. این مجموعه بهعنوان نخستین صورت فلکی محاسباتی در فضا شناخته میشود که مدل هوش مصنوعی آن با توان تجمیعی ۵ پتا عملیات در ثانیه و برخورداری از ۸ میلیارد پارامتر به مرحله کاربردهای تجاری رسیده است؛ اقدامی که میتواند بهعنوان پایهای برای شکلگیری یک ابررایانه واقعی در مدار زمین به شمار آید.
علاوه بر این، شرکت هوافضای «ژونگکه تیانسوان» که در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات فعالیت دارد، در سال ۲۰۲۲ یک رایانه فضایی ارتقایافته با تراشههای پرقدرت را به فضا ارسال کرده است؛ اگرچه توان پردازشی آن هنوز به اندازه استارکلود نیست. با این حال، ماهوارههای ژونگکه تیانسوان تا کنون بیش از هزار روز در مدار پایدار باقی ماندهاند.
با وجود این پیشرفتها، استقرار ماهوارهها و تراشههای حساس پردازشی در فضا با چالشهای جدی مواجه است؛ از ارتعاشات شدید در هنگام پرتاب موشک گرفته و شرایط جاذبه کم، تابشهای دمایی شدید و قرارگیری در معرض ذرات باردار پرانرژی ناشی از بادهای خورشیدی.
به گزارش ایتنا، آزمایشگاهها و شرکتهای رقیب در حال توسعه راهکارهایی برای کاهش اثرات این مخاطرات هستند. بسیاری از کارشناسان پیشبینی میکنند که نخستین ابررایانه واقعی فضایی تا دهه ۲۰۳۰ عملیاتی خواهد شد. پرسش اصلی اکنون این است که کدام کشور یا شرکت اولین گام را در این مسیر تاریخی برخواهد داشت؟
