«تیکتاک» چه تعداد کاربر در ایران دارد؟
طبق آمارهای منتشرشده از پلتفرم DataReportal، تخمینها حاکی از آن است که تیکتاک میان جوانان و تولیدکنندگان محتوای کوتاه در ایران، بین ۴ تا ۶ میلیون کاربر فعال دارد.
به نقل از خبرآنلاین و رسانه سیتنا، گزارشی که به تازگی از سوی واشینگتنپست منتشر شده، بر اساس بررسی دادههای واقعی بیش از ۸۰۰ کاربر آمریکایی، نشان میدهد که تیکتاک فراتر از یک ابزار تفریحی عمل کرده و به عنوان یک سیستم پیچیده برای شکلدهی به رفتار و القای وابستگیهای ذهنی به شمار میآید.
نتایج این تحقیق نشان داده است که کاربرانی که در ابتدا به طور میانگین روزانه ۲۵ دقیقه را به تیکتاک اختصاص میدادند، پس از سه ماه زمان استفاده خود را به بالای ۵۰ دقیقه رساندند. در میان کاربران نوجوان، برخی از آنها حتی تا ۹۰ دقیقه به تماشای متوالی ویدیوها پرداختهاند.
الگوریتم تیکتاک با در نظر گرفتن سرعت سوایپ، مدت زمان توقف بر روی هر کلیپ، و مدت زمان بازگشت به اپلیکیشن، الگوهای روانشناختی و عصبی هر کاربر را شناسایی نموده و بر اساس آن، پاداشهای آنی و محرک دوپامین تولید میکند؛ که این ماده در هر دو نوع اعتیاد رفتاری و شیمیایی بسیار موثر است.
مطالعه واشینگتنپست نشان میدهد که کاربران با سبک مصرف کم در سه ماه ابتدایی، بیشتر از دیگران به افزایش استفاده روی آوردهاند. الگوریتم بهطور تدریجی و با تقویت رفتار، از مصرف سطحی به وابستگی مزمن سوق پیدا میکند.
متخصصانی که با خبرنگاران واشینگتنپست صحبت کردهاند، به این نکته اشاره میکنند: «زمانی که مغز به دریافت پاداش در فواصل زمانی کوتاه عادت کند، دیگر برای پاداشهایی که نیاز به تأخیر دارند، مانند مطالعه یا کار، هیچ جاذبهای احساس نمیکند.»
ابعاد اقتصادی این وابستگی نیز شگفتآور است. طبق پیشبینیها در سال ۲۰۲۵، تیکتاک بیش از ۱٫۵۹ میلیارد کاربر فعال جهانی خواهد داشت. در ایالات متحده، حدود ۱۷۰ میلیون نفر از این پلتفرم استفاده میکنند که این رقم بیش از نیمی از جمعیت بزرگسال کشور را شامل میشود.
با وجود محدودیتها و فیلترهای موجود در ایران، تیکتاک به ویژه در میان جوانان و تولیدکنندگان محتوا به سرعت بخشیده و در حال افزایش محبوبیت است.
دادههای پلتفرم DataReportal نشان میدهد که در ماه ژانویه سال ۲۰۲۵، تقریبا ۴۸ میلیون حساب کاربری فعال در شبکههای اجتماعی در ایران وجود داشته است. برآوردهای منابع تبلیغاتی بیانگر آن است که بین ۴ تا ۶ میلیون کاربر ایرانی به طور فعال و اکثراً از طریق ویپیان از تیکتاک بهره میبرند.
نویسندگان واشینگتنپست در انتهای مقاله خود بر همین وابستگی جهانی تأکید کرده و هشدار میدهند که الگوریتم تیکتاک نه تنها الگوی مصرف رسانهای را تغییر داده، بلکه ساختار توجه و تمرکز ذهنی نسل جوان را نیز دستخوش تحول کرده است.
هر ویدیوی کوتاه با تحریک سریع احساسات و غیرقابل پیشبینی بودن، مغز را در حالت انتظار دائمی پاداش نگه میدارد؛ وضعیتی که به لحاظ روانشناختی از نظر شرطیسازی با قمار مشابهت دارد.
با این حال، گزارش به ذکر راهکارهایی نیز پرداخته است: غیرفعال کردن نوتیفیکیشنها، حذف اپلیکیشن از صفحه اصلی، محدود کردن زمان استفاده، و جایگزینی فعالیتهای فوری با پاداشهای بلندمدت نظیر مطالعه، پیادهروی یا ملاقات حضوری.
در یک آزمایش میدانی کوچک، کاربرانی که این روشها را به کار گرفتند، در طول دو هفته به طور میانگین زمان استفاده روزانه خود را به میزان ۲۵ درصد کاهش دادند.
در نهایت، سوال کلیدی این است: در دنیایی که پلتفرمها قابلیت پیشبینی و حتی شکلدهی به رفتار ما را دارند، مرز میان آزادی و کنترل کجاست؟
۵۸۵۸
