بحران عدم تعادل در صنعت ارتباطات؛ هشدار جدی برای آینده اقتصاد دیجیتال در ایران

ناترازی در واقع به معنای وجود فاصله‌ای رو به افزایش میان “هزینه‌های واقعی ارائه خدمات” و “درآمدهای اپراتورها” است؛ فاصله‌ای که در صورت عدم اصلاح به موقع، نه تنها کیفیت خدمات را به خطر خواهد انداخت، بلکه می‌تواند فرایند توسعه فناوری در کشور را با تأخیر و رکود جدی مواجه کند.

هزینه‌های اپراتوری در ایران، به‌طور عمده ترکیبی و بیشتر به ارز وابسته‌اند. بخش قابل‌توجهی از تجهیزات شبکه از خارج وارد می‌شوند و قیمت آن‌ها به‌طور مستقیم تحت تأثیر نوسانات نرخ ارز و تحریم‌های اقتصادی قرار دارد. در سال‌های اخیر، به‌علاوه مشکلات و محدودیت‌های ناشی از تورم فزاینده، هزینه تأمین تجهیزات شبکه‌های نسل چهار و پنج به‌شدت افزوده شده، در حالی که به دلیل ثبات اجباری تعرفه‌ها، درآمد اپراتورها تقریباً در یک سطح ثابت باقی مانده است. این عدم توازن، ناترازی خطرناکی را ایجاد می‌کند که به‌تدریج منجر به فرسودگی شبکه و کاهش شتاب توسعه می‌شود.

علاوه بر این، افزایش تصاعدی مصرف دیتا در ایران نیز سهمی مهم ایفا می‌کند. در حال حاضر بخش عمده‌ای از ترافیک اینترنت کشور از طریق شبکه موبایل منتقل می‌شود و مصرف دیتا در بین کاربران در پنج سال گذشته به چندین برابر رسیده است. این افزایش طبیعی و مثبت، نیازمند سرمایه‌گذاری مداوم در گسترش ظرفیت شبکه، راه‌اندازی سایت‌های جدید، فیبر نوری و ارتقاء تجهیزات است. اما در شرایطی که هزینه‌ها به دلار و رو به افزایش بوده، و درآمدها ریالی و ثابت مانده، پاسخ‌گویی به رشد مصرف بسیار محدود می‌شود. به همین علت، اپراتورها ناگزیرند با منابع محدودی، شبکه‌ای با چندین ده میلیون کاربر را پایدار نگه‌دارند؛ عملی که می‌تواند به تدریج موجب افت کیفیت، سرعت و تجربه کاربری شود.

عواقب ناترازی فقط مختص کاربران نهایی و افراد حقیقی نیست و کلیه کنشگران و ذی‌نفعان در عرصه اقتصاد دیجیتال را شامل می‌شود. کسب‌وکارهای آنلاین، استارتاپ‌ها، حوزه تجارت الکترونیک، خدمات دولت الکترونیک و حتی سیستم بانکی، همگی به زیرساخت پایدار اپراتورها وابسته‌اند. هر گونه آسیب به زیرساخت ارتباطی به‌صورت مستقیم به بهره‌وری ملی آسیب خواهد زد. به بیان دیگر، ناترازی اپراتورها معادل ناترازی در اقتصاد دیجیتال ایران است.

برای مواجهه با این چالش، نیاز به یک رویکرد ملی داریم. باید به این نکته اعتراف کرد که صنعت ارتباطات برخلاف تصورات عمومی، به‌هیچ‌وجه صنعتی راحت و بدون مشکل نیست. این صنعت در حال حاضر یکی از بالاترین نسبت‌های هزینه سرمایه‌ای به درآمد را به خود اختصاص داده و به‌طور مستمر هر سال بخشی از درآمد خود را به هزینه‌ها اختصاص می‌دهد تا شبکه فعال بماند. ادامه این روند می‌تواند آینده توسعه 5G، پروژه‌های فیبر خانگی، اینترنت اشیا و خدمات نوآورانه را متوقف یا مختل سازد.

طبیعتاً مردم نیز تحت فشار شرایط سخت اقتصادی قرار دارند و هر افزایش قیمتی تاثیرگذار خواهد بود، اما بحث درباره برقراری تعادل مالی اپراتورها بدان معنا نیست که بخواهیم از گرانی دفاع کنیم، بلکه هدفمان حفاظت از کیفیت شبکه‌ای است که تمامی مردم، کسب‌وکارها و دولت به آن وابسته‌اند. ناترازی اگر امروز شناسایی و اصلاح نشود، فردا با هزینه‌ای بسیار سنگین‌تر می‌تواند به کشور تحمیل شود. راه حل، ارائه راهکارهای ملی برای حفظ پایداری صنعت ارتباطات و تضمین آینده دیجیتال ایران است.