نبرد جهانی برای دستیابی به عظیم‌ترین گنجینه جهان

علی ترابی: تراشه‌ها ابزاری ضروری برای پردازش و تحلیل داده‌ها به‌شمار می‌روند. در دنیای کنونی، داده‌ها به‌عنوان رقیب نفت شناخته می‌شوند، درحالی‌که نفت به‌عنوان خون حیاتبخش در رگ‌های اقتصاد جاری است. اهمیت و نقش حیاتی نیمه‌رساناها به‌خصوص پس از بروز پاندمی کرونا که باعث اختلال در تولید ریزتراشه‌ها در آسیا شد، نمایان شد و زنجیره فناوری جهانی را دچار بی‌نظمی کرد.

اکثریت فناوری نیمه‌رسانا در سراسر دنیا از ایالات متحده نشأت می‌گیرد، اما امروزه تایوان و کره جنوبی به‌طور قابل توجهی بر این صنعت تسلط یافته‌اند. چین به‌عنوان بزرگ‌ترین بازار قطعات الکترونیک به‌شدت تمایل دارد که در صنعت تراشه به خودکفایی دست یابد. آمریکا نیز برای محدود کردن جاه‌طلبی‌های چین در این زمینه، تعرفه‌هایی بر صادرات و واردات این کشور وضع کرده است. شرکت‌های تکنولوژی چینی، شامل زیرمجموعه‌های هووای، در فهرست تحریم‌های ایالات متحده قرار دارند، این بدان معناست که تأمین‌کنندگان و صادرکنندگان ریزتراشه در ایالات متحده باید برای فروش به زیرمجموعه‌های هووای از دولت مجوز بگیرند. نگرانی‌های امنیت ملی آمریکا باعث به‌وجود آمدن این محدودیت‌ها و فهرست سیاه شده و همزمان ایالات متحده چین را به رقابت ناعادلانه تجاری متهم می‌کند.

دولت بایدن سرمایه‌گذاری قابل توجهی از خزانه‌داری فدرال برای ایجاد خطوط تولید تراشه در خاک آمریکا صرف کرده تا خطر وابستگی به تعداد محدودی از شرکت‌های شرق آسیا را کاهش دهد. ترامپ به‌دنبال راه‌های جدید بوده و اعلام کرده که به روش بایدن راضی نیست و کارکنانش روند و میزان هزینه‌های دولت پیشین را کند کرده‌اند. به‌نظر می‌رسد ترامپ ترجیح می‌دهد بیش‌تر بر شرکت‌های تراشه‌سازی خارجی تعرفه وضع کند تا آن‌ها را به تولید در خاک آمریکا ترغیب نماید. چندین کشور نیز در تلاشند که صنایع نیمه‌رسانای خود را تحت حمایت‌های دولتی گسترش دهند تا بتوانند این صنایع را به کشور خود بازگردانند.

چه کسانی عرضه ریز تراشه ها را در دست دارند؟

صنعت تراشه‌سازی هر روز به سمت انحصار بیشتری پیش می‌رود. ارزیابی کارخانه‌های جدید تولید تراشه‌ها به بیست میلیارد دلار می‌رسد و فرآیند ساخت آن‌ها سال‌ها به طول می‌انجامد و برای کسب سود مستلزم فعالیت مداوم ۲۴ ساعته‌اند. این شرایط موجب شده تا فقط سه شرکت از تکنولوژی‌های پیشرفته جهانی برخوردار شوند: شرکت تایوانی ساخت ریزتراشه (TSMC)، سامسونگ الکترونیک کره جنوبی و اینتل در ایالات متحده. تی. اس. ام. سی و سامسونگ در این صنعت به‌عنوان تولیدکننده عمل می‌کنند و برای شرکت‌های جهانی نقش تأمین‌کننده را ایفا می‌کنند. بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری دنیا به بنیان‌گذاران ریزتراشه که اکثر آن‌ها در تایوان مستقر هستند، وابسته‌اند.

شرکت‌هایی نظیر تگزاس اینسترومنت (Texas Instrument) و اس‌.تی مایکروالکترونیک. ان. وی، سازندگان اصلی قطعاتی هستند که در تنظیم توان داخلی و کنترل حرارت در گوشی‌های هوشمند استفاده می‌شوند. در این حوزه، دسترسی چین به ماشین‌آلات ضروری برای بهبود قابلیت‌های نوین فناوری به‌ویژه در زمینه‌های پیشرو – که مستلزم سرمایه‌گذاری‌های هنگفت و رونق تولید است – محدود شده است.

آیا محدودسازی چین توسط آمریکا کارآمد است؟

با وجود تلاش‌های چین در توسعه صنعت ریزتراشه در داخل کشور، تولیدکنندگان تراشه همچنان تا حد زیادی به ایالات متحده و دیگر فناوری‌های خارجی وابسته هستند و دسترسی آن‌ها به نقشه‌های تجهیزات ریز تراشه و محصولات خارجی به تدریج در حال کاهش است. وضعیت کنونی در زمینه پیشرفته‌ترین ریزتراشه‌های مورد استفاده در هوش مصنوعی و ابررایانه‌ها پیچیده‌تر و چالش‌برانگیزتر است. ایالات متحده در سال ۲۰۲۲ اقدام به وضع کنترل‌های سخت‌گیرانه‌تری در صادرات ریزتراشه‌های پیشرفته و ابررایانه‌ها کرده تا چین را در توسعه توانایی‌های نظامی بالقوه‌اش محدود کند.

این مقررات سخت‌گیرانه شامل ریزتراشه‌های تولید انویدیا می‌شود که در حوزه توسعه هوش مصنوعی بسیار مهم هستند و احتمال ارسال آن‌ها به چین وجود دارد. با این حال، اقدامات و حساسیت‌های ایالات متحده نتوانسته از پیشرفت‌های قابل توجه چین در زمینه هوش مصنوعی جلوگیری کند. در ژانویه گذشته، استارتاپ دیپ سیک (DeepSeek) در هانگژو یک مدل هوش مصنوعی معرفی کرد که به لحاظ کارایی از رقبای چون اپن. ای. آی (Open AI) و پلتفرم متا جلوتر بود و گفته می‌شود با هزینه‌ای کمتر توسعه یافته است. رسانه‌های چین، جامعه فناوری چین را با دو ویژگی جدایی از بازار جهانی و توانمندی مجدد، به‌عنوان یک موفقیت بزرگ در برابر تحریم‌ها و محدودیت‌های آمریکا معرفی کرده‌اند.

پیشرفت چین در تراشه‌سازی چگونه است؟

هووای در حال راه‌اندازی یک شبکه تولید برای امکانات نیمه‌رسانا در سطح کشور است که به شرکت‌های تحت تحریم آمریکایی کمک می‌کند تا از این محدودیت‌ها رهایی یابند. در سال ۲۰۲۳، هووای از یک گوشی هوشمند با فناوری ۷ نانومتر رونمایی کرد که پیشرفته‌تر از آن چیزی بود که قوانین ایالات متحده اجازه می‌داد. اما باید گفت که تحریم‌های آمریکا به‌طور مؤثر تلاش‌های هووای و دیگر سازندگان چینی را در زمینه دستیابی به پیشرفته‌ترین نیمه‌رساناها، حداقل تا این لحظه، خنثی کرده است. از اوایل سال ۲۰۲۴، هووای از ریزتراشه‌های ۷ نانومتری برای تولیدات نسل بعدی خود استفاده خواهد کرد که نشان‌دهنده چالش موجود در ارتقاء به نسل بعدی تولید محصولات است.

ترامپ چه برنامه‌ای دارد؟

دولت ترامپ از ماه آوریل، شرکت انویدیا را از فروش تراشه‌های اچ. بیست (H20) به چین منع کرد؛ این اقدام به‌همراه افزایش تنش‌های بین آمریکا و چین باعث شد که شرکت سانتاکلارا (Santa Clara) تخمین بزند که هزینه‌ آن حدود پنج و نیم میلیارد دلار برای مشتریان چینی خواهد بود. طبق گزارش بلومبرگ، تراشه‌های اچ. بیست به‌گونه‌ای طراحی شده بودند که با محدودیت‌های قبلی صادرات ایالات متحده همخوانی داشته باشند. پیش از این، مقامات دولت ترامپ با همتایان هلندی و ژاپنی درباره اعمال محدودیت‌های صادراتی مرتبط با شرکت الکترون توکیو و هلدینگ ای. اس. ام. ال. مهندسان ان. وی دیدار داشته‌اند تا از صادرات به چین جلوگیری کنند.

دیگر کشورها در حال انجام چه کاری هستند؟

اتحادیه اروپا طرحی به ارزش ۴۶ میلیارد دلار برای تقویت ظرفیت تولید کارخانه‌های محلی تراشه‌سازی خود اعلام کرده است. کمیسیون اروپا پیش‌بینی کرده که مجموع سرمایه‌گذاری‌های عمومی و خصوصی در بخش تراشه‌سازی به بیش از ۱۰۸ میلیارد دلار خواهد رسید. هدف این است که تا سال ۲۰۳۰ سهم خود را در بازار جهانی به میزان بیست درصد افزایش دهند.

ژاپن و کره جنوبی نیز به‌دنبال سرمایه‌گذاری‌های کلانی برای رونق تولید تراشه در کشورشان هستند. وزیر تجارت ژاپن در سال ۲۰۲۱ حدود ۲۵.۳ میلیارد دلار برای یک برنامه تراشه تأمین مالی کرده است. این پروژه شامل دو کارخانه تی. اس. ام. سی در بخش‌های جنوبی کوماموتو و شمالی هوکایدو است که ژاپن به‌دنبال پروژه ابتکاری- رپید کورپ- (Rapid Corp) به‌منظور تولید انبوه تراشه‌های منطقی دو نانومتری در سال ۲۰۲۷ خواهد بود.

شرکت‌های سازنده تراشه ژاپنی در میان رهبران اصلی بازار طراحی تجهیزات تراشه‌ای قرار دارند، درحالی‌که غول‌های کره جنوبی نظیر سامسونگ و اس. کی. هاینوکس (SK Hynix) در بخش تراشه‌های حافظه، به‌ویژه محصولات مورد استفاده در شرکت انویدیا، پیشرو می‌باشند.

هند در فوریه ۲۰۲۴ سرمایه‌گذاری‌ای به مبلغ ۱۵ میلیارد دلار در کارخانه‌های نیمه رساناهای خود را تأیید کرده است. این برنامه شامل پیشنهاد تاتا گروپ (Tata Group) برای راه‌اندازی اولین کارخانه تراشه‌سازی در هند می‌باشد. عربستان سعودی نیز با سرمایه‌گذاری عمومی به‌دنبال کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و ورود به بازار تراشه است.

کارخانه تراشه‌سازی آلمان به دلیل بی‌نظمی‌های سیاسی و سرمایه‌گذاری نامشخص شرکت اینتل، به مبلغ ۳۰ میلیارد یورو (۳۰.۹ میلیارد دلار) در شهر ماگدبورگ، از تبدیل شدن به قطب اصلی نیمه‌رسانا بازمانده است.

بزرگترین ریسک در تولید جهانی تراشه؛ جنگ احتمالی بر سر تایوان

چین همواره ادعا کرده است که جزیره تایوان که در حدود صد مایلی (صد و شصت کیلومتری) ساحل چین قرار دارد، بخشی از قلمرو این کشور است و تهدید کرده در صورت اعلام استقلال رسمی تایوان، به این جزیره حمله خواهد کرد. ایالات متحده یکی از حامیان اصلی دولت تایوان به‌شمار می‌آید. وقوع این جنگ محتمل می‌تواند به جدایی غول تراشه‌سازی تایوان، تی. اس. ام. سی (TSMC)، از مشتریان جهانی‌اش منجر شود. تی. اس. ام. سی به‌عنوان یک مدل تجاری ریخته‌گری عمل کرده و تراشه‌هایی را تولید می‌کند که دیگران طراحی می‌کنند.

مشتریانی نظیر اپل مقدار زیادی تراشه از تی. اس. ام. سی سفارش می‌دهند تا اجزای حیاتی صنعتی خود را بسازند و امروزه جهان به این شرکت به شدت وابسته است. این شرکت در سال ۲۰۲۲ از لحاظ درآمد، اینتل را پشت سر گذاشت. همگام شدن با تی. اس. ام. سی به‌منزله سرمایه‌گذاری چندین ساله و نیازمند شانس است.

منبع:‌ بلومبرگ

۵۸۵۸