نشانه‌ها و علائم مربوط به سنگ کلیه

سنگ کلیه یا سنگ‌های موجود در کلیه، گردآوری‌هایی کوچک و سخت از نمک‌ها و املاح اسیدی به شمار می‌روند که در سطح داخلی کلیه‌ها تشکیل می‌شوند. این سنگ‌ها، دانه‌های کوچکی هستند که معمولاً به رنگ‌های مختلفی دیده می‌شوند (معمولاً زرد یا قهوه‌ای) و از لحاظ بافت و اندازه نیز متفاوت‌اند. در شرایط وخیم، اندازه‌ی این سنگ‌ها حتی به اندازه یک توپ گلف هم می‌رسد!

تشکیل سنگ کلیه به دلیل تجمع املاحی است که به طور طبیعی در ادرار وجود دارند، نظیر کلسیم، اگزالات و فسفر که در سطح‌های کم مشکل‌زا نیستند. زمانی که این مواد معدنی شروع به تجمع و بلوری شدن می‌کنند، ممکن است به هم بپیوندند؛ این پدیده معمولاً زمانی رخ می‌دهد که ادرار غلیظ‌تر می‌شود، مثلاً به دلیل کم‌آبی بدن.

نشانه‌های سنگ کلیه

شایان ذکر است که ممکن است شما سنگ کلیه داشته باشید و هیچ‌گاه از آن مطلع نشوید. این موضوع به ویژه در مورد سنگ‌های بسیار ریز کلیه صادق است که می‌توانند به آسانی از بدن خارج شوند بدون اینکه شناسایی گردند. احتمالاً سنگ‌های ریز بسیاری در ادرار ما وجود دارد که تا زمانی که به دلیلی دیگر به ادرار خود دقت نکنیم، متوجه آنها نخواهیم شد.
با این حال، نشانه‌های سنگ کلیه می‌توانند به شدت آزاردهنده باشند. اگر با هر یک از این علائم مواجه شدید، به سرعت به پزشک مراجعه کنید تا او بتواند به شما کمک کند تا دلیل مشکلاتتان را شناسایی و اقدام‌های لازم را انجام دهد.

روش‌های پیشگیری شامل نوشیدن مایعات کافی، تعدیل در رژیم غذایی مانند کاهش مصرف نمک یا محدود کردن دریافت پروتئین‌های حیوانی و همچنین استفاده از داروهایی خاص برای کمک به متعادل کردن سطح برخی از املاح در ادرار شما است.

درد شدید در ناحیه پهلو و زیر دنده‌ها

این درد معمولاً زمانی آغاز می‌شود که سنگ از کلیه خارج و به میزنای وارد می‌شود. میزنای لوله‌ای کوچک است که بین کلیه‌ها و مثانه قرار دارد. اگر سنگ به قدری بزرگ باشد که میزنای را مسدود کند، می‌تواند باعث بازگشت ادرار به سمت کلیه شده و موجب التهاب و درد شدید در ناحیه مربوطه گردد.

این احساس درد به تدریج شدیدتر می‌شود و معمولاً به شکل ناگهانی ظاهر می‌گردد. چنین دردهایی غالباً در ناحیه پهلو احساس می‌شوند؛ در سمت راست قفسه سینه و پشت. به طور کلی، هرچه سنگ کلیه بزرگ‌تر باشد، عبور آن دشوارتر و دردناک‌تر خواهد بود، اما حتی سنگ‌های کوچک نیز می‌توانند خیلی دردآور باشند. اگر درد شما به حدی است که نمی‌توانید نشسته و احساس ناراحتی می‌کنید، ضرورت دارد فوراً به بیمارستان مراجعه کنید.

درد متناوب

درد ناشی از سنگ کلیه به طور معمول به صورت به هم پیوسته‌ و موجی بروز می‌کند یا شدت آن تغییر می‌کند. این درد می‌تواند به صورت موقت بیاید و برود و شدت آن مدام نوسان داشته باشد، زیرا عضلات میزنای تلاش می‌کنند سنگ را به جلو حرکت دهند. این وضعیت ممکن است باعث شود که شما فکر کنید تنها در حال تجربه یک درد نرمال هستید، اما زمانی که درد با شدت بیشتری بازمی‌گردد، می‌توانید متوجه شوید که مشکلی جدی در حال وقوع است.

درد در ناحیه شکم یا کشاله ران

درد در اطراف کلیه ممکن است به سمت شکم یا حتی کشاله ران انتشار یابد. زیرا با حرکت سنگ در مجاری ادراری، موقعیت درد تغییر می‌کند. ممکن است برایتان عجیب باشد که چرا محل درد شما تغییر می‌کند، اما این پدیده به عنوان نشانه‌ای از سنگ کلیه، چیز غیرمعمولی نیست.

تهوع و استفراغ

برخی از افراد به شدت دچار درد می‌شوند و دچار تهوع و استفراغ می‌گردند. فرقی نمی‌کند کدام یک از نشانه‌های دیگر سنگ کلیه را در خود داشته باشید، به هر حال تهوع و استفراغ، نشانگر وجود مشکلی جدی در بدن است.

تب و لرز

تب و لرز به وجود عفونت در بدن اشاره دارد. در برخی موارد، سنگ‌های کلیه در پی عفونت مجاری ادراری شکل می‌گیرند. زمانی که عفونت به کلیه‌ها برسد، تب به عنوان یک نشانه شایع خود را نشان می‌دهد.

ادرار کدر و بدبو

ادرار بدبو و کدر نشانه‌ای از عفونت کلیه است که همچنین می‌تواند نمایانگر وجود سنگ کلیه باشد.

ادرار با رنگ قرمز، صورتی یا قهوه‌ای

وجود رنگ قرمز، صورتی یا قهوه‌ای در ادرار نشان‌دهنده وجود خون در ادرار است که ممکن است به علت آسیب سنگ کلیه به رگ‌های خونی بافت‌های ادراری در هنگام عبور رخ دهد. بسیاری از اوقات مقدار کمی از خون به حدی است که فقط در آزمایش ادرار قابل شناسایی است.

تکرر ادرار یا خروج مقدار کم ادرار به هنگام ادرار کردن

این حالات معمولاً زمانی بروز می‌کند که سنگ کلیه جریان ادراری را مسدود کرده یا در مثانه قرار داشته باشد و موجب آزار آن گردد. این علامت ممکن است گیج‌کننده باشد، زیرا تکرر ادرار و خروج کم ادرار می‌تواند نشانه عوارض دیگری نظیر عفونت مجاری ادراری نیز باشد.

دلایل تشکیل سنگ کلیه چیست؟

دلیل اینکه کلیه شما اقدام به تولید سنگ می‌کند به نوع سنگ کلیه‌ای که دارید بستگی دارد. در بعضی موارد، یک علت مشخص و واضح وجود دارد، مثلاً یک عارضه خاص یا انسدادی در مجرای ادرار. اما در بسیاری از مواقع، مشخص نمودن علت دقیق تشکیل سنگ کلیه دشوار است.

اغلب، نمی‌توانیم علت دقیق تشکیل سنگ کلیه را تعیین کنیم. به طور کلی، ترکیبی از زمینه‌های ژنتیکی، مشکلات پزشکی و عوامل تغذیه‌ای می‌تواند به عنوان دلایل اصلی تشکیل سنگ کلیه محسوب شوند. مثلاً اگر در خانواده‌تان سابقه سنگ کلیه وجود داشته باشد یا خود شما سابقه آن را داشته باشید و همچنین آب و مایعات کافی نمی‌نوشید، اینها همگی از عوامل خطر زا برای سنگ کلیه به شمار می‌روند. علت تشکّل سنگ کلیه می‌تواند ناشی از ترکیبی از چندین عامل خطر باشد، مانند التهاب مزمن روده، مشکلات متعدد کلیوی یا عفونت‌های مکرر مجاری ادراری.

با توجه به این عوامل خطر، چهار نوع عمده سنگ کلیه را بر اساس نوع و جنس آن‌ها می‌توان شناسایی کرد:

سنگ‌های کلسیمی

این نوع سنگ‌ها شایع‌ترین نوع سنگ کلیه هستند و تقریباً 75 درصد کل موارد را تشکیل می‌دهند. به طور طبیعی، کلسیم اضافی که از طرف استخوان‌ها و عضلات مصرف نمی‌شود، به کلیه‌ها ارسال می‌گردد تا از طریق ادرار دفع شود. وقتی کلسیم تجمع یافته و با ضایعات کلیوی دیگر ترکیب می‌شود، می‌تواند سنگ کوچکی تولید کند. گاهی اوقات علت این تجمع مشخص نیست و در موارد دیگر نیز به دلیل وجود یک اختلال بروز می‌کند که سبب افزایش کلسیم در ادرار یا خون خواهد شد.

سنگ‌های اسید اوریکی

سنگ‌های اسید اوریکی هنگامی ایجاد می‌شوند که ادرار شما حاوی مقادیر زیادی اسید باشد. دلیل این وضعیت می‌تواند ناشی از مصرف بسیاری از پروتئین‌های خاص نظیر ماهی و گوشت قرمز یا از کم‌آبی بدن باشد. همچنین نقرس و برخی عوامل ژنتیکی می‌توانند خطر تشکیل سنگ‌های اسید اوریکی را افزایش دهند.

سنگ‌های استرووایت

این نوع سنگ‌ها معمولاً پس از عفونت مجاری ادراری تشکیل می‌شوند و ممکن است به سرعت رشد کنند. در چنین شرایطی، نشانه‌ها می‌توانند بسیار شدید و نگران‌کننده باشند!
سنگ‌های سیستین

سنگ‌های سیستین به دلیل یک اختلال ژنتیکی که به نام سیستین‌اوریا شناخته می‌شود، تشکیل می‌شوند. این اختلال موجب نشت اسیدآمینه سیستین از کلیه‌ها به داخل ادرار می‌گردد.

تشخیص سنگ کلیه چگونه انجام می‌شود؟

پزشکان برای شناسایی سنگ کلیه از ابزارهای مختلفی استفاده می‌کنند. بعد از اینکه نشانه‌های خود را به پزشک ارائه داده و او اقدام به معاینه فیزیکی می‌کند، آزمایش‌های زیر ممکن است برای شما تجویز شود: آزمایش ادرار: این آزمایش می‌تواند مشخص کند آیا ادرار شما حاوی مقادیر بالای املاح تشکیل‌دهنده سنگ کلیه است یا نه. این آزمایش همچنین بررسی می‌کند که آیا در ادرار شما خون، باکتری یا گلبول سفید وجود دارد یا خیر. وجود باکتری و گلبول سفید در ادرار نشان‌دهنده عفونت مجاری ادراری است. آزمایش خون: پزشک برای شما آزمایش خونی تجویز می‌کند تا سطح برخی از مواد معدنی که می‌توانند عامل تشکیل سنگ کلیه شوند را در خونتان بررسی کند. عکس برداری از شکم: عکسی که با اشعه X از ناحیه شکم شما تهیه می‌شود، محل سنگ‌های کلیه در مجاری ادراری را نشان می‌دهد. البته باید خاطر نشان کرد که همه‌ی سنگ‌ها در تصاویر قابل مشاهده نیستند. سی‌تی‌اسکن: سی‌تی‌اسکن به استفاده از ترکیبی از اشعه X و تکنولوژی کامپیوتر برای ایجاد تصاویری از مجاری ادراری شما می‌پردازد. در برخی موارد، ممکن است ماده‌ای حاجب یا دیگر مواد به شما تزریق شود تا تصاویر واضح‌تر باشند.

درمان سنگ کلیه

تشخیص صحیح به شما در تعیین روش درمان سنگ کلیه کمک می‌کند که بسته به نوع سنگ، علت آن، محل سنگ و نشانه‌های شما متفاوت است.

معمولاً امکان دارد سنگ‌های کوچک با نوشیدن مایعات زیاد و کمک به داروهای غیر تجویزی برای تسکین درد، طبیعی دفع گردند. پزشک ممکن است داروی شل کننده‌ی میزنای تجویز کند که به تسهیل در دفع سنگ کمک می‌کند.
سنگ‌های بزرگ‌تر که سبب دردهای شدید شده‌اند یا مجرای ادراری را مسدود کرده‌اند، احتمالاً به درمان‌های تهاجمی‌تری نیاز خواهند داشت که می‌تواند شامل داروهای مسکن و مایعات وریدی برای کنترل درد و مشکل کم‌آبی ناشی از استفراغ باشد. علاوه بر این، ممکن است بیمار به عمل جراحی نیاز پیدا کند تا سنگ‌های بزرگ را خارج کنند یا پزشک از امواج صوتی برای شکستن سنگ‌ها استفاده کند.

چگونه می‌توان از تشکیل سنگ کلیه جلوگیری کرد؟

اقداماتی که برای جلوگیری از سنگ کلیه می‌توان انجام داد بستگی به نوع سنگ و تاریخچه پزشکی شما دارد؛ لذا بهتر است درمورد روش‌های پیشگیرانه با پزشک خود مشورت کنید. این روش‌ها ممکن است شامل نوشیدن مایعات کافی، تعدیل در رژیم غذایی مانند کاهش نمک مصرفی یا محدود کردن دریافت پروتئین‌های حیوانی و یا مصرف داروهای خاص برای کمک به تعدیل سطح برخی از املاح در ادرار شما باشد.