تأمین بخشی از آب آشامیدنی تهران از ذخایر بدون استفاده سدها
امروز صبح خبری در یکی از خبرگزاریها منتشر گردید که عنوان آن “سد ماملو از مدار بهرهبرداری خارج شد” بود و در این خبر به کاهش بیسابقه ذخایر آبی این سد، که یکی از پنج سد اصلی تأمین آب شرب تهران است، اشاره شده بود.
شواهد و اعداد ارائهشده در این خبر موید ادعای خروج سد ماملو از مدار بهرهبرداری بود: “با توجه به اینکه حجم مرده مخزن این سد شامل ۲۸ میلیون مترمکعب آب کف مخزن میباشد، در حالی که در حال حاضر ذخیره آبی آن تنها ۱۹ میلیون مترمکعب است، بنابراین این سد بهطور رسمی از مدار بهرهبرداری حذف گردیده است.”
در ادامه، عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب، در گفتوگویی مشابه با چند رسانه، خبر تسنیم درباره خروج سد ماملو از مدار را تکذیب کرد.
در اظهارات سخنگوی صنعت آب که در این رسانهها بهنقل از او بیان شده، تأیید شده است که سد ماملو به حجم مرده رسیده است، لیکن بهنقل از او “انتقال آب از این سد از حجم مرده و جریان پایه همچنان ادامه دارد.”
علاوه بر این، روابط عمومی شرکت آب منطقهای تهران توضیحاتی به خبرگزاری تسنیم ارسال کرده که در این توضیحات آمده است: “در حال حاضر حجم مخزن سد ماملو ۱۹.۲ میلیون مترمکعب است که نسبت به حجم ۳۶.۸ میلیون مترمکعبی در مدت مشابه سال قبل ۱۷.۶ میلیون مترمکعب کاهش داشته است. در تاریخ ۹ خردادماه سال جاری، حجم مخزن سد حدود ۲۸ میلیون مترمکعب بود و بنابراین این سد باید از آن تاریخ بهدلیل کاهش حجم آب از مدار بهرهبرداری خارج میشده، در حالی که از آن زمان تا کنون حدود ۱۱ میلیون مترمکعب آب شرب برای ساکنان تهران و مناطق جنوبشرق استان از این سد تأمین شده است. همچنین، لازم به ذکر است که سد ماملو در حال حاضر بدون هیچ گونه مشکلی در مدار بهرهبرداری قرار دارد و بهصورت مستمر بخشی از آب شرب استان تهران را تأمین میکند.”
بنابراین، طبق اعلام سخنگوی صنعت آب “برداشت آب از حجم مرده سد ماملو در حال اجراست” و به گفته روابط عمومی آب منطقهای تهران “در چهار ماه اخیر، ۱۱ میلیون مترمکعب آب شرب تهرانیها در شرایطی از سد ماملو برداشت شده که ذخایر آن برابر با حجم مرده یا کمتر از آن بوده است.”
در ادبیات فنی بخش آب، حجمی از مخزن سد که بین تراز کف مخزن (بستر رودخانه) و نقطه پایینترین تخلیهکننده قابل کنترل قرار دارد، به نام حجم مرده یا غیرمفید مخزن در سدهای بزرگ شناخته میشود. بنابراین، برداشت از حجم مرده تنها بهطور فیزیکی و از طریق پمپاژ آب ممکن است؛ همچنین، حجم قابل برداشت بهطور فیزیکی بسیار محدود است و کیفیت آب در حجم مرده معمولا پایین است که هر چند سال یکبار، با رسوبزدایی از کف مخزن، تخلیه میشود. علاوه بر این، برداشت از این قسمت میتواند آب با کیفیت نامناسبی را به شبکه آب تحویل دهد و خالی کردن حجم مرده مخازن ممکن است منجر به آسیب به ساختار سد و بروز خطراتی گردد.
این واقعیت که بخشی از آب شرب تهران از حجم مرده سدها تأمین میشود، موضوعی است که نیازمند پاسخگویی جدی از سوی مسئولان بخش آب کشور از نظر ایمنی زیرساختهای سدها و همچنین کیفیت آبی که به شبکه ارسال میشود، میباشد.
در شرایط کنونی، سدهای لار، ماملو و امیرکبیر بهطور معمول خروجی قابل توجهی برای تأمین آب تهران ندارند؛ در حال حاضر، برداشت فیزیکی و بهاصطلاح با بارج از آب مخزن سد ماملو به میزان ۴۰۰ لیتر بر ثانیه انجام میشود، که این مقدار در مقایسه با ظرفیت ۴۵۰۰۰ لیتر بر ثانیه دریچههای تخلیه آب سد، بهقدری ناچیز به شمار میآید که این مقدار برداشت از حجم مرده سد، آن هم بهصورت پمپاژ دستی، بهمعنای فعال بودن سد نیست.
مسئولان بخش آب کشور بهجای اینکه با صداقت مسائل را با مردم در میان بگذارند و شرایطی را که نیازمند تغییر فوری در رفتار مصرفی است، بیان کنند؛ و بهجای اینکه توضیح دهند چه میزان برداشت از منابع زیرزمینی تهران برای جبران کسری برداشت از این سه سد صورت میگیرد و این بهمعنای فدای آینده آبی تهران برای غلبه بر چالشهای امروز است، در تلاشند تا شرایط راهاندازی عادی سدها را به نمایش بگذارند که این امر خود جای تردید زیادی دارد.
